Twarz (2018)

Vanaf 6 juni in de bioscoop (Amstelfilm)

De film is een stuk beter dan de lage score hier doet vermoeden. Het is in feite een hele aardige film die een realistisch kijkje op het Poolse platteland geeft (met af en toe surreële elementen), die een aaneenschakeling is van sterke scenes en die leuke humor heeft. De film lijkt vooral de hypocrisie van de Polen te willen tonen: de Polen doen zich voor als devote christenen maar de christelijke leer van naastenliefde wordt niet bepaald in de praktijk gebracht. Echt briljant of diepzinnig wordt de film niet maar de film is amusant en zeker de moeite van het kijken waard.

Inderdaad een prima filmpje. Er wordt niet overdreven veel uitgelegd, het is eigenlijk een aaneenschakeling van scènes en je moet er zelf iets van maken. Vooral de emoties van Jacek na het ongeluk moeilijk te peilen, zowel voor het publiek in de bioscoop als voor zijn omgeving. Dat vond ik goed gedaan: omdat hij zijn gezicht en stem goeddeels kwijtraakte, tastte je met zijn allen in het duister.

Opmerkelijk was hoelang er uitgetrokken werd om de nulsituatie te tonen. Het ongeluk kwam vrij laat. Dat druist tegen alle wetten van het verhalen vertellen in, maar het werkte eigenlijk wel goed. Het ongeluk kreeg er minder waarde door, je keek gewoon naar een periode in het leven van een gezin waar dat ongeluk slechts een (belangrijk) onderdeel van uitmaakte.

In Twarz staat het geschonden lichaam centraal. Beter gezegd, het gehavende gezicht van Jacek. De heavy metal fan valt op de bouwplaats van een stellage en landt hard op de sokkel van een gigantisch Jezusbeeld in aanbouw. In het ziekenhuis wordt hem een nieuw gezicht gegeven. De eerste gezichtstransplantatie ooit in Polen.

In het begin van de film zien we een grote horde halfnaakte mensen die in slow motion een warenhuis bestormt en elkaar bijkans de hersenen inslaat in de zucht om sterk afgeprijsde artikelen te bemachtigen. Verderop in de film vraagt de dorpspastoor tijdens de biecht verlekkerd aan een jonge vrouw: “raak je zijn geslacht aan”? De film geeft een somber beeld van het menselijke gedrag. De samenleving is ziek en komt alleen nog door zelfzuchtige prikkelingen aan haar trekken. De media zijn gedienstig en voeden de zelfzucht en hang naar sensatie. Ze bombarderen in dat kader de onfortuinlijke Jacek tot nationale held.

Twarz is een venijnige satire gevuld met gortdroge humor en met een bittere vorm van realisme. De film is een parabel over het moderne Polen. Jaceks geschonden gelaat en zijn nieuwe masker dat het oude bedekt, staan voor de kapotte toestanden in de Poolse samenleving. De film hekelt op sensatie beluste media, de hypocrisie van de rooms-katholieke kerk en de onbeheerste zucht naar consumptie.

De film kijkt met een cynische blik naar een doortrapte wereld die zich achter een edelmoedige moraal verschuilt. Een wereld waar een natuurlijke menselijke eigenschap als oprechte empathie ver in het geheugen is weggezakt. De trechter waar al deze laaghartigheid zich op richt, is Jacek. Even gebombardeerd tot held, maar vanwege zijn vreemde uiterlijk al snel veracht door zijn familie en zijn brave dorpsgenoten. Op straat schelden kinderen hem uit voor satanist. Jacek is innerlijk niet veranderd maar door zijn nieuwe uiterlijk is hij dat wel voor zijn omgeving. Hij is een exoot en een buitenstaander geworden.

Regisseur en schrijver Malgorzata Szumowska schetst met haar film een somber beeld van de menselijke gemeenschap. Slechts weinig personages komen positief voor het voetlicht. In de beelden van coauteur en cameraman Michal Englert liggen schoonheid en lelijkheid dicht bij elkaar. Soms is het ene aspect scherp in beeld Soms het andere. De wereld eromheen is grofkorrelig en onscherp. Het is aan de samenleving om het grofkorrelige te herontdekken en afstand te nemen van haar gepolariseerde kijk op dingen.

Aan het eind van de film torent het gereed gekomen monstrueuze Jezusbeeld hoog uit boven het Poolse heuvelland. De 36 meter afstand die hem scheiden van de bodem zijn veelzeggend. Afstandelijk en roerloos beschouwt hij. Zijn versteende gelaat is zonder veel expressie. Beetje droevig misschien. Volgens mij heeft hij het opgegeven.