L'Étranger (2025)

Prachtige zwart-wit film en een indrukwekkend beklijvend verhaal. De Vreemdeling heb ik gelezen en ik zie enkele grote verschillen tussen boek en film. Ozon heeft er naar mijn mening toch te veel zijn eigen visie ingestopt, wat eigenlijk verboden zou moeten zijn bij het verfilmen van een "filosofische roman." In een review in The Guardian las ik dat men hem zelfs "wokeism" (verschrikkelijk woord) werd verweten.

Het boek, het verhaal is naar mijn interpretatie een puur filosofische enscenering om de absurditeit van de dood centraal te stellen. Dat men er allerlei psychologische en culturele context aan toe denkt te (moeten) voegen, vind ik niet alleen onterecht maar volkomen onlogisch.

Het zogenaamde "antwoord" op het boek dat ergens 70 jaar later verscheen, gaf eveneens blijk heel weinig van de roman en Camus' filosofie begrepen te hebben. Ozon heeft teveel zijn oren naar dit "antwoord" laten hangen. De dood van de arabier had net zo goed een anonieme timmerman kunnen wezen, waarmee zijn buurman ruzie had.

Al met al toch een fantastische film die net als het boek zeer lang blijft nadreunen !

Ik heb Camus’ De myte van Sisyfus gelezen (hier een samenvatting en opmerkingen: Albert Camus: De myte van Sisyfus (1942) (samenvatting en opmerkingen) – Apollinische essays - apollinischeessays.wordpress.com dus ik ken zijn filosofie die men wel absurdisme noemt (kort en goed: het leven is zinloos en je kunt beter heldhaftig dat lot onder ogen komen dan vluchten in illusies). Zijn roman L’étranger uit hetzelfde jaar 1942 heb ik niet gelezen en ook heb ik Visconti’s verfilming van 1967 niet gezien, maar als ik de critici mag geloven dan is Ozons verfilming zeker zo goed.

De film is traag hetgeen vooral een wat saai eerste deel van de film oplevert waarin we de hoofdpersoon leren kennen als een volstrekt ongevoelige en onverschillige jongeman die nergens in gelooft en als zodanig wel een psychopaat lijkt: hij voelt niets bij het overlijden van zijn moeder, hij heeft geen problemen met immorele of zelfs criminele zaken en tegen zijn verliefde vriendin zegt hij dat liefde geen betekenis heeft en dat hij het prima vindt om met het eerste het beste andere aardige meisje te trouwen (maar zij houdt van zijn eerlijkheid, ook al is die kwetsend). Wat ook opvalt is dat er eigenlijk geen filosofie in voorkomt. Maar als hij eveneens uit een soort onverschilligheid zomaar een moord pleegt wordt het verhaal interessant met de rechtszaak waarin hij iedereen verbijstert met zijn onverschilligheid en gebrek aan verklaringen voor zijn vreemd gedrag (hij wijt alles aan toeval: alles gebeurt zomaar zonder reden) en komt opeens de filosofie om de hoek als de geestelijke hem bezoekt in de gevangenis: de hoofdpersoon doet dan zijn (dat is: Camus’) filosofie uit de doeken dus dat hij niet gelooft in God, dat het niets uitmaakt of hij nu of over 40 jaar van ouderdom sterft want dat alles zinloos is en niets uitmaakt. Wel is het niet prettig om in de gevangenis te zijn, maar zelfs die hoop (om eruit te komen) laat hij uiteindelijk varen als hij beseft dat hij volmaakt één is met het universum dat immers ook volstrekt onverschillig is waardoor hij zich met zijn lot verzoent.

