L'Étranger (2025)

Lijkt me ambitieus.

Ik denk Ozon dit boek wel perfect kan verfilmen met zijn kille droge stijl.

Ik hoor goede berichten.

Meesterlijke hommage aan Camus! Noch de eigen kleur en stijl van Ozon, noch het andere medium, noch de andere tijdsgeest doen iets af aan de betekenis en kracht van het boek van Camus, integendeel! Châpeau François! Ook de vertolking, en nog het meest die van Benjamin Voisin, vond ik zeer geslaagd! Alleen Denis Lavant was er misschien net iets over...

Toen ik las dat L'étranger in 1967 al eens verfilmd werd, door niemand minder dan Luchino Visconti, ben ik onmiddellijk op zoek gegaan, en gisterenavond heb ik hem op YouTube gevonden!! Visconti is fantastisch! Dat blijft voor mij toch de oude meester, de maestro van de klassieke film. En natuurlijk is er ook maar één Mastroianni! Het is bij zo iemand natuurlijk moeilijk om die los te zien van zijn sterallures, maar ik vond hem toch heel sterk als "straniero". Hij stond voor mij eigenlijk nog dichter bij de Meursault van Camus dan Benjamin Voisin: Mastroianni heeft mij het wereldvreemde, existentiële buitenstaanderkarakter nog beter doen aanvoelen. Maar dat is natuurlijk ook de verdienste van Visconti zelf: die blijft héél dicht bij de tekst van Camus, zo mogelijk nog dichter dan Ozon, zodat het bijna een literaire film wordt, en in elk geval een stuk afstandelijker, beschouwender dan Ozon. Ozon is intenser, closer, lichamelijker, plastischer, meer psychologisch, allemaal heel knap en natuurlijk moderner, maar daarmee ook iets verder van Camus. Visconti blijft bijna cerebraal, plechtig, traag, afstandelijk, maar... dat is Camus ook!

Maar tegelijk viel het mij in eerste instantie op dat de twee films, al ligt er bijna 60 jaar tussen (!), eigenlijk heel dicht bij elkaar liggen! Het kan bijna niet anders dan dat Ozon bij de maestro is gaan 'gluren'. Ik stelde me op zeker ogenblik zelfs de vraag wat de 'meerwaarde" is van de nieuwe verfilming. Meer aansluitend bij het hedendaagse publiek, ja, maar anderzijds zit je hier sowieso met een heel 'select' publiek, dat (tenminste voor een deel) misschien niet echt nood heeft aan een 'moderne' aanpak. Echt 'modern' kan je Ozons zwart-wit-film trouwens bezwaarlijk noemen...

Prachtige zwart-wit film en een indrukwekkend beklijvend verhaal. De Vreemdeling heb ik gelezen en ik zie enkele grote verschillen tussen boek en film. Ozon heeft er naar mijn mening toch te veel zijn eigen visie ingestopt, wat eigenlijk verboden zou moeten zijn bij het verfilmen van een "filosofische roman." In een review in The Guardian las ik dat men hem zelfs "wokeism" (verschrikkelijk woord) werd verweten.

Het boek, het verhaal is naar mijn interpretatie een puur filosofische enscenering om de absurditeit van de dood centraal te stellen. Dat men er allerlei psychologische en culturele context aan toe denkt te (moeten) voegen, vind ik niet alleen onterecht maar volkomen onlogisch.

Het zogenaamde "antwoord" op het boek dat ergens 70 jaar later verscheen, gaf eveneens blijk heel weinig van de roman en Camus' filosofie begrepen te hebben. Ozon heeft teveel zijn oren naar dit "antwoord" laten hangen. De dood van de arabier had net zo goed een anonieme timmerman kunnen wezen, waarmee zijn buurman ruzie had.

Al met al toch een fantastische film die net als het boek zeer lang blijft nadreunen !

