Naza (2026)

Dit is weer allemaal onzin waarbij jij even tegen jezelf gaat vertellen dat het jou commentaar bevestigd. Dat is helemaal niet waar. Jij leeft in een onzin wereld waarin de mensen moeten reageren zoals jij dat wil. Oh wees stil mevrouw alsjeblieft en na de film gaan we in gesprek. Natuurlijk is dat de natuurlijke wijze hoe mensen reageren. Die mensen zijn daar voor de film en niet voor een mafketel die de film gaat verstoren. En al helemaal niet om daarna met die mafketel in gesprek te gaan. Wat een rare manier om te kijken naar de wereld.

Ik zag laatst een filmpje van een dronken man die allerlei dingen riep tijdens de film waarbij het publiek ook losging en popcorn gooit en fuck you roept en flikker op uit de bioscoop want mensen die een voorstelling verpesten die worden uitgescholden klaar. En dan kan jij weer aankomen dat het jou kritiek bevestigd maar dat is helemaal niet zo. Dat is niet zo. Ben jij Joods? Ben jij Israëlisch en reageer je daarom zo?

En heel jou wereldbeeld klopt niet. Het klopt niet. Het Westen steunt Israël en meet met twee maten en financiert Israël terwijl het gestoorde dingen doet. En er is helemaal niet constant nieuws over Israël, er is weinig nieuws over Israël.

En deze mevrouw is dus dapper in jou ogen maar jij snapt niet dat dit alleen maar negativiteit uitdraagt? Ja zij is dapper want ze is Joods en die andere mensen die zijn niet dapper. Er is net zo goed kritiek op pro palestina activisten die een Holocaust herdenking verstoren. Dat zijn net zo goed mafketels en narcisten. Dat gaat de zaak niet helpen nee. Maar de redenering dan doen wij dat ook is een debiele redenering. Dan mag Rusland ook meer oorlog voeren want de VS voert ook heel veel oorlog. Ik mag ook corrupt zijn want mijn regering is corrupt. Ik mag ook liegen en stelen want iemand anders liegt en steelt. Mijn buurman heeft een vrouw verkracht dus ga ik ook verkrachten. Slaat nergens op. Het mes snijdt alleen aan twee kanten als het jou uitkomt. Als het jou uitkomt. Dat is hypocrisie en sowieso een lage intelligentie manier van denken.

Nu wil ik echt weg uit deze discussie want daar reageerde ik eigenlijk op. Moviemeter wordt hier niet beter van en ik ben hier gewoon voor films.

Elke verstoring van een film, theaterstuk, muziekuitvoering, expositie etc. valt met geen enkel argument goed te praten. Dit geldt net zo goed voor Palestijnse demonstranten die bewust Israëlische artiesten verstoren tijdens concerten.

Ik ben niet Joods of Israëlisch maar uit fascinatie voor dat vreemde verschijnsel heb ik me wel een beetje in het antisemitisme verdiept en in het verlengde daarvan ook een beetje in de Jood als bijzonder menstype die we naar mijn mening zouden moeten koesteren en ook zouden moeten begrijpen omdat we anders onszelf niet begrijpen. Ik zal dat proberen uit te leggen.

Iedereen kent de zondeboktheorie maar de Jood is niet zomaar een zondebok: hij is de uitverkoren zondebok. Het (wettische) jodendom is namelijk een vreemde, in zekere zin antireligieuze religie: ik denk dat Bataille gelijk heeft dat religie het verlangen naar een verloren intimiteit is (zoals bv. het verhaal van Adam en Eva vertelt heeft ons bewustzijn ons verveemd van de dingen: de mens is ten diepste eenzaam), maar in tegenstelling tot alle andere religies probeert het jodendom die eenheid met de wereld niet te hervinden maar is ze in die zin radicaal atheïstisch met de radicale verlatenheid van de mens als uitgangspunt. Dat maakt de jood opvallend werelds en op zelfbehoud gericht en in de ogen van de antisemiet een egoïst en een duivel. Om die reden zal de kritiek op Israël ook geen effect hebben: de jood is liever gehaat maar levend dan geliefd maar dood. Israël zal alles doen om te overleven. Tegelijk is het jodendom juist de absolute religie in de zin dat het een transcendente God poneert die met bulderende stem commandeert waarmee dat wereldse egoïsme juist scherp wordt begrensd: het jodendom is in die zin de uitvinder van de moraal die de autonomie van de ander grondvest. Opnieuw wijst het jodendom zo de eenheid af: ik ben niet de wereld en ook niet jou maar vind me geplaatst tegenover het radicaal andere dat ik niet kan bevatten of beheersen (maar tegen wie ik me ook met elk middel moet verdedigen als hij me aanvalt in tegenstelling tot het christendom dat de mens met God en de ander beoogt te verzoenen).

