Seaspiracy (2021)

Ik ben er nog niet uit welk citaat het beste bij deze film past. "Visch, een zee van gezondheid" - dan als toppunt van sarcasme vanzelf. Of toch meer "de visch wordt duur betaald". Of zoals mijn oma zei "handel is diefstal" - ze was met een slager getrouwd tenslotte. Worst, gehakt of filet americain heeft ze nooit willen eten.

Over de documentaire zelf dan maar. Ik ben op zich niet zo kapot van de manier van vertellen - een soort avontuur waarmee we op een ontdekkingsreis langs de gruwelen van de grote vis-business geleid worden. En eigenlijk komt er ook niks uit wat we niet allang wisten: tonijn (en dan zeker blue- en yellowfin) kan je eigenlijk niet maken om nog te eten, want door overbevissing is die bijna uitgestorven; gekweekte zalm is te smerig en te triest voor woorden, en wie het in zijn hoofd haalt om haaievinnensoep te eten wint het van 's werelds meest beruchte oorlogsmisdadigers op de schaal van moreel verval. En dan de alomtegenwoordige corruptie nog, met de keurmerken bijvoorbeeld - ook daar geen enkele verrassing. Zoals ik dat dertig of zo jaar geleden al eens uitlegde aan iemand die vroeg 'wat is dat, dolfijn-vriendelijke tonijn', nou dat is dat de visser zegt 'Dàg dolfijn'. Net zo lang tot er geen meer is.

En daar doe ik dan een beetje luchtig en grappig over, maar het is wel degelijk ook serieus gemeend. De mensheid is in een enorm tempo bezig om de planeet uit te wonen totdat er niets anders over is dan een onleefbare puinhoop, een berg afval en lijken. En waarom doen we dat? uiteindelijk alleen maar om geld, geld en nog meer geld, zodat we de ledigheid van ons bestaan kunnen opvullen met nog meer spullen die we niet nodig hebben en die ons niet gelukkig maken. En iedereen snapt dat dat anders moet, maar evengoed steekt iedereen liever zijn kop in het zand.

Ook ik - want ik heb net een broodje zalm op. Het is wellicht ook niet terecht of haalbaar om een verandering van de consument te verlangen; net als met alle andere milieuvraagstukken is de consument veel te veel een willoze speelbal van de vrije markt, marketing, en invloed van het grootkapitaal. Het is echt tijd dat de politiek hier iets aan doet. Gelukkig begint de EU langzamerhand wel wat te bewegen om de vergelijkbare verschroeide-aarde aanpak van de landbouw in te perken, nu alleen ook de visserij nog.

En tot dat het zover is, laten we dan maar geen vis meer eten. Echt goed smaakt het eigenlijk niet meer na deze documentaire.

Zulke man, zulke vis.

Ieder krijgt de behandeling die hij verdient. Met andere woorden; als de mens doorgaat met het aanbrengen van schade aan de verschillende diersoorten in de oceaan, krijgen wij hier op een dag de rekening van gepresenteerd.

Disclaimer vooraf: Seaspiracy is een documentaire die je woedend kan maken en je een spiegel voorhoudt met betrekking tot onze massa consumptie van vis. De wereldbevolking is de afgelopen decennia in rap tempo gegroeid waardoor de vraag naar het eten van zeedieren alleen maar toeneemt. Het belangrijkste statement wat je kan maken? Minder, of helemaal geen vis meer eten.

Als niet liefhebber van zeevoedsel heb ik makkelijk praten maar net zoals het naar beneden brengen van de vleesconsumptie is het eten van geen of minder vis, een keuze die wij als mensheid veel bewuster moeten gaan maken. Seaspiracy geeft je voldoende inspiratie om als consument het heft in eigen handen te nemen en legt uit waarom de wereldwijde visserij-industrie de grootste vijand van onze oceanen is.

Heel goed wanneer je zo nu en dan een opruimrondje op het strand maakt en metalen rietjes in je bestek la hebt liggen om de productie van plastic rietjes tegen te gaan, maar hoewel alle beetjes helpen, legt het geen grote zoden aan de dijk. Dit komt omdat achtergebleven (resten) van visnetten voor veel grotere problemen zorgen. En dan nog niet gesproken over dolfijnen die bewust afgemaakt worden in Japan zodat er meer vis overblijft voor de vissers.