Ik heb Camus’ De myte van Sisyfus gelezen (hier een samenvatting en opmerkingen: Albert Camus: De myte van Sisyfus (1942) (samenvatting en opmerkingen) – Apollinische essays - apollinischeessays.wordpress.com dus ik ken zijn filosofie die men wel absurdisme noemt (kort en goed: het leven is zinloos en je kunt beter heldhaftig dat lot onder ogen komen dan vluchten in illusies). Zijn roman L’étranger uit hetzelfde jaar 1942 heb ik niet gelezen en ook heb ik Visconti’s verfilming van 1967 niet gezien, maar als ik de critici mag geloven dan is Ozons verfilming zeker zo goed.

De film is traag hetgeen vooral een wat saai eerste deel van de film oplevert waarin we de hoofdpersoon leren kennen als een volstrekt ongevoelige en onverschillige jongeman die nergens in gelooft en als zodanig wel een psychopaat lijkt: hij voelt niets bij het overlijden van zijn moeder, hij heeft geen problemen met immorele of zelfs criminele zaken en tegen zijn verliefde vriendin zegt hij dat liefde geen betekenis heeft en dat hij het prima vindt om met het eerste het beste andere aardige meisje te trouwen (maar zij houdt van zijn eerlijkheid, ook al is die kwetsend). Wat ook opvalt is dat er eigenlijk geen filosofie in voorkomt. Maar als hij eveneens uit een soort onverschilligheid zomaar een moord pleegt wordt het verhaal interessant met de rechtszaak waarin hij iedereen verbijstert met zijn onverschilligheid en gebrek aan verklaringen voor zijn vreemd gedrag (hij wijt alles aan toeval: alles gebeurt zomaar zonder reden) en komt opeens de filosofie om de hoek als de geestelijke hem bezoekt in de gevangenis: de hoofdpersoon doet dan zijn (dat is: Camus’) filosofie uit de doeken dus dat hij niet gelooft in God, dat het niets uitmaakt of hij nu of over 40 jaar van ouderdom sterft want dat alles zinloos is en niets uitmaakt. Wel is het niet prettig om in de gevangenis te zijn, maar zelfs die hoop (om eruit te komen) laat hij uiteindelijk varen als hij beseft dat hij volmaakt één is met het universum dat immers ook volstrekt onverschillig is waardoor hij zich met zijn lot verzoent.

Camus’ roman geldt als een klassieker, is een van de meest gelezen Franse romans en het is begrijpelijk dat met name de naoorlogse jeugd de hoofdpersoon, die bijna onmenselijk ‘cool’ is door aan alles en iedereen lak te hebben en zo volstrekt onmaatschappelijk is, een (absurde) held vindt waarbij ook anderen door het mysterie van de hoofdpersoon zullen worden geïntrigeerd. Ik weet niet of de hoofdpersoon nu zo’n goede reclame is voor Camus’ levensfilosofie want je kunt je afvragen, zoals de aanklager doet, of deze man wel een ziel heeft. Maar ik denk dat je verschil moet maken tussen het absurde – dat door de hoofdpersoon wordt belichaamd en waarmee hij zich verzoent – en onze houding daartegenover die meer een actieve opstand ertegen moet zijn (zonder in leugens te vluchten: het leven blijft zinloos).

Ik denk dat de acteurs goed werk leveren, met name Voisin brengt de onverschilligheid goed over, en net als Visconti’s versie zou deze film trouw aan Camus’ roman zijn. Wel heeft Ozon een ‘woke’-element toegevoegd: de koloniale context wordt benadrukt waarbij het leven van Arabieren niets waard zou zijn (hetgeen door het verhaal wordt tegengesproken want de hoofdpersoon krijgt de doodstraf) en krijgt de vermoorde Arabier een naam en eerbetoon. Dat voegt echter niets toe aan waar het verhaal over gaat en is zelfs een lelijke dissonant.