De seculiere moderniteit heeft de jodenhaat alleen maar geseculariseerd: de mens verlangt nog steeds naar die eenheid, die verlossing van het zelf, en vindt die in bv. het nationalisme (een voor allen, allen voor een) en andere vormen van massahysterie, maar de Jood laat zich niet assimileren in die collectieve wanen. Het wezen van het jodendom is dat de Jood uitstekend integreert (hij is immers werelds gericht zoals bv. het antisemitisme van Marx benadrukt) maar tegelijk op afstand blijft staan omdat hij in een zeer oude traditie, wars op elke modieuze gril, staat. De Jood is bij uitstek de criticus, de tegenstem, de onafhankelijke denker maar precies daarom uitverkoren om gehaat te worden want massawanen tolereren geen dissidentie: juist omdat de Jood niet ‘meedoet’ is hij het uitverkoren doelwit van complottheorieën (wat voert de Jood toch in zijn schild?) en vervolging. Deze documentaire is deze zin typisch Joods want een uitdrukkelijke tegenstem tegen Netanyahu’s beleid (en dat is prima), maar de Jodenhaat die het bij niet-Joden versterkt dreigt ook de dam, die de Joden vormen tegen elke vorm van massapsychose en barbarij, neer te halen: de Joden zijn uitverkoren de mensheid van barbarij af te houden, maar vormen zo ook de uitverkoren zondebok van elke barbaar. Willen we onze democratie en beschaving behouden, dan moeten we de Jood – en daarom Israël als enige vluchtheuvel in een wereld vol Jodenhaat – beschermen.

En mocht men zich afvragen wat deze abstracte metafysica afdoet aan de concrete oorlogsmisdaden van Israël: dat Israël oorlogsmisdaden – volgens de nieuwste juristerij zelfs genocide – pleegt zal juridisch te verdedigen zijn, maar juist dat juridische woordspel is abstract en lijkt weinig van doen met de werkelijkheid op de grond. De bevolking in Gaza neemt alleen maar toe en is zelfs obeser dan die in buurlanden. Juist als je je een beetje hebt verdiept in de geschiedenis van de Jodenhaat dan herken je meteen de oeroude antisemitische bloedsprookjes die worden verspreid en in de waanzinnige gretigheid en haat waarmee ze worden gedeeld meteen de aloude Jodenhaat in z’n virulente vorm. Wat de radicaal-rechtse regering van Israël overigens wel lijkt uit te voeren is etnische zuivering: men wil de Palestijnen niet meer als buren. Dat wordt dus weer een nieuwe ‘Nakba’ maar daar staat tegenover dat er sinds de oprichting van Israël veel meer Joden uit de moslimlanden zijn verdreven of vermoord dan Israël Palestijnen kan verdrijven of vermoorden maar daar hoor je de antisemieten dan weer nooit over.

Het verschil tussen jou en mij is hypocrisie. Jij vindt westerse hypocrisie prima en ik niet. Gelijke monniken, gelijke kappen. Jij gelooft in gelijke monniken en ongelijke kappen. Ik geloof niet in speciaal, bijzonder of exceptioneel. Zo vonden de Duitsers zichzelf heel speciaal. De Russen (volgens Putin, een narratief) bijzonder en de Amerikanen vinden zichzelf exceptioneel. Dit zijn redenen om oorlog te voeren en oorlogsmisdaden goed te praten. Ik vind dat weerzinwekkend. Niemand is speciaal.

Als jij kritiek hebt op antisemitisme (ik houd niet van dat woord, een verzonnen woord, bedacht om Jodenhaat te legitimeren op een soort van wetenschappelijke wijze) dan is dat prima.

Nu vind jij de docu prima maar eerst vergeleek je het met Der Eeuwige Jude en vond jij dat bioscopen dit niet mogen uitzenden. Dat is nogal een 180 graden draai.

De bevolking is niet toegenomen in Gaza maar afgenomen. Dat is oude data. Als jij het etnische zuivering wil noemen dan is dat ook prima. Inderdaad een woordspelletje dat niet interessant is.

De kritiek op Israël staat eigenlijk de hele tijd in relatie met Rusland. Als dat land 26 duizend sancties krijgt voor oorlogsmisdaden en het afpakken van land en overal buiten gesloten wordt dan is dat legitiem. Maar waarom zouden we dat dan niet doen met Israël of de VS? Wat betekenen regels dan nog? Wat is geloofwaardigheid? Wat is de rules based order? Dat was niks meer dan een illusie.

Dat is een vorm van in je eigen voet schieten. De wereld staat niet achter het westen maar ziet het westen als hypocriet en dat is niet vol te houden. Dat is niet eens vol te houden in het westen zelf.

Ik gebruik de uitdrukking van het mes dat twee kanten snijdt in de Vlaamse betekenis van het gezegde. Naast de voordelen (publiciteit, propaganda etc.) kleeft er ook nadelig effect aan. Dus ja, ik erken gewoon de bezwaren van het onderbreken van een filmvoorstelling. Als je mij hypocrisie wil verwijten moet je toch echt met iets beters komen. In een discussie vind ik het bovendien vrij vervelend als de ander mij woorden in de mond legt die ik niet heb gezegd of mijn bedoeling denkt te moeten invullen. Waarom ik deze vrouw als dapper kwalificeer? Dat kan je mij gewoon vragen en dan geef ik daar antwoord op.

