Nebel im August (2016)

Schokkend drama met een Sebastian Koch als Dr. Werner Veithausen die langzaam maar zeker in een harteloos monster veranderd. We wisten allemaal van deze Nazi praktijken maar dat maakt het niet makkelijk deze schanddaden te moeten aanschouwen...

Verademing om weer eens een goeie Duitse film te zien temidden van het door Amerikanen opgelegde moraliteit, en vanuit het perspectief van een kind en kinderen. Een waarschuwing voor hedentendage zoals het Nazi beleid is doorgevoerd t.a.v. zwakzinnigen alsof dat de normaalste zaak is, lees: volgende fase in de evolutie is van een wederom gezond te maken volk.

Het euthanasieprogramma voor de "onderste derde" van de Duitse samenleving is een wat minder gekend hoofdstuk wat mij betreft, maar ééntje dat zeker een film verdiende. Over Joden wordt geen woord gerept, deze misdaden worden hier begaan tegen de zwakkeren : mentaal gehandicapten, zieken, kinderen... wat het allemaal nog droeviger maakt. Om het allemaal op een onopvallende manier te laten verlopen kregen de patiënten barbituraten en voedingsarme soep toegediend . Hoewel de film op zich zeker niet tegenvalt, vond ik de personages niet zo sterk en daardoor raakte het me minder dan ik had gewenst. Het bleef twee uur lang een eerder passieve kijk door de ogen van Ernst. Het einde vond ik wel heel mooi.

Het mooie Werk ohne Autor (2018), eveneens met de topacteur Sebastián Koch, belicht het thema rond euthanasie van mindervaliden eveneens. Griezelig eigenlijk waarbij vanuit Darwinistisch “wetenschappelijk” denken op koelbloedige wijze “minderwaardige” mensen worden weggeselecteerd om het “eigen” superieure ras te vrijwaren.

Toch wel een indringend portret van hoe het er aan toeging in een psychiatrische instelling. Ik vond het wel wat verwarrend. Los van de gifmengsels en voedingsarme soep was de zorg redelijk. Ik bedoel maar dat er geen vormen waren van zware mishandeling, verbaal noch fysiek. Ook de protesterende zuster werd min of meer ongemoeid gelaten en de directeur ageerde schijnbaar niet onmiddellijk op verwijten of beschuldigingen.

Het blijft steeds knap dat de Duitse filmwereld niet blind blijft voor het verleden van hun land en dit steeds erg sereen aanpakken met hun zelfkritische blik.

Krachtige en aangrijpende film over nazi-praktijken gedurende WO II, met name het waanzinnig onmenselijk idee om de zwakkeren uit de maatschappij radikaal te weren.

Dat zulks gebeurt met kinderen, niet altijd gesteund op levenskansen maar ook op persoonlijke vetes, is des te gruwelijk.

Op ware feiten gebaseerd. Het meisje Nandl is een fictief personage, zegt de film, en vertegenwoordigt de ganse kindergemeenschap die dergelijke wandaden onderging. Het laatste beeld van het geplaagde maar hoopvol kindergezichtje van het meisje levert een een mooi, aandoenlijk slot op.

Ik vond deze film een beetje tegenvallen. Het verhaal wordt op zich prima vertelt. De acteurs spelen goed, maar toch voelt het allemaal een beetje ‘ kinderlijk’ of ‘over de top’.

Het is natuurlijk verschrikkelijk wat er is gebeurd en het is goed dat dit soort films gemaakt worden, maar had er iets meer van verwacht. En ik weet niet precies waar het hem in zit.

Kende deze film totaal niet maar wat een indrukwekkende film, écht heel bijzonder...

Snap ook niet dat er mensen zijn die slechts 2 of minder sterren geven!

Opnieuw een Duits meesterwerk met bijbehorende geweldige acteurs!

(wellicht was Henriette Confurius iets te knap maar haar acteer talent is dan wél weer buitengewoon)

Indrukwekkend verhaal en ook zeker indrukwekkend gespeeld. Bijna eng goed zelfs.

Indrukwekkende film over een twaalfjarige zigeunerjongen tijdens de tweede wereldoorlog in Duitsland in een psychiatrisch ziekenhuis. Het verhaal moge duidelijk zijn. Deze praktijken gebeurden nog in het echt ook in die tijd. Een triest verhaal, maar erg mooi gefilmd, opgebouwd en geacteerd door eigenlijk iedereen. Knappe film.

Deze film is gebaseerd op een waar gebeurd verhaal en situeert zich in Zuid-Duitsland, begin jaren 1940. De 13-jarige Ernst Lossa, zoon van een reizende koopman en halfwees, is een pientere maar moeilijke jongen. De kindertehuizen en opvoedingsgestichten waar hij tot nu toe heeft gewoond, hebben hem als "onopvoedbaar" bestempeld en hem uiteindelijk vanwege zijn opstandige aard naar een psychiatrische inrichting gedeporteerd. Alle kinderen die niet in het ideaalbeeld van de nationaal-socialistische rassenideologie passen, worden in een dergelijke instelling geplaatst. Dat zijn meestal jongeren met een lichamelijke of geestelijke handicap. Na korte tijd merkt hij dat de kinderen daar worden vermoord onder leiding van de kliniek van Dr. Veithausen. Hij vecht terug en probeert de gehandicapte patiënten te helpen. Uiteindelijk is hij van plan te ontsnappen, samen met Nandl, zijn eerste liefde. Maar Ernst komt in groot gevaar, als de directie en het personeel van het ziekenhuis beslissen over leven en dood van de kinderen…
Dank zij het talent van de jonge acteur Ivo Pietzcker als Ernst Lossa behoudt “Nebel in August” een indrukwekkend neutrale en authentieke expressie. Daarnaast blijft ook de aanwezigheid van andere personages in het geheugen gegrift. Sebastian Koch geeft de hoofdrolspeler Dr. Veithausen een perfide complexiteit door zowel de liefhebbende plaatsvervangende vader van de kinderen te zijn als de overtuigde euthanasie-voorvechter die in zijn kantoor namen van de lijst doorstreept. Ook Thomas Schubert als de manke doktersassistent, Fritzi Haberlandt als de moreel twijfelende verpleegster Sophia en Henriette Confurius als de meedogenloze, fatale schone die de slachtoffertjes vergiftigd frambozensap toedient, zijn overtuigend. De personages zijn echt de geheime triomf van deze zeer aangrijpende film.
Tijdens de Tweede Wereldoorlog zijn veel mensen omgekomen, en niet alleen vanwege de moord op de Joden in de concentratiekampen. Ongeveer 200.000 mensen verloren hun leven door het nationaal-socialistische euthanasieprogramma. Met andere woorden, lichamelijk en geestelijk gehandicapten die geacht werden een last voor de samenleving te zijn, werden gedood. De regisseur Kai Wessel verdient alle lof voor zijn durf om dit trieste en beangstigende hoofdstuk van de menselijke geschiedenis op het doek te brengen. Dergelijke gebeurtenissen mogen niet worden vergeten. Daarom is “Nebel in August” een belangrijke prent. Niet te missen.

Schokkende film over een van de onderbelichte gruwelen van de Nazi-ideologie: het liquideren van die minderwaardige elementen van de samenleving, die gezien werden als een bedreiging voor het superieure Duitse ras. Geïnspireerd door de lotgevallen van Ernst Lossa (1929-1944) brengt regisseur Kai Wessel deze barbarij voor het voetlicht, zoals die destijds ervaren werd door Lossa en zijn weerloze lotgenoten. Een indrukwekkende wake-up call, want overal ter wereld zie je ook heden ten dage superioriteit ideologieën opduiken. Ze zijn eigenlijk nooit weggeweest tot schade en schande van ons allemaal.

Voor de massale moord op lichamelijk- en psychisch gehandicapte mensen ten tijde van het Nationaalsocialistische Duitsland is volgens mij in films niet veel aandacht geweest. Zeker niet als je die aandacht vergelijkt met aandacht voor de gruwelen op het slagveld, de verschrikkingen in de concentratiekampen of de horreur van de Jodenvervolging. Met de verfilming van de roman Nebel im August van Robert Domes maakt regisseur Kai Wessel een historisch drama dat zonder smeuïge overdrijvingen en domme clichés grote indruk maakt. Nebel im August is een fascinerende, ontroerende en schokkende film.

In het middelpunt staat de 13-jarige Ernst Lossa. De film volgt hem tijdens zijn verblijf in een zorginrichting voor geestelijk- en lichamelijk gehandicapten. Eigenlijk hoort hij daar niet thuis. Hij is niet ziek. Hij vertoont enkel onaangepast en asociaal gedrag, is uit diverse tuchtscholen getrapt en wordt ten einde raad aan de zorg van Dr. Veithausen en zijn kliniek toevertrouwd. Ernst is een slimme jongen en hij merkt al snel dat patiënten zonder aanwijsbare reden verdwijnen. Ernst wordt als een moeilijke maar nobele jongeman gepresenteerd die met de bescheiden mogelijkheden die hem zijn vergund zijn lotgenootjes helpt en zich tegen de berekenende bureaucratie teweer stelt. Een ondeugende jongen met een hart van goud.

