Gordel van Smaragd (1997)

Ben een beetje verbaasd wegens de lage score hier gegeven?

Zelf heb ik de film ooit eens kunnen pindakazen, dus geen DVD-versie maar desondanks goede kwaliteit!

Ik vond de film zelf eigenlijk best interessant en mooi neergezet. Geeft volgens mij een relatief eerlijke en harde versie van de geschiedenis van Nederlands-Indië. Toont aan dat het zeker geen evidentie was voor Nederlanders in de (post-)WOII-periode. Weet niet of er een soort taboe over bestaat in Nederland net zoals we bij ons in België ook niet bepaald fier mogen zijn op bepaalde stukken uit onze geschiedenis?

Goed Nederlands drama over een romance tussen een rubberplantage-eigenaar en een sociëteit-zangeres in Nederlands-Indië. Het verhaal speelt zich af tussen 1939 en 1949 en de toon gaat al snel van Tempo Doeloe-taferelen naar een rauw beeld van de Bersiap, Japanse internering en de onafhankelijkheidsoorlog. Pierre Bokma speelt een prima hoofdrol, maar verder is het acteerwerk zoals wel vaker in Nederland een beetje geforceerd. De locaties zijn erg goed uitgekozen en de veelheid aan Japanse en Indonesische figuranten doet de authenticiteit van de film ook ten goede. Ook de korte onderbrekingen met archiefbeelden waren een goede toevoeging.

Samen met Oeroeg, dat ook ongeveer rond die tijd is uitgebracht, en De Schorpioen de enige Nederlandse film over de geschiedenis van Indonesië.

Ruim 10 jaar nadat hij in het topic De Nederlandse film werd getipt dan eindelijk gezien. Vreemd dat deze zo onbekend is met 50 stemmen want het is toch een behoorlijk ambitieuze productie over een onderwerp dat veel mensen zou moeten aanspreken, tenminste dat zou ik verwachten.

Helaas ben ondanks het boeiende thema niet zo enthousiast over de film. Dat heeft vooral te maken met de hoofdrol van De Bretonière, die ik maar matig vond acteren. Ze is charmant en in sommige scenes overtuigt ze, maar soms lijkt het of ze de juiste toon niet kan vinden. Dan is ze laconiek terwijl de scène zich daar helemaal niet voor leent, zoals wanneer ze bekent vreemd te gaan. De focus op haar personage vond ik mede daardoor niet zo interessant. Ook ben ik nooit zo gek op het veelvuldig gebruik van voice-overs, die de tijdsprongetjes in de film samenvatten. De film wordt dan te uitleggerig en gefragmenteerd.

Gordel van Smaragd neemt ook veel hooi op de vork, zodat de twee uur wat kort aanvoelen. Er wordt ook zo veel verteld: de koloniale tijd, de Tweede Wereldoorlog, de internering en de troostmeisjes, de politionele acties en de massale migratie van Indische Nederlanders, thema's die elk op zichzelf een film verdienen. Positieve punten zijn de rol van Pierre Bokma, de documentaire beelden tussendoor en de zorg voor detail waaronder het gebruik van veel figuranten. Het toont een glimp van de epische film die Gordel van Smaragd had kunnen zijn.

We hebben in Nederland een moeizame relatie met ons koloniale verleden.

Hele wijken zijn genoemd naar steden en gebieden die tijdens de bouw al niet meer tot Nederland behoorden, en de straten die de naam dragen van wat we nu oorlogsmisdadigers zouden noemen zijn nauwelijks te tellen, in musea liggen scheepsladingen aan geroofde kunstwerken en politici verwijzen soms weemoedig naar de VOC-mentaliteit - waarschijnlijk zonder zich te realiseren wat dat precies betekent. Maar films over dit onderwerp zijn er eigenlijk niet zoveel - en om over een toch beladen onderwerp dan een behoorlijke film te maken met de beperkte poel aan talent waar je het in Nederland dan mee te stellen hebt is vrij snel een te grote uitdaging.

Ook deze film lijdt daar duidelijk onder, want de casting van Piet Kamerman (Lowietje) en Bram van der Vlucht is jammerlijk. De vijver waaruit gevist moet voor een Nederlandse film is klein, maar dit had echt vermeden moeten worden. Gelukkig is Pierre Bokma wel echt prima - zoals gewoonlijk, moet ik daar bij zeggen. En Esmee de la Bretonniere ook - voor mij geen bekende naam, maar ze speelt prima en zeker als ze zingt straalt ze echt van het scherm.

Het verhaal is prima - overtuigend en genuanceerd, waarbij ik er wel bij moet zeggen dat ik zelf die periode natuurlijk niet meegemaakt heb en er eigenlijk even weinig van weet als de gemiddelde Nederlander - al heb ik dan wel David van Reybrouck's Revolusi en de Excessennota gelezen. En zo fraai was dat allemaal niet, en het verhaal van Staats en zijn Ems is ook niet zo fraai als je daar even bij stilstaat. In het begin is het wel hilarisch, zoals Staats door de Japanners gesnapt wordt, maar daarna blijkt dat die geen grappen maakten en wordt het allemaal serieus - het soort serieus waar je vijftig, zeventig jaar later nog nachtmerries van zou hebben - en ook dat echoot wel in mijn verre familie, de oudooms en -tantes die daar geweest zijn en nu nog steeds niet in een Japanse auto kunnen zitten.

De beelden zijn ook prima, de historische beelden zijn goed gekozen en de scenes op de plantage overtuigen ook - ook dat draagt er aan bij dat het verhaal van Staats heel authentiek aanvoelt. En in tegenstelling tot mijn voorganger hierboven vond ik niets onnatuurlijks aan de toon van De La Bretonniere - wellicht een nuance die je wel of niet ligt, of misschien zelfs in de tijd of gewoontes van toen en daar anders lag.

Als historisch beeld van die periode voor mij de beste film die ik tot nu toe zag - verreweg het meest serieus en evenwichtig, en ver verheven boven het recente De Oost.