Helaas worden er in deze documentaire nog veel meer voorbeelden genoemd die onze massaconsumptie van zeevoedsel veroorzaakt. En dat allemaal naar aanleiding van een vraag en aanbod. Een vraag die inmiddels groter is dan het aanbod zelf, omdat deze anders geen wereldwijde milieu vernietiging zou veroorzaken. Seaspiracy is niet leuk of vermakelijk om naar te kijken, maar wel broodnodig om meer bewustwording te creëren. Enkel deze reden rechtvaardigt voor mij persoonlijk onderstaande beoordeling al.

4,0*

Ik kreeg de indruk dat de film nog wel twee of zelfs drie keer zo lang had kunnen zijn. Veel aspecten die razendsnel en even kort belicht worden, zeker de laatste 10 minuten over het pijn kunnen voelen van vissen en het al dan niet gezond zijn ervan. Had de film er een half uurtje aangeplakt dan zou het iets rustiger verteld kunnen worden. Je wordt nu zo gebombardeerd met informatie dat het wat lastiger beklijft en je eigenlijk alleen overblijft met een gevoel van ‘alles is heel erg verschrikkelijk, eet geen vis meer’ (wat op zich de goede boodschap is, maar toch).

Verder weinig écht nieuwe dingen, vooral de enorme schaal van alles is denk ik het meest opzienbarend, (staafdiagrammen en animaties in overvloed die schetsen dat overbevissing nog veel erger is dan andere ecologische rampen) en de mate waarin eigenlijk iedereen zijn ogen sluit voor, of medeplichtig is aan al de misstanden.

Je krijgt toch altijd een nogal hopeloos gevoel van dit soort documentaires, maar dit moet natuurlijk wel verteld worden, wie doet het anders? In die zin dus wel een goede documentaire. Ik weet in ieder geval nu dat dat keurmerk op het blikje tonijn een wassen neus is. Gelukkig at ik al heel weinig vis.

3,5*

Altijd interessant zo'n inkijkje in een wereld en industrie die je grotendeels voor lief neemt.

UIteraard is het goed dat wij 'gewone mensen' af en toe met onze neus op de feiten worden gedrukt. De boodschap dat wij overbevissing mogelijk maken en veel teveel vis (laat staan vlees of dierlijke producten) consumeren is goed. En de documentaire werpt ook een groot aantal valide punten op waarin zeker verbetering te halen valt.

Ik kreeg echter wel sterk de indruk dat de filmmaker Ali Tabrizi vooral als een soort sock puppet fungeert voor de agenda van Kip Andersen (producer). Dat idee bekroop me al in het begin, waarin Ali zogenaamd onwetend en lichtelijk naïef zich 'verdiept' in het leven in de oceanen en er zo achterkomt dat het probleem veel groter is dan gedacht. Shots van hoe hij zijn goede-doelenpost bekijkt, petities tekent en zich inleest op internet zijn natuurlijk allemaal geregisseerd en geënsceneerd.

Ook valt ook Seaspiracy af en toe in de valkuil te prekerig te worden, met veel statistieken, vergelijkingen en opzwepende muziek waarin een rollercoaster aan emoties wordt aangewakkerd.

Volgens mij is ook bij veel interviews en 'undercover' opnames (vooral bij goede doelen en bedrijven) listig geknipt en geplakt, waardoor de suggestie wordt gewekt dat er een groot complot achter schuilgaat. Hoewel er vast ook een hele lobby bestaat en we zeker niet blind moeten vertrouwen op een miljardenindustrie, moeten we óók niet blind vertrouwen op een biased documentaire waarin kleine korte beelden uit hun context worden gehaald en gemonteerd om een punt te maken.

Maar goed, uiteindelijk is de intentie mensen bewust te maken van hun rol in de overconsumptie van vis en de manier waarop wij als consument belazerd worden met o.a. fake labels. Dat er soms ingespeeld moet worden op emoties om de boodschap aan te laten komen, neemt niet weg dat er inderdaad een ecologisch probleem is dat opgelost dient te worden.

3,5*

Het onderwerp is vijf sterren waard, wat een walgelijke misstanden gebeuren er en de wereld kijkt weg.

Maar de documentaire zelf is kwalitatief niet sterk. Teveel gekleurd, tunnelvisie, bekeken door een bril van een activist. Ik zie graag hetzelfde onderwerp behandeld worden door bijvoorbeeld Louis Theroux. *2,5

Veel van wat er gezegd wordt in de documentaire is op zich niet nieuw. Je kan je ogen ervoor sluiten maar het is de realiteit. Een studie van 2006 concludeerde al dat er in 2048 geen vis meer te vinden zou zijn. Als je de schattingen van vispopulaties ziet zal het wellicht dit decennium gebeuren imo. Het is allemaal gelinkt aan de overbevolking van de mensheid. Elke crisis die er zit aan te komen is eraan gelinkt. Als dit niet snel wordt aangepakt dan zal de natuur het voor ons doen. Als je twee keer nadenkt weet je dus wat er nu aan het gebeuren is.

