Lease of Life (1954)

De Ealing Studios staan vooral bekend om hun typisch Britse komedies uit de jaren veertig en vijftig, zoals The Lavender Hill mob, The man in the white suit, Kind hearts and coronets en The ladykillers, maar die vormden in feite slechts een klein deel van hun produktie van ongeveer 150 titels. Naast die komedies produceerde Ealing namelijk ook diverse serieuze speelfilms in verschillende genres, zoals (om maar eens een paar beroemde titels te noemen) de horror-omnibusfilm Dead of night, de oorlogsfilm The cruel sea en de historische avonturenfilm Scott of the Antarctic. Eén van die overige films was deze Lease of life, de enige speelfilm die de acteur Robert Donat voor Ealing maakte en de éénnalaatste voordat hij in 1958 op pas 53-jarige leeftijd aan de gevolgen van astma overleed.

        Donats beroemdste rollen zijn ongetwijfeld die van Richard Hannay in Hitchcocks The 39 steps (1935) en die van de vriendelijke schoolmeester in Goodbye Mr Chips (1939), een rol waarvoor hij van 25 tot 83 jaar "verouderde" en waarmee hij tot ieders verbazing Clark Gable's "zekere" Oscar voor Rhett Butler voor diens neus wegkaapte – misschien wel de grootste verrassing ooit bij de Academy Awards. Door zijn zwakke gezondheid is zijn filmcarrière helaas tot een schamele twintig films beperkt gebleven, hetgeen des te meer reden is om elk daarvan te koesteren.

        Lease of life is op zich een vrij sober en kleinschalig drama over de problemen waar een bescheiden en arme plattelandsdominee (met elleboogstukken op zijn colbertjes) mee worstelt wanneer hij het goede probeert te doen in een wereld die daar niet per se op gebouwd is. Teveel van de plot weggeven zou zonde zijn, ook al worden de gebeurtenissen nergens spectaculair en zitten er geen grote onthullingen of moderne "twists" in, want ik herinner me zelf nog hoe ontroerd ik was toen ik voor de eerste keer de film zag en op het einde merkte hoe de dominee... enfin.

        Een "kleine" film dus, maar dankzij Robert Donat een produktie die de middelmaat overstijgt. Zijn zorgelijke uiterlijk (niet alleen het gevolg van zijn zwakke gestel maar ook van grime), zijn ingetogen spel, zijn onnadrukkelijke aanwezigheid en boven alles die heilige, licht hese en extreem melodieuze stem (wellicht mede zo karakteristiek vanwege zijn astma) maken van zijn Will Thorne een eerst aandoenlijk berustend en flegmatiek maar later ook verrassend sterk en slagvaardig personage dat een persoonlijke triomf beleeft tijdens de preek halverwege de film, waarbij zijn levenslust en zijn geloof de angst voor de hem aangezegde dood overstijgen. (Ik neem aan dat ik goed verborgen heb weten te houden dat ik een groot fan van hem ben?) Verdere pluspunten zijn nog de fraaie kleurenfotografie van Douglas Slocombe en de sterke bezetting van de bijrollen, met name Vida Hope als de achterdochtige vrouw van een rijke boer op zijn sterfbed die de dominee per se onder vier ogen wil spreken – haar ingehouden agressie is een genot om te zien, mede omdat die bij de dominee eveneens een onverwachte (maar zeer welkome) onverzettelijkheid uitlokt. En voor alle duidelijkheid, ondanks het sombere uitgangspunt is dit een allesbehalve deprimerende film dankzij de passie waarmee Robert Donat getuigt van zijn "Lebensbejahung".

        Wat die bijrollen overigens betreft, hoewel Robert Donat en in iets mindere mate Kay Walsh in 1954 de grote publiekstrekkers waren, zijn het anno nu de acteurs in de twee belangrijkste bijrollen die moderne kijkers het bekendst zullen voorkomen. Adrienne Corri, hier de pianospelende dochter, speelde later Mrs Alexander, de vrouw van de schrijver die op een avond op de tonen van Singin' in the rain verrast wordt door Alex en zijn droogs in A clockwork orange, en pianoleraar Denhelm Elliott zal vