EO (2022)

Er bestaan mensen die Au Hasard Balthazar beschouwen als een meesterwerk. Dergelijke geesten zijn zeer waarschijnlijk verantwoordelijk voor de lofuitingen die deze film ten deel vielen. Het betreft een circusezel "met melancholieke ogen" die op pad gaat nadat het circus failliet gaat en allerlei ‘avonturen’ beleeft. Dat wil zeggen: hij staart meewarig voor zich uit, loopt eens wat dingen omver, wandelt door wei en hobbelt o zijn gemak door het scherm. Knullige point-of-view shots moeten ons het gevoel geven dat we in het hoofd van de ezel zit. Een ezel die daar intrapt. De jury van het Cannes Filmfestival bekroonde dit met de juryprijs, samen met het al even schromelijk overgewaardeerde Triangle of Sadness.

Een geniaal werkje over een ezel waarvan ben ik bang wel heel veel verkeerd begrepen zal gaan worden. Als eerste maar even het ogenschijnlijke gebrek aan een normaal narratief, waarvan de onschuldige kijker wellicht kan vinden dat er een aantal losse scenes zonder enige samenhang aan elkaar geknipt zijn. Maar dat is vanzelfsprekend bedoeld als een aanklacht tegen het gebrek aan continuïteit van de omgang van de mens met de dieren, het staat overduidelijk symbool voor de onnadenkende achteloosheid waarmee er over het lot van onze medeschepselen beslist wordt.

De cinematografie is ontegenzeggelijk geniaal in het succesvolle gebruik van locaties en maakt dankbaar gebruik van het golden hour - waarbij gelukkig wel zorgvuldig vermeden wordt om daar op een of andere gratuit-clichématige manier een koppeling met het narratief in te maken. Knap ook hoe de ezel in veel scenes van diep onder de huid uit straalt zich enorm ongemakkelijk te voelen, bijvoorbeeld met de blaffende hond die een concept als personal space niet lijkt te snappen, of de koeien die daar onachtzaam overheen lopen. Mooi dat de mazen in de regelgeving daar zo succesvol in opgezocht konden worden, en er toch nog steeds zonder enig probleem aan het einde wordt gemeld dat het allemaal diervriendelijk gedaan is.

Wellicht nog even in de technische details gedoken, je zou je in de cinematografie vooral van de PoV shots kunnen afvragen wat toch de motivatie zou kunnen zijn om het beeld links en rechts te blurren en daarmee smaller te maken, in plaats van de ‘normale’ DonkeyVision die juist extra breed is. Dat lijkt me dan een overduidelijke verwijzing waarmee de regisseur onze beperkte blik op de belevingswereld van het dier wil aangeven, en daarnaast een steek onder water naar het gebrek aan inhoudelijke agrarische kennis bij de gemiddelde filmcriticus.

Even simpel laat zich verklaren waarom er ogenschijnlijk geen enkele moeite is gedaan om een aantal min of meer gelijkende ezels te vinden om de hoofdrol van Eo te spelen - de hoofdrolezel staat tenslotte symbool voor àlle ezels, niet slechts voor een enkele. Onderscheid maken op basis van leeftijd, grootte, of zichtbare tekening in de vacht is daarbovenop nog totaal nicht im Frage, dat doen we tegenwoordig niet meer, dat zou onmenselijk zijn. De regisseur lijkt zich meer te interesseren voor de echte essentie van het bestaan, de vraag aller vragen - zijn wij niet allen ezels.

Eenieder die de film gezien heeft kan die vraag toch alleen maar met een welgemeend ‘ia’ beantwoorden.

Een typische enerzijds/anderzijds-film.

Enerzijds geeft de film in een afwisseling van abstracte en realistische beelden een schets van hoe mensen in letterlijke zin dieren - in dit geval een ezel - gebruiken: van circusattractie via lastdier, gelukspoppetje, knuffel tot vleesbom (en mogelijk vergeet ik wat). De ezel laat het meeste gelaten over zich heen komen, maar als in een audiovisueel experiment tovert regisseur Skolimowski beelden op het doek die best weleens de gevoelens van het dier zouden kunnen weerspiegelen.

Anderzijds bleek 86 minuten voor mij te lang om geboeid te kunnen blijven kijken. Op een gegeven moment 'wist ik het wel' en verworden de beelden tot mooifilmerij.