Een onverschillige Fransman [Benjamin Voisin] loopt een Algerijnse cel binnen en vertelt zijn celmaten: “Ik heb een Arabier gedood”. In een lange flashback ontdekken we saaie, nutteloze dingen die hij deed voordat hij de Arabier doodschoot. Dan volgt een rechtszaak waar we ook niets wijzer van worden. Lottin brengt wat leven in de brouwerij als de dubieuze Sintès, maar de spaarzame voice-overs (overgenomen uit het boek van Albert Camus uit 1942) schetsen het manco van deze verfilming: Ozon en Haffad verliezen zich in een reconstructie van Frans Algerije in de jaren 30 en verzuimen inzicht te geven in de innerlijke wereld van de hoofdpersoon. Dat verklaart ook het lusteloze spel van Voisin. Mooie verpakking, geen inhoud.

Geweldige film. Ik las het boek wel. Op de middelbare school in Frans. Dat zou ik nu niet meer kunnen. Maar ik heb alweer stukjes gelezen in het Nederlands naar aanleiding van deze film en L'Arabe (Film, 2026) die op het IFFR te zien was. Die IFFR-film was een wat traditionele maar goed gemaakte verfilming van de hierboven al aangehaalde antwoordroman waarin de broer van de Arabier centraal staat. Die naam die de Arabier in dat boek krijgt gebruikt Ozon ook en dat is het voornaamste dat Ozon toevoegt. Dat is zeker geen dissonant voor mij. Het vliegt een element dat al in het boek zat anders aan en dat is ook het verschil tussen de blik van 1942 en die van 2016. De film blijft verder dicht bij het boek en pakt de kern goed. En dat is al heel wat als je zo'n klassiek boek gaat verfilmen. Waar de recente verfilming van Wurthering Heights al zo ongeveer de 35e was als je TV bewerkingen meerekent. Voor L'Etranger is het pas de tweede directe verfilming en daarnaast zijn er twee films die het verhaal aan het verhaal refereren. Dus een stuk minder.

Ozon zei in een interview min of meer dat hij zwartwit film omdat dat makkelijker is om de omgeving te laten te laten ogen als begin jaren '40, maar uit de film blijkt dat het veel meer is dan dat. De film ziet er veel beter uit en heeft veel meer stijl dan Ozon ooit gehad heeft. De shots van gezichten zijn fraai. Het lichtgebruik is fenomenaal. Voisin levert een acteerprestatie die heel knap is. Ongrijpbaar zoals de hoofdpersoon in het boek is En zorgvuldig zowel menselijk en apathisch.

Fantastische film die prijzen had moeten krijgen in Venetie en duidelijk het beste van Ozon (voor mij een zeer wisselvallige regisseur, de vorige die ik in de bios zag, Mon Crime, was vreselijk) gemaakt heeft en waarschijnlijk ooit gaat maken.

En toch begaat Ozon met deze verfilming een doodzonde. De roman, een filosofische denkpiste in de vorm van een fictief verhaal, is geheel vanuit het perspectief van het hoofdpersonage beschreven: Meursault, een man zonder voornaam. Bovendien volledig chronologisch én in de tegenwoordige tijd. Meursault ondergaat het leven zoals het zich aandient, van moment tot moment. Geen flash-backs, en al helemaal niet in retrospectief zoals Ozon in zijn film lijkt te suggereren door te beginnen in de gevangenis, met vooraf wat authentieke beelden van Algerije uit de jaren 30, 40.

Het graf van de Arabier en de ontmoeting tussen Marie en de zus van die Arabier zijn er bewust door Ozon ingezet, omdat hij vond dat de anonimiteit van die Arabier niet meer past in het huidige tijdsgewricht. Mijn hemel ! Hoe politiek correct wil je jezelf presenteren, zeg. Over correctheid gesproken, het was voor Arabieren in die tijd verboden om een rechtszaak te bezoeken. Het fragment met het graf is een overduidelijke stijlbreuk met het bewust gekozen perspectief van Camus om het verhaal op te dienen.

Gelukkig is de essentie en de sfeer van het boek wel fantastisch uit de doeken gedaan door Ozon: zolang de mens in beslag genomen wordt door het leven zelf, lijkt er geen vuiltje aan de lucht, maar zo gauw hij erover na gaat (of moet) denken komt hij in de knoop met (en door) de dood.