Met die sympathieke constatering verandert de film overigens niet opeens in een opbeurende film die in Hollywoodse stijl alle realiteit uit het oog verliest. Nee, bepaald niet. Hoewel er soms glimpjes hoop doorschemeren, laat de film nooit de troosteloze gedachte los dat aan het euthanasieprogramma een goed geoliede moordmachine ten grondslag ligt. Een machine die goed loopt omdat de mensen die de machine voeden, dat met dodelijke efficiëntie doen. Een machine die dodelijk kan doormalen omdat steeds iemand met de haal van een pen blijft beslissen wie van waarde is en wie van generlei waarde is voor de bloei van de Volksgemeinschaft.

Een film met intrigerende personages. De belangrijkste karakters zijn plezierig verfijnd gekenschetst. Neem bijvoorbeeld de figuur Veithausen. Behalve dat hij een ambitieuze adept van het meedogenloze systeem is die nietsontziende beslissingen neemt en koelbloedig zijn orders uitvoert, is hij ook zichtbaar begaan met het lot van zijn patiënten. Hij vertoont merkwaardig ambivalent gedrag. Zijn gedrag is bovendien onvoorspelbaar. De menselijke trekjes die hij laat zien kunnen ineens teniet worden gedaan door het uitspreken van een keiharde diagnose die het noodlot van een patiënt bezegelt. Hij is moeilijk te vatten en ook dat aspect intrigeert.

De ambivalentie is bij meer personages zichtbaar. De personages die daarvan blijk geven, zijn interessant om te observeren. Onder het strak geregisseerde scala van disciplines waarop het regiem van de kliniek drijft, gedijen wroeging en schaamte. Gelukkig kan men zich verschuilen achter het standpunt dat door de kerk wordt ingenomen en dat op een bepaald moment door een bisschop wordt uitgesproken. Iets in de trant van: 'het is voldoende om troost te bieden in plaats van om daadwerkelijk in het geweer te komen'. Voor sommigen werkt dat. Voor sommigen niet.

En dan zijn er natuurlijk ook personages die gewoon gewetenloos zijn en geen troost nodig hebben. Erg intrigerend zijn deze figuren niet. Toch is hun aanwezigheid prettig. Het is prettig dat er figuren rondlopen die niet met een ambivalente verfijning zijn vormgegeven, maar op wie je gewoon zonder verfijning je frustratie kunt afreageren. En dat is nodig want het thema van de film werkt logischerwijs beklemmend.

Regisseur Wessel onthoudt zich in zijn regie van grote gebaren. Hij houdt het bij bedachtzame observaties, gebruikt geen intense kleuren en onderstreept gebeurtenissen slechts af en toe met sfeervolle muziek. De film is wars van alle vormen van sensatiezucht. De doordachte manier van regisseren past goed. Juist door op geen enkel moment gericht de sensatie of het sentiment op te zoeken is het verhaal van Ernst Lossa een schokkend, weerzinwekkend en ontroerend verhaal. De film doet recht aan de 200.000 psychiatrische patiënten die tussen 1939 en 1944 systematisch werden vermoord. Nebel in August is een zeer mooie film over een afgrijselijk onderwerp.

Op feiten gebaseerd oorlogsdrama over het programma waarmee de Nazi’s het ‘Duitse ras’ wilden zuiveren van onvolkomenheden. De 14-jarige Jenische Ernst Lossa [Ivo Pietzcker] belandt op 5 mei 1944 in een kliniek, officieel vanwege onhandelbaar gedrag. Omdat zijn vader [Karl Markovics] een rondreizende handelaar, hij geen uittreksel uit het bevolkingsregister kan overleggen, zit Ernst vast tussen kinderen en volwassenen die om uiteenlopende redenen een gevaar zijn voor de reinheid van het Arische ras. De kliniek blijkt echter een wachtkamer te zijn dat onderdeel uitmaakt van een euthanasieproject. Om dat programma te versnellen, huurt directeur dr. Veithausen [Sebastian Koch] een verpleegkundige [Henriette Confurius] in om de kinderen snel en efficiënt op een discrete wijze te laten sterven. Indringend drama over een aspect van volksmoord door de Nazi’s waar nog weinig aandacht aan is besteed. Een bijzonder complex onderwerp voor de jeugdige cast, maar Pietzcker is fenomenaal en Wessel weet ook aan de rest van de kinderen indrukwekkende vertolkingen te ontlokken.