Jammer.

Eo is toch wel behoorlijk anders dan die andere ezeltjesfilm. Waar Bresson zijn "modellen" op een bijna academische manier laat acteren zodat je de emotie in jezelf moet gaan zoeken en zijn films eerder sober zijn vormgegeven, daar is Skolimowski juist viseueel uitbundig en wordt er gespeeld met perspectief, kleuren, licht en camerabewingen. Bovendien is de film van Bresson sterk verwant aan Christelijke ideeën (en Bresson iemand die Christen had willen zijn, maar het lukte hem niet om erin te geloven), dat is EO niet. Eo tracht de ezel van buitenaf naar de mensen te kijken. Dat is heel gewaagd en gaat vaak, maar niet constant verrassend goed. De film heeft daardoor een minder duidelijk plot en voelt vaak als een koortsige nachtmerrie. Of een Noodlotsdrama ondersteund door een geweldige soundtrack.

Skolimowski lijkt er nota bene op zijn 84 nog zowat mee door te breken. Een film die zo'n golf aan positieve kritieken kreeg dan heeft deze veteraan (debuterend in de jaren '60 en maar 5 jaar jonger dan die beroemdere Poolse regisseur) nog niet meegemaakt. Ondanks dat ook hij engelstalige films maakte is Skolimowski altijd een beetje een cultfiguur gebleven. Prijzen in Cannes, in de jaarlijstjes op vele plekken (New York Times tot Cahiers du Cinema) en zelfs een oscarnominatie die voor mij toch vrij onverwacht is nu ik de film gezien heb.

Toch blijf ik met pijn in mijn hart steken op een 3.5* en dat komt omdat de film veel minder sterk eindigt dan de film eerder is. En dan bedoel ik niet de krachtige eindscene maar ongeveer het kwartier ervoor. Jammer.

Aardig idee, niet alledaags hoewel ook niet helemaal uniek. Inhoudelijk wel sterk, maar als film komt dit minder over. Rommelig vooral. Dan weer dromerige beelden (soms mooi, dat wel), dan weer rauw realisme. De film is een verzameling scènes die samen 86 minuten duren maar zelfs die korte speelduur niet altijd weten te boeien en onderling wat vloeken. Ik miste ook iets van betrokkenheid. Jammer verder van het wat benauwende beeldformaat (ik zie dat formaat recent wat vaker, waarom toch? Vroeger snapte men hoe dat formaat goed te gebruiken, nu is het vooral een trucje dat mijn smaak vaak niet is) en het donkere filter, visueel vaak erg saai. Nu wel ik ben gul: 2,5*.

Ik heb geen idee waarom deze film is gemaakt of in de bioscopen draait (en zelfs prijzen wint): er is niets boeiends aan de film. Noch het verhaal – een circusezel wordt ‘bevrijd’ door activisten en beleeft dan ‘avonturen’ in mensenland of is eigenlijk vooral toeschouwer want de film toont vooral iets van de mens en diens niet altijd vriendelijke omgang met dieren (en andere mensen) waarbij de ezel zelf met name terugverlangt naar de circusartieste die met hem werkte en die hem verzorgde – noch de wijze waarop het in beeld wordt gebracht, is bijzonder.

Een aandoenlijke film die wordt ervaren vanuit de leefwereld van de schattige ezel EO. EO die tegen wil en dank een roadtrip aandoet doorheen Polen/Italië. De ezel is een observator en ervaart zijn lot dat door de mens wordt bepaald gedwee. Wat kan hij ook anders? Wat koppig tegenstribbelen (zoals in het begin van de film) levert erg weinig op. Geen al te fraai beeld van de mens die het dier als opportuniteit beschouwt. Op die ene of enkele uitzondering na.

De leuke scène tijdens het voetbalwedstrijdje mondt al gauw uit in een desillusie waarbij het arme dier wordt mishandeld en voor dood wordt achtergelaten. De slotscène met de koeien verraadt al snel waar het zal eindigen. Het zwarte beeld wanneer de film eindigt, laat weinig ruimte voor verbeelding.

