The League of Gentlemen (1960)

Geweldige film.

erg goede film, met prachtige dialogen en heel sterk gespeeld 4,5 *

Die heren uit de titel zijn allemaal voormalige militairen die met bevlekt blazoen uit de Tweede Wereldoorlog terug zijn gekomen en die vijftien jaar later proberen om er het beste van te maken. Maar dat beste, dat stelt niet zo héél veel voor, zoals we merken bij de mooie dubbele introductie van de niet per se sympathieke of aantrekkelijke heerschappen, eerst bij het begin wanneer we elk van hen in z’n sjofele omgeving zien (de gigolo bij de oudere vrouw die wanhopig probeert om níét te vragen waar hij die nacht is geweest, de garagehouder in zijn garage waar hij fruitautomaten “bijstelt”, de man wiens praatzieke vrouw alleen maar oog voor haar seniele vader heeft, de nep-priester in zijn pensionkamer met een koffer vol vieze boekjes), daarna bij de besloten lunch waar kolonel Hyde van elke “gentleman” de smetten op zijn verleden blootlegt. Zoals wel vaker bij een ensemble-film is deze eerste helft van de film het interessantst, met scherp getekende personages en een redelijk hoog tempo; het bezoek aan een legerbasis haalt de vaart enigszins uit de film door de humoristische insteek ervan, maar daarna werkt de film knap naar de overval toe en heeft het script bovendien nog een fraaie (en vanwege het tijdsgewricht helaas ook verplichte) coda in petto.
        Jack Hawkins’ personage geniet van de militaire discipline die hij aan zijn bende oplegt, om nog maar te zwijgen van de krijgskundige metaforen in zijn taalgebruik (“Think of it [the robbery] as a full-scale military operation. What chance has a bunch of ordinary civilians got against a trained, armed and disciplined military unit?”), en daardoor is hij aan de ene kant een serieuze mastermind (“Didn’t I sign the letters? How very careful of me!”) die aan de andere kant lichtjes wordt bespot door het script (èn door het personage van Richard Attenborough: “He’s a nutcase, you know, no getting away from it – he’ll end up with a knighthood !”). Hawkins is hier dus de grote man, nu ook in Amerika een ster na zijn rollen in The cruel sea (1953), The bridge on the river Kwai (1957) en William Wylers extreem succesvolle Ben-Hur (1959), maar de bijrollen zijn minstens zo sterk bezet, inclusief Richard Attenborough lang voordat hij een regisseur werd, Bryan Forbes (de scriptschrijver van deze film, later eveneens regisseur en nog later de baas van EMI-Elstree), en padre Roger Livesey, een held van mij vanwege zijn rollen in The life and death of Colonel Blimp (1943), I know where I’m going (1945) en A matter of life and death (1946) van Michael Powell en Emeric Pressburger. De vloeiende regie is van Basil Dearden, geen beroemde “auteurs”-naam maar wel iemand die tussen zijn debuut in 1942 en zijn dood in 1971 een enorme reeks degelijke films op zijn naam bracht, en dat de acht acteurs die samen de titelpersonages vormen hier perfecte staaltjes ensemblespel op de mat leggen hoeft in een Britse film geen verwondering te wekken. Het resultaat van al deze kleurrijke heerschappen, interessante situaties en gepolijste dialogen is een nog altijd vermakelijke, soepel lopende en op het einde ook spannende heist-film die me eigenlijk bij elke kijkbeurt beter bevalt.
        Vanuit historisch oogpunt is deze film overigens ook niet onbelangrijk vanwege het voor die tijd vrij gewaagde vocabulaire met woorden als ass en bitch, maar ook door de aanwezigheid van diverse controversiële personages zoals een pornograaf, een gigolo en een homoseksueel; Dearden (zelf gelukkig getrouwd –met de vrouw die in deze film de vriendin van Nigel Patrick speelt!– en heteroseksueel voor zover ik weet) zou niet veel later de film Victim maken, over de maatschappelijke problemen waar expliciete homoseksuelen in het Engeland van de jaren zestig tegenaan liepen, met een hoofdrol voor Dirk Bogarde, zelf een "echte" homoseksueel (maar toen nog “in de kast”). Grappig genoeg vermeldt Jack Hawkins' IMDb-trivia-pagina dat híj oorspronkelijk was aangezocht voor die rol, maar dat hij hem weigerde "because he thought the part might compromise his masculine screen image." (Dirk Bogarde dacht echter dat Hawkins vreesde dat de rol van een homoseksuele advocaat zijn kansen op een "knighthood" ernstig zou schaden...)

Aardige film over een aantal ex-militairen die samen een bankoverval beramen. Op zich een goeie opbouw, maar het tempo ligt nogal laag (vooral tijdens de eerste helft). Wellicht ook wel wat te veel personages die meedoen aan de bankroof. Het plot zit verder goed in elkaar en er is ook aardig wat humor. De film heeft niet helemaal de tand des tijds doorstaan.

Soort oerversie van Ocean's Eleven, Casa de Papel, met enige fantasie zou je ook Reservoir Dogs kunnen noemen en nog vele anderen: een gezelschap experts die samen een bank overvallen. Dat gaat gepaard met de nodige relativerende humor, zoals bij de inspectie door de "generaal"- waarschijnlijk heeft ook Robert Aldrich deze film gezien want een soortgelijke scène zit in The Dirty Dozen. Eigenlijk is de diefstal van de wapens vernuftiger dan de bankoverval, die vrij eenvoudig verloopt maar waarvan je maar weinig meekrijgt door de rook. Het is verder spijtig dat ze uiteindelijk allemaal worden gepakt, maar misdaad mocht kennelijk niet lonen. Let op de kleine bijrol van een piepjonge Oliver Reed.