Confronterende, sombere documentaire over de huidige problematiek rond de wereldwijde visserij-industrie. Er zijn overeenkomsten met eerdere documentaires als The Cove en Sharkwater, maar deze Seaspiracy gaat nog een stapje verder. De onbevangen aanpak van regisseur Ali Tabrizi werkt goed en een groot pluspunt is dan ook dat er geen belerend vingertje wordt opgestoken. De boodschap is er helaas niet minder schrijnend door. De documentaire steekt visueel knap in elkaar, maar je moet wel tegen een stootje kunnen. Bepaalde misstanden die in beeld worden gebracht zijn behoorlijk gruwelijk.

Boeiende en visueel aantrekkelijke docu over wat ''wij'' de onderwaterwereld aan het aandoen zijn en hoe schadelijk dit voor de natuur en uiteindelijk ook voor onszelf is. Best wel een eyeopener dit, ook al weet je bepaalde dingen heus wel. De visserij is geen romantisch, mooi verhaal maar een bikkelharde onfrisse business. Dat liet de docu zelf ook al zien met die vergelijking met Kapitein Iglo. Ikzelf ben geen visliefhebber, eet het zelden. Wel eet ik graag en vaak vlees, wat natuurlijk net zo kwalijk is, maar toch voel ik me er niet slecht bij. Geen idee waarom, het is gewoon nog steeds vrij geaccepteerd en dat geldt natuurlijk ook voor een visje eten.

Wat wel jammer is, is dat deze docu vrij weinig nuance kent en hun standpunt er wel keihard doorheen wil drukken en daar hou ik niet zo van. Het is dan al snel drammerig, al hebben ze gewoon wel een goede boodschap. Maar het is wel jammer dat ze voorstanders van vis(serij) niet wat meer aan het woord komen om een wat betere verhouding erin te brengen. Wat ik wel weer goed vond waren enkele feitjes die me best lieten schrikken, zoals dat het voor de vissen helemaal niet slecht was dat de Deepwater olieramp er kwam, want tijdelijk in een groot gebied niet mogen vissen leverde minder schade op dan als de visserij gewoon door had kunnen gaan. En ook het voorbeeld met hoe gigantisch de visnetten zijn in vergelijking met vliegtuigen in verhouding en hoeveel gebied de visserij kapot maakt vergeleken met bossen kappen vond ik best wel heftig.

Prima docu om een keer te hebben gezien, maar je moet zelf maar bepalen of je je stoort aan het gebrek aan objectiviteit.

3*

Al lijkt mij dit geen documentaire die neutraal pro's en contra's behandelt, dan nog is hij inhoudelijk onthutsend en op zijn minst bewustmakend.

Goed dat heel wat mogelijke aspecten over de toestand van onze oceanen en hoe de mens er mee omgaat wordt uiteen gezet en daarom toch met interesse naar deze "Seaspiracy" gekeken.

Helaas te moeten vaststellen dat we met onze voedsel en zoals het ons wordt aangeboden een reëel gevaar lopen.

Een hulplijn voor wie wat nauwlettender met zijn voeding in de toekomst wil omgaan is deze doc misschien wel.

Voor "smulpapen" en Bourgondiërs is hij grandioos af te raden.

Tabrizi reist met partner Lucy de wereld rond en ontdekt de rampzalige gevolgen van de visindustrie en welke vormen van ‘greenwashing’ ze gebruiken om het imago van bedrijven en producten overeind te houden. Een typisch geval van een welwillende amateur die (door zijn gebrek aan voorkennis) zoveel schokkende ontdekkingen doet dat hij niet weet hoe hij daar een overtuigende documentaire van moet maken. De slachting van dolfijnen in Japan, slavernij op vissersboten in Japan, de hypocriete wereld achter duurzaamheidslabels en de gevolgen van overbevissing komen in razend tempo voorbij. Richard O’Barry (die centraal stond in het aanzienlijk betere The Cove) en de beroemde oceanograaf Sylvia Earle verlenen geloofwaardigheid, maar Tabrizi had er goed aan gedaan om hier een serie van te maken. Dat had ook de kijker de tijd gegeven om de stortvloed aan informatie op te nemen.