Sparta (2022)

Ik vind deze film minder indrukwekkend dan z’n tweelingfilm Rimini (Film, 2022) omdat het de opzienbarende decadentie van de glamour van die andere film mist: deze film is meer puur realistisch, al wordt het niet saai – de film bouwt de spanning zelfs op naar een climax – en is ook dit een goede film. Wat natuurlijk opvalt is dat Richie Bravo in Rimini seks heeft met bejaarden terwijl z’n broer Ewald in Sparta op minderjarige jongens valt en dat beiden in die zin niet ‘normaal’ zijn (waar hun demente vader die zijn naziverleden als houvast lijkt te hebben wellicht een rol in heeft).

Wat echter nog meer opvalt is dat Ewald niet op de populistische manier wordt afgeschilderd als een sadistisch monster: hij heeft geen kwaad in de zin en is veel aardiger voor de jongens van zijn judoclub dan hun vaders. Ewald lijkt zelf wel een kind, omdat hij met name lijkt te genieten van het meespelen met de jongens, en is een gevoelige softie waarbij het niet eens tot seks lijkt te komen – hij lijkt zelfs impotent – waardoor Ewald zelfs een kinderlijke onschuld lijkt te hebben. Seidl zet zo – waarschijnlijk bewust provocerend – een zeer ongemakkelijk maar realistisch beeld van de pedofiel neer (de mannen die zich aan kinderen vergrijpen zijn veelal niet eens pedofiel maar kiezen als seksuele roofdieren kinderen omdat dat makkelijke prooien zijn zoals ook de roofdieren op de savanne doen).

Evengoed ziet Ewald de kinderen als lustobjecten en het zou zeker tot (tedere) seks komen als hij niet zou worden gestopt (en als hij het überhaupt zou durven). Buiten de film om heeft dat ook een metalaag geschapen: de echte ouders van de kinderen in de film zouden niet op de hoogte zijn geweest dat de film over pedofilie gaat en dat hun kinderen aldus voor de hoofdrolspeler dienen als lustobjecten (en dus ook zo in de film worden geportretteerd). Dat brengt Seidl zelf in zekere zin in dezelfde positie als Ewald in de film; in feite blijken echte ouders nog beter van vertrouwen dan de ouders in de films zodat de dreiging van pedofielen voor kinderen in werkelijkheid zelfs nog groter is dan de film suggereert.

Typisch Oostenrijks en vooral heel erg Seidl. Ik heb Rimini niet gezien en drie uur Seidl is veel, dus ik heb het nu bij deze gehouden. Wat me opviel is dat Seidl deze fictiefilm meer documentaire-achtig aanpakt dan eerder werk. Daar was het vaak alsof er nagedacht was waar de spijker in de muur in het kader zat. Dat is hier veel minder. Thematisch is het erg Seidl. Hij zoekt het ongemak op en koppelt thema's alsof het een essay is. Sommige thema's werken niet : de verbinding tussen het verleden van vader en het heden van zoon. Andere heel wat beter zoals het feit dat mensen zoals Ewald trekken naar het armste en armste deel van Europa trekken omdat de kinderen daar het kwetsbaarst zijn. Subtiel is Seidl nooit en dat is hier niet anders. Maar de film zoekt ook weer het ongemak op en bouwt heel sterk op en is soms zelfs ontroerend. En het zwartkomische laagje dat in veel van zijn films zit ontbreekt hier. Ik ken een aantal Seidl-haters, die hoeven hier niet heen. Ik hoor daar niet bij. Niet zijn beste film, maar boeiend.

Na de dood van zijn demente vader [Hans-Michael Riberg], die zich in zijn laatste dagen terug waande in het Duitse leger tijdens de Tweede Wereldoorlog, zoekt Ewald [Georg Friedrich] naar een vervanging voor de vaderliefde en probeert hij vorm te geven aan zijn eigen mannelijkheid. Hoewel de Oostenrijkse Ewald geen woord Roemeens spreekt, renoveert hij een oud schoolgebouw in Roemenië waar hij ‘Sparta’ start: een “trainingscentrum” waar hij minderjarige jongens zijn eigen versie van een Spartaanse training geeft. Wanneer hij foto’s van Octavian [Octavian-Nicolae Cocis] op zijn televisie projecteert, wordt dit een ongemakkelijke ervaring. Maar Seidl doet uiteindelijk niets met dat gegeven waardoor dit stuurloos in het rond begint te kabbelen. Geen wonder, want hetzelfde was het geval met Rimini, het eerste deel van dit tweeluik, waarin Ewalds broer centraal staat.

Van Seidl zijn we wel wat meer gewend. Zeker op visueel vlak heeft hij het er in zijn oudere films een handje van weg om de lelijkheid (visueel en psychisch) naar voren te brengen met dingen die mensen dagdagelijks ervaren. Vaak seksueel getinte zaken dan. Hier ook, maar dan visueel wat minder expliciet.

Je voelt meteen dat er moreel gezien iets fout is aan Ewald. Hij organiseert Spartaanse trainingskampen op kindermaat en nodigt hiervoor de minderjarige buurt uit. Wat onschuldig lijkt, wordt meteen al met een wrang gevoel overgoten. We kunnen gerust spreken van een pedofiele stoornis zonder pedoseksuele handelingen te stellen.

Waar in de andere films van Seidl een vleugje voyeurisme, leedvermaak of humor zit, is dat hier toch wel afwezig. De film heeft ook weinig met Rimini, kan dus perfect los van elkaar gezien worden. Die pseudo link is zelfs niet relevant en is alleen maar verwarrend als je geen van beide gezien hebt.

En toch blijf ik met een vreemd gevoel achter. Pedofilie is niet hetzelfde als pedoseksualiteit. En als je de gewelddadige vaders bekijkt van sommige jongens, dan weet je dat het daar ook niet goed zit al wordt dat laatste moreel-juridisch gezien anders bekeken.

Uitstekende film over een man die een vervallen school ombouwt in een judoschool voor jongens. Toch wel een gewaagde film over een moeilijk onderwerp als pedoseksualiteit. Zoals de meeste films van Ulrich Seidl is deze ook weer troosteloos en ongemakkelijk. Een boeiend hoofdpersonage (alhoewel ik het verlaten van zijn vriendin wat beter onderbouwd had gezien). Een kleine 4.0 sterren.