Waiting for the Barbarians (2019)

Aardig drama. Het verhaal laat een wat onbekend stukje historie zien, maar wordt enigszins wat aan de trage kant getoond. Het begin is best boeiend. De opbouw is goed en de karakters komen voldoende tot ontwikkeling. Daarna volgt een wat saai deel waardoor het betere laatste deel wat minder impact heeft op de kijker, terwijl het einde vol emotie, best had kunnen binnen komen. Het acteerwerk van Rylance en Depp is uitstekend. Pattinson met zijn brave uiterlijk lukt het minder om een slechterik neer te zetten. Visueel ziet de film er verder fantastisch uit met een mooie aankleding. Ruim voldoende, maar er had veel meer in kunnen zitten. 3.5.

Redelijke film over een magistraat die op de grens al jaren in vrede leeft met de barbaren. Een aardig verhaal met toch wat eenzijdige personages. Een traag, maar aangenaam tempo. Een aantal mooie plaatjes van Marokko (ook al wordt in de film niet aangegeven precies waar en wanneer het zich afspeelt). Ook een paar brute momenten, maar als geheel mist de film impact.

Ik kan me niet aan de indruk onttrekken dat de Colombiaanse regisseur Ciro Guerra juist nu deze film heeft willen maken, tientallen jaren na de verschijning van het boek van John Coetzee. Gezien o.a. het geklooi van het regiem-Trump met mensen die “anders” zijn, is het verhaal nog net zo actueel als veertig jaar geleden, toen het boek verscheen.

Regisseur Guerra heeft in eerdere films al laten blijken er niet voor terug te deinzen om de “beschaafde” westerse wereld een spiegel voor te houden. Ook in deze film laat hij onverbloemd zien wie de ECHTE barbaren zijn.

Een pakkend drama met af en toe schokkende beelden en een indrukwekkende, bedachtzame rol van Mark Rylance.

Ik begrijp het slechts ten dele. Waiting for Barbarians is een oefening in beheerste traagheid, maar toch is het ergens verwonderlijk dat de laatste film van Ciro Guerra na de première in Venetië nooit in Nederland op groot doek te zien was. El Abrazo de la Serpiente en Pájaros de Verano werden nog netjes verdeeld, en die films (vooral die eerste) zijn toch een stuk ontoegankelijker en meer ambigu dan dit nieuwste werk. Bovendien zou je denken dat Waiting for the Barbarians kan profiteren van een sterrenaffiche (naast Mark Rylance vooral Johnny Depp en Robert Pattinson).

Nu goed, niets is minder waar, en vanochtend zag ik Guerra's meest didactische film, waarin de regisseur zijn punt ("wie zijn nu eigenlijk de Barbaren?") straf en concreet uitwerkt, onder meer aan de hand van religieuze symboliek (Depp's kolonel kan het daglicht letterlijk niet verdragen, terwijl Rylance's empathische held de voeten wast van een dame die door anderen als schuldig/zondig is bestempeld). Op momenten werd de scheidslijn tussen slachtofferschap en kwaadaardigheid (noem het 'culturele blindheid') wat mij betreft iets te eenduidig geschetst, maar de afrondende akte is in dat licht dan weer erg fraai.

Mja.

Interessant gegeven en voer voor een innemend drama. Dat is ook wat regisseur Ciro Guerra poogt te doen. Mark Rylance zet een sterke hoofdrol neer - ingetogen maar niet introvert. Zijn personage vertoeft niet alleen in een mooi geschoten maar desolate regio, maar staat zelf ook alleen in de behandeling van de lokale bevolking door het 'Rijk'. Enkele reacties naar boven wordt een link gelegd met het regime Trump om aan te tonen dat dit nog actueel is. Intussen is dat allang weer weggestemd, maar ik kan nog wel een paar andere voorbeelden geven - die niet weggestemd worden. Actueel zal dit dus nog wel een hele poos blijven.

Het drama ten spijt blijft de film behoorlijk oppervlakkig. Personages als die van Johnny Depp en Robert Pattinson komen geen moment uit de verf en beiden lijken gecast om toch twee grote namen op de poster te kunnen hebben. Inhoudelijk stelt het niets voor. Het moet dat de film audiovisueel keurig geregisseerd is, anders had het resultaat pover geweest.

2,5

De Griekse dichter Constantine P. Cavafy schreef in 1898 het gedicht Waiting for the Barbarians - een beschouwing van een beschaving in verval, door rijkdom en decadentie inert geworden. De perceptie van een externe dreiging 'de barbaren' is nog het enige, maar die is abstract en ieder geeft daar een eigen invulling aan. Overigens zonder dat te vertalen naar actie. Men wacht af, niet langer in staat tot initiatief, totdat de barbaren komen. Maar komen ze wel - het gedicht eindigt met de woorden What is to become of us without Barbarians? Those people were a solution of a sort.

Het gedicht inspireerde Dino Buzatti tot het schrijven van zijn boek Il Deserto dei Tartari, J.M. Coetzee schreef zijn Waiting for the Barbarians, Julien Gracq zijn The Opposing Shore. Er is een verzameling essays en een opera (van Philip Glass). Songs en hele albums dragen de titel. En er zijn zeker drie films: Il Deserto dei Tartari (1976), Waiting for the Barbarians (2019), Luka (2023) - en talloze andere die bewust of onbewust een deel van het gedicht uitwerken.

De drie films hebben vreemd genoeg vooral gemeen dat de cinematografie, locatie en vormgeving buitengewoon goed is. Meest extreme voorbeeld wellicht Luka, maar ook Deserto en 2019 zijn erg, erg fraai gefilmd. Minder enthousiast ben ik wel over de manier waarop het idee omgezet wordt in het script. Deserto volgt daar kennelijk vrij nauwgezet het boek van Buzatti, en Coetzee werkte mee aan 2019, dus wellicht ligt het eerder aan hun schrijfsels dan aan de filmers.

Deserto heeft verreweg de meest indrukwekkende cast, met Jacques Perrin, Philippe Noiret, Jean-Louis Trintignant en Max von Sydow. De 2019 moet het stellen met een op zich wel perfecte Mark Rylance en Johnny Depp - die het overigens verrassend goed doet als griezel, oh, en Pattinson vanzelf ook nog. En Luka slaat de plank nogal mis, hoewel dat misschien nauwelijks aan de cast ligt.

De vertelling is in alle drie de films wat afgedwaald van het origineel, en wellicht is het terecht om te vinden dat dat ook te ver is. De abstractie van de onzichtbare en ongekende vijand blijft in twee van de drie gevallen niet in stand, om maar eens wat te noemen. Toch een van de sterkste punten, en ook zo enorm sterk van toepassing op de problemen in de samenleving nu.

En dat brengt me tot de beschouwing dat alledrie zeer zeker interessante films zijn die zowel als film als qua boodschap tot nadenken stemmen. Toch voelt het aan alsof de inhoud van het origineel geen recht wordt gedaan, terwijl het idee dat toch zo overduidelijk verdient.

Kennelijk moeten we daar dus op wachten - niet wachten tot de barbaren komen, maar tot de ultieme film erover gemaakt is. Inspiratie genoeg ondertussen, want die beschaving in verval, dat zijn wij.