Camus’ roman geldt als een klassieker, is een van de meest gelezen Franse romans en het is begrijpelijk dat met name de naoorlogse jeugd de hoofdpersoon, die bijna onmenselijk ‘cool’ is door aan alles en iedereen lak te hebben en zo volstrekt onmaatschappelijk is, een (absurde) held vindt waarbij ook anderen door het mysterie van de hoofdpersoon zullen worden geïntrigeerd. Ik weet niet of de hoofdpersoon nu zo’n goede reclame is voor Camus’ levensfilosofie want je kunt je afvragen, zoals de aanklager doet, of deze man wel een ziel heeft. Maar ik denk dat je verschil moet maken tussen het absurde – dat door de hoofdpersoon wordt belichaamd en waarmee hij zich verzoent – en onze houding daartegenover die meer een actieve opstand ertegen moet zijn (zonder in leugens te vluchten: het leven blijft zinloos).

Ik denk dat de acteurs goed werk leveren, met name Voisin brengt de onverschilligheid goed over, en net als Visconti’s versie zou deze film trouw aan Camus’ roman zijn. Wel heeft Ozon een ‘woke’-element toegevoegd: de koloniale context wordt benadrukt waarbij het leven van Arabieren niets waard zou zijn (hetgeen door het verhaal wordt tegengesproken want de hoofdpersoon krijgt de doodstraf) en krijgt de vermoorde Arabier een naam en eerbetoon. Dat voegt echter niets toe aan waar het verhaal over gaat en is zelfs een lelijke dissonant.

Een onverschillige Fransman [Benjamin Voisin] loopt een Algerijnse cel binnen en vertelt zijn celmaten: “Ik heb een Arabier gedood”. In een lange flashback ontdekken we saaie, nutteloze dingen die hij deed voordat hij de Arabier doodschoot. Dan volgt een rechtszaak waar we ook niets wijzer van worden. Lottin brengt wat leven in de brouwerij als de dubieuze Sintès, maar de spaarzame voice-overs (overgenomen uit het boek van Albert Camus uit 1942) schetsen het manco van deze verfilming: Ozon en Haffad verliezen zich in een reconstructie van Frans Algerije in de jaren 30 en verzuimen inzicht te geven in de innerlijke wereld van de hoofdpersoon. Dat verklaart ook het lusteloze spel van Voisin. Mooie verpakking, geen inhoud.

Geweldige film. Ik las het boek wel. Op de middelbare school in Frans. Dat zou ik nu niet meer kunnen. Maar ik heb alweer stukjes gelezen in het Nederlands naar aanleiding van deze film en L'Arabe (Film, 2026) die op het IFFR te zien was. Die IFFR-film was een wat traditionele maar goed gemaakte verfilming van de hierboven al aangehaalde antwoordroman waarin de broer van de Arabier centraal staat. Die naam die de Arabier in dat boek krijgt gebruikt Ozon ook en dat is het voornaamste dat Ozon toevoegt. Dat is zeker geen dissonant voor mij. Het vliegt een element dat al in het boek zat anders aan en dat is ook het verschil tussen de blik van 1942 en die van 2016. De film blijft verder dicht bij het boek en pakt de kern goed. En dat is al heel wat als je zo'n klassiek boek gaat verfilmen. Waar de recente verfilming van Wurthering Heights al zo ongeveer de 35e was als je TV bewerkingen meerekent. Voor L'Etranger is het pas de tweede directe verfilming en daarnaast zijn er twee films die het verhaal aan het verhaal refereren. Dus een stuk minder.

Ozon zei in een interview min of meer dat hij zwartwit film omdat dat makkelijker is om de omgeving te laten te laten ogen als begin jaren '40, maar uit de film blijkt dat het veel meer is dan dat. De film ziet er veel beter uit en heeft veel meer stijl dan Ozon ooit gehad heeft. De shots van gezichten zijn fraai. Het lichtgebruik is fenomenaal. Voisin levert een acteerprestatie die heel knap is. Ongrijpbaar zoals de hoofdpersoon in het boek is En zorgvuldig zowel menselijk en apathisch.

Fantastische film die prijzen had moeten krijgen in Venetie en duidelijk het beste van Ozon (voor mij een zeer wisselvallige regisseur, de vorige die ik in de bios zag, Mon Crime, was vreselijk) gemaakt heeft en waarschijnlijk ooit gaat maken.

volledig

Het is een absolute klassieker uit de wereldliteratuur, maar als filosofische roman is L'Étranger nogal lastig te verfilmen. Er is veel innerlijke monoloog van de hoofdpersoon Meursault. Die hoofdpersoon is bovendien bedoeld om een filosofische denkbeelden te illustreren en hij is daarom expres heel extreem, de totale vreemdeling. Alleen raakt zijn beleving heel erg aan zaken die iedereen wel eens in meer of mindere ervaart: het gevoel volkomen los staan van de rest wereld, een soort onzichtbaar schild waar alleen extreme fysieke sensatie nog doorheen komt en het gevoel dat er geen reden is voor wat dan ook, alleen absurditeit. Daarom is er soms de neiging Meursault te gaan psychologiseren: hij is depressief, hij is een psychopaat, hij is autistisch. Maar dat is dus niet de bedoeling. In film gebeurt dat psychologiseren van het personage om de een of andere reden gemakkelijker dan in een boek. Oh, en het tweede deel van het boek is een rechtszaak plus lange passages van Meursault in zijn cel, wat gewoon niet filmisch is.

En dat deel van het boek werkt in deze verfilming van François Ozon ook niet heel goed. Te veel tekst, te weinig film. Zeker de confrontatie met de priester komt nooit echt los van het papier.

Maar het eerste, meer visuele deel is uitstekend. Ozon kiest voor hel zwart-wit, dat doet denken aan Antonioni. Zo weet hij goed de hitte en felle zon, twee belangrijke elementen van het boek, te vangen. Ozon weet de begrafenis en de moordscène in mijn optiek ook precies goed te vangen.

En het ziet er ook gewoon fantastisch uit. Ozon en zijn Meursault, Benjamin Voisin, weten ook goed de afstandelijkheid en het gebrek aan affect van het karakter te vangen. Het helpt ook dat Voisin en Rebecca Marder, de actrice die Marie speelt, allebei klassieke Franse filmster looks hebben. Kijk ze samen très hot zijn. (Waarmee ik niet wil impliceren dat Meursault liefde voelt. Wat is dat?) Pierre Lotin is ook heel goed als Raymond. Hij zorg met zijn gangster swagger voor de nodige sjeu in de film.

Een imperfecte film dus, maar ik denk niet dat het heel veel beter kan.

Oh ja: wat heeft Denis Lavant - die Salamano, de buurman met de hond, speelt - een oude kop gekregen! Dat karakter is natuurlijk oud, maar het is echt niet alleen de makeup. Ik zocht zijn Wikipedia-pagina op en hij blijkt pas 64, terwijl hij op de in 2025 in Locarno genomen foto ter illustratie wel 80 lijkt.

(Gezien in FilmHallen)

Goeie film over een Fransman in Algerije in de jaren '30 die te horen krijgt dat zijn moeder is overleden. Een wat moeizaam personage vanwege de onverschilligheid en ongevoeligheid. De eerste helft kabbelt een beetje voort en in dat opzicht is de tweede helft dan ook beter (vervelend wordt het echter nergens). Ik kan me voorstellen dat als je het boek gelezen hebt, je de film wellicht wat beter kunt waarderen. Niet de beste, maar verre van de slechtste film van de veelzijdige François Ozon. Een kleine 3.5 sterren.

Het boek is heel sober en kaal, die stijl wordt filmisch doorgevoerd door de film ook rauw te houden en vooral in zwart-wit te filmen. Een stijl die ook goed het gevoel van het warme Algerije geeft en vaak mooi is om te zien. De film is wel een hele andere Ozon dan gebruikelijk maar juist zijn ervaring met speelse films maken dat de film een zekere frisheid behoudt. Lange tijd levert dit daarom wel een leuke film op om te zien, ondanks de tragiek en toon, al snap ik niet wat die vrouw ziet in de apathische hoofdpersoon. Het slotdeel is dan ineens heel zwaar en donker van toon maar weet niet echt te boeien en duurt echt te lang. Nog net aan 3,5*.

Prachtige film over de zin van het leven.