Ik ging hier heen met de gedachte dat het een documentaire was over de genocide in Gaza. Dat is het ook wel, maar veel meer nog is het een documentaire over de moderne surveillancestaat, met Gaza, waar elke sensor van elke mobiele telefoon wordt uitgelezen door de systemen van de Israëlische inlichtingendiensten en van elk gebouw dronebeelden in het systeem zitten, als het ultieme eindpunt.

De documentaire bestaat uit gesprekken met anonieme medewerkers van het Israëlische inlichtingendiensten en leger, die zich niet meer konden vinden in de gevolgde methoden.

Er waren (zijn?) twee algoritmes in gebruik: Lavender om potentiële Hamas-leden te identificeren, dus personen kregen een verdachtheidsscore, en Where's Daddy? om dan te bepalen waar ze woonden. Zoals de naam al suggereert, maakt dat laatste algoritme veel gebruik van metadata van familie. Er wordt ook uitgelegd hoe fout dit kan gaan. Je kan bijvoorbeeld zonder het te weten bij een bakkerij werken vlakbij een (voor jou) geheim Hamas-commandocentrum. Het systeem ziet dan dat jij rond lunchtijd enorm veel contacten hebt met Hamas-leden. Heel verdacht. En voor Where's Daddy? geldt: ook Hamas-leden laten weleens hun telefoon thuis liggen. (Ik neem trouwens aan dat de echte kopstukken van Hamas, net als b.v. Osama bin Laden om precies deze reden helemaal offline zijn, maar dat komt niet ter sprake.)

Maar er worden ook duidelijke politieke/militaire keuzes uit de doeken gedaan die getuigen van enorme bloedlust en respect voor mensenlevens. Zo werd specifiek besloten verdachte Hamas-leden 's nachts als ze thuis bij hun gezin waren te bombarderen, omdat dat gemakkelijker was. En de titel NAZA komt van een Hebreeuws acroniem voor 'nevenschade', het aantal burgerslachtoffers dat bij een bombardement verwacht wordt. Zelfs voor laaggeplaatste Hamas-leden werd 20 burgerslachtoffers nog acceptabel gevonden.

Yuval Abraham is een erg goede interviewer, die telkens precies de vragen en vervolgvragen stelt die tot de kern gaan en de geïnterviewden hun verhaal laat doen. Hij vraagt ook telkens goed door over waarom de geïnterviewden meededen en of ze geen spijt hebben. Dat levert de standaard "Zo was het systeem" en "Dat waren de orders" antwoorden op. En dat terwijl ze regelmatig mee luisterden, terwijl de bommen gedropt werden.

Er valt natuurlijk weinig te zien bij interviews met mensen die anoniem willen blijven. De oplossing die daarvoor gevonden werd, vond ik erg sterk. De interviews vinden plaats op daken (waarschijnlijk de minste kans op afluisteren). Ondertussen worden beelden getoond van mensen in Tel Aviv die door de ramen van hun appartementen gefilmd worden. Vaak kijken ze naar het nieuws over de oorlog op televisie. Op een gegeven moment mensen die aan het werk zijn in het hoofdkwartier van het leger. Dit versterkte voor mij heel erg heel erg het thema van constante surveillance: ook jij kan in de gaten gehouden worden, zonder dat je het door hebt.

Wat nauwelijks aan bod komt, is het grotere plaatje van het waarom van deze manier van oorlog voeren. Even horen we iemand die meer van de politieke tak van de inlichtingendienst komt, die zegt dat het doel is dat er geen Palestijnse staat komt, terwijl het leven in Israël zoveel mogelijk zijn gang kan gaan. Er worden ook wat zinnen gewijd aan een groter historisch perspectief over nationale mythes in Israël met de geschiedenis van Tel Aviv als illustratie, maar ook dat blijft wat schamel.

Ook de effecten van al het geweld worden aanvankelijk niet getoond, maar alleen besproken. Tot de slotscene, die zelfs na alles wat je gehoord hebt, dan nog steeds aankomt als een mokerslag in het gezicht.

Zitten er nog reacties op de documentaire zelf tussen?

Ik vermoed dat de documentaire meta is. En dat de eigenlijke inhoud van de documentaire ligt in de reacties die de documentaire uitlokt. Zelf heb ik de documentaire niet gezien (en heb er eigenlijk ook geen zin in), maar ik vermoed dat de discussies eromheen veel interessanter kunnen zijn dan wat duister gefilmde beelden van anonieme mensen die onverifieerbare uitspraken doen.

Twee dingen dus: het is een vermoeden, en ik heb geen zin om het te gaan controleren. Het is een heel boeiend gebeuren, maar ver buiten mijn interesseveld.

Als er niet tegen kan om te weten hoe de IDF systematisch Palestijnen uitmoordt moet je vooral niet kijken. Iedereen die deze documentaire niet heeft gezien moet dan gewoon zijn mond houden.