Omvergeblazen ben ik allerminst. Maar zeer negatief zoals sommigen hier wil ik ook niet zijn. De ezel loopt rond en de film kabbelt verder, de mooie natuurbeelden zijn een pleister op een houten been. Dan mag je nog aanzetten met een roodfilter, het leek nogal doelloos. Maar ezels hebben me steeds gefascineerd, veel meer dan paarden, ezel EO krijgt daarom toch een voldoende, als enige.

In deze film van de Poolse regisseur Jerzy Skolimowski staat geen mens centraal maar ligt het perspectief bij een ezel. Door die insteek vertelt de film geen psychologisch gemotiveerd verhaal en zijn dialogen minimaal aanwezig. De camera begeleidt de ezel Eo die van zijn thuis in een Pools circus via vreemde omwegen in Italië belandt. Tijdens de reis komt hij mensen tegen die niets goeds in de zin hebben, wordt hij verkocht, moet zware vrachten verplaatsen of wordt mascotte van een voetbalclub. Eo ondergaat het allemaal stoïcijns.

Regisseur Skolimowski maakte de film Eo als hommage aan Au Hasard Balthazar (1966) van Robert Bresson. Die film gaat over de lijdensweg van een ezel. Skolimowski zegt over die film dat het de enige film is geweest waarbij hij heeft moeten huilen. Een tribute waardig dus.

Visueel is Eo een mooie film. Neem het begin. Rood stroboscopisch licht in het duister. Vaag is een wezen met een vacht zichtbaar. Liggend op zijn rug. De vier hoeven in de lucht. Dan, het gezicht van een jonge vrouw die zich over het wezen heenbuigt en luidkeels de naam Eo roept. Een bevreemdend schouwspel. Wat is er aan de hand? Dan komt het wezen overeind. Het licht gaat aan en het wezen blijkt een ezel die zich in een circuspiste bevindt. Applaus. Het stroboscopische rood neemt wederom een aanvang. De camera cirkelt om de ezel heen en veroorzaakt een draaierig gevoel. Een fascinerend begin.

De rest van de film roept die fascinatie met regelmaat weer op met behulp van beelden die eenzelfde gevoel van bevreemding opwekken. Niet steeds even esthetisch als in het begin. Wel steeds een onbestemd gevoel in de hand werkend. Het filmische perspectief is de oorzaak. Het perspectief vanuit de ezel werpt een merkwaardig licht op de wereld en op de mensen waarmee de ezel in aanraking komt.

De film toont de fascinerende odyssee van Eo de ezel. In losse episoden. Fragmentarisch. De camera registreert zijn waarnemingen. De beelden roepen empathie op en vervallen nooit in valse sentimentaliteit. Het is aan de kijker om de passende emotie bij de beelden te vinden. Zijn eigen persoonlijke emotie. Niet een opgelegde. Die insteek maakt dat de belevenissen van de ezel Eo niet saai zijn maar bij elk nieuw fragment weer verwachtingvolle spanning oproepen. De filmduur van 86 minuten voelt prettig aan en volstaat. Bij een langere filmduur zou de verwachtingsvolle impact op den duur verzuren, denk ik.

EO ontgoocheld toch wel wat. Het verhaal is heel oppervlakkig en in alle eenvoud opgebouwd waarbij de kijker door de manier van filmen en interactie met de ezel weinig betrokkenheid voelt. Daardoor voel je geen band met de oppervlakkige personages en de ezel. Het droevige slotakkoord voelt ongepast aan en maakt het geheel nog zwakker. 5/10

Dit drama eens bekeken en had er toch wat meer van verwacht. De film had niet veel dialoog, want we zagen de wereld door de ogen van de ezel. Hierdoor was het verhaal aspect toch redelijk beperkt. Er zaten ook enkele meer zweverige scènes in, die me toch wat minder lagen. Hierdoor kwam het niet altijd even interessant over.

De film had wel een boodschap, maar de film zelf was niet zo bijzonder.

Redelijke film over een circus-ezel die bevrijdt wordt door dierenactivisten. Een originele film waarin een ezel de hoofdrol speelt en waarbij de mensheid niet bepaald positief wordt afgeschilderd. De dialogen zijn spaarzaam en de opzet is nogal fragmentarisch. Een beetje eentonig, maar nog net 3.0 sterren omdat het allemaal wel mooi in beeld is gebracht.