Wie iets meer wil lezen over het leven en werk van Camus, en over De Vreemdeling in het bijzonder:

https://www.rug.nl/society-business/knowledge-and-learning/spraakmakende-boeken/voorgaande-jaren/spraakmakende-boeken-2013-2014/lezingcamus.pdf

Ik weet dat hij dat doet. Ik vind het geen doodzonde. Dat is wat ik bedoel.

Meursault kijkt helemaal niet terug op zijn leven vanaf de dag dat hij een telegram ontvangt met de mededeling dat zijn moeder is overleden. Hier gaat Ozon mee in de fout ! Hij verandert het perspectief en het tijdsverloop. Dat mag en kan je niet doen. Dat heeft consequenties.

Dat rare fragment van dat eenzame graf met het Arabische opschrift, bezocht door die zus, komt, uhh ..., zomaar zonder aanleiding uit de lucht vallen. Dat fragment moest er nog even tussen? Heeft Meursault ook maar een moment in zijn bestaan aan die zus gedacht? Aan het leven van die Arabier? Nee, het doet er niet toe in zijn optiek, én evenmin in de filosofische kwestie die Camus wilde aankaarten: het einde van de mens.

De anonieme dood geldt in wezen voor iedereen. In het absurde universum zal uiteindelijk iedereen vergeten worden, vergeten zijn.

Die eindscène komt wat mij betreft niet helemaal uit de lucht vallen en is een iets dat Ozon al flink in de hele latere deel van film aan laat komen. Je ziet Ozon regelmatig naar de zus van de Arabier gaan tijdens de rechtszaak en een blik van haar pakken bijvoorbeeld. In het boek als ik me goed herinner weten we niet eens of ze in de rechtbank is en speelt ze alleen een rol in de aanleiding. Wat Ozon lichtjes verschuift is dat de film niet altijd de blik van Morsault is. Maar ook af en toe een de wereld buiten zijn gedachtegang voorzichtig laat doorschijnen. En soms van buitenaf kijkt naar de situatie. Dat is en keuze waarin ik mee kan en die me boeit. Ik kan me voorstellen dat je dat bezwaarlijk vind als wil dat hij de verfilming van het boek nog preciezer maakt en puur over Camus mensbeeld had laten gaan. Wat mij betreft had dat ook gekund en ik zeg niet dat dat slecht was geweest. Ik vind het wel consequent genoeg binnen de film, in het boek was het dat niet geweest.

On another note: Fantastische poster trouwens.

Als we creaties uit het verleden langs de morele maatlat van vandaag leggen en ze vervolgens gaan aanpassen staat dat gelijk aan: censuur. Soms gaan bepaalde groeperingen daar zo ver in dat ze zelfs oproepen om boeken van bijvoorbeeld Roald Dahl te veranderen omdat er "te beledigend" taalgebruik in zou staan.

In het boek dat een "antwoord of reactie" zou moeten wezen op De Vreemdeling, met de titel "Moussa, of de dood van een Arabier" (2013) wil de schrijver in elke zin benadrukken dat de dode uit het fictieve verhaal van Camus een naam heeft, familie heeft, en binnen een heel rijke cultuur geplaatst moet worden. De schrijver schreeuwt het de lezer oorverdovend hard toe. Bladzijde na bladzijde. Naar mijn smaak overschreeuwt hij zich en geeft hij woord na woord te kennen niets, maar dan ook niets van het werk van Camus begrepen te hebben.

Dat Ozon meegaat in dat "antwoord" vind ik op mijn beurt teleurstellend en een belediging voor Camus.

Deze film is geen creatie uit het verleden. Het is een creatie van nu. Wat dat precies te maken heeft met ergerlijke censuur (die in het geval van Roald Dahl kwam van de Britse uitgever en niet van "bepaalde groeperingen" ) en echt heel fout was.vat ik niet helemaal. Aan de oorspronkelijke tekst heb je niet te komen. Nooit niet.

Het antwoordboek op De Vreemdeling heb ik niet gelezen dus daar heb ik geen oordeel over. De film ervan die ik noemde heeft genoeg mankementen, maar kan er prima naast bestaan. De film claimt namelijk geen enkel moment iets te zeggen over het werk van Camus. Maar gebruikt het uitgangspunt van het boek om hele andere verhalen te vertellen.

volledig

In het verhaal van Camus wordt die "koloniale context" volgens mijn interpretatie bewust weggelaten. De roman is kaal en een zo goed als kille (onverschillige) observatie van het leven van Meursault, én niet onbelangrijk, vanuit zijn perspectief.

Dat Ozon niet ontkomt om het verhaal in het Algerije van de jaren 30 te situeren is een open deur, maar ... Zijn keuze om bijvoorbeeld een bord in beeld te brengen bij de entree van de bioscoop waarop staat dat toegang verboden is voor Arabieren is een heel bewuste en men kan zich oprecht afvragen of Meursault zo'n bordje überhaupt die dag samen met Marie was opgevallen. Daartegenover staat de historisch onjuiste keuze van Ozon om de zus van de Arabier in de rechtbank te laten verschijnen, wat in die tijd eveneens verboden was.

Dus ja, Ozon levert een prachtige film en doet recht aan de sfeer van het boek, blijft zelfs in algemene zin behoorlijk trouw aan het boek, maar maakt enkele keuzes waarmee hij het boek naar mijn idee geen eer bewijst.

Het is een absolute klassieker uit de wereldliteratuur, maar als filosofische roman is L'Étranger nogal lastig te verfilmen. Er is veel innerlijke monoloog van de hoofdpersoon Meursault. Die hoofdpersoon is bovendien bedoeld om een filosofische denkbeelden te illustreren en hij is daarom expres heel extreem, de totale vreemdeling. Alleen raakt zijn beleving heel erg aan zaken die iedereen wel eens in meer of mindere ervaart: het gevoel volkomen los staan van de rest wereld, een soort onzichtbaar schild waar alleen extreme fysieke sensatie nog doorheen komt en het gevoel dat er geen reden is voor wat dan ook, alleen absurditeit. Daarom is er soms de neiging Meursault te gaan psychologiseren: hij is depressief, hij is een psychopaat, hij is autistisch. Maar dat is dus niet de bedoeling. In film gebeurt dat psychologiseren van het personage om de een of andere reden gemakkelijker dan in een boek. Oh, en het tweede deel van het boek is een rechtszaak plus lange passages van Meursault in zijn cel, wat gewoon niet filmisch is.

En dat deel van het boek werkt in deze verfilming van François Ozon ook niet heel goed. Te veel tekst, te weinig film. Zeker de confrontatie met de priester komt nooit echt los van het papier.

Maar het eerste, meer visuele deel is uitstekend. Ozon kiest voor hel zwart-wit, dat doet denken aan Antonioni. Zo weet hij goed de hitte en felle zon, twee belangrijke elementen van het boek, te vangen. Ozon weet de begrafenis en de moordscène in mijn optiek ook precies goed te vangen.

En het ziet er ook gewoon fantastisch uit. Ozon en zijn Meursault, Benjamin Voisin, weten ook goed de afstandelijkheid en het gebrek aan affect van het karakter te vangen. Het helpt ook dat Voisin en Rebecca Marder, de actrice die Marie speelt, allebei klassieke Franse filmster looks hebben. Kijk ze samen très hot zijn. (Waarmee ik niet wil impliceren dat Meursault liefde voelt. Wat is dat?) Pierre Lotin is ook heel goed als Raymond. Hij zorg met zijn gangster swagger voor de nodige sjeu in de film.

Een imperfecte film dus, maar ik denk niet dat het heel veel beter kan.

Oh ja: wat heeft Denis Lavant - die Salamano, de buurman met de hond, speelt - een oude kop gekregen! Dat karakter is natuurlijk oud, maar het is echt niet alleen de makeup. Ik zocht zijn Wikipedia-pagina op en hij blijkt pas 64, terwijl hij op de in 2025 in Locarno genomen foto ter illustratie wel 80 lijkt.

(Gezien in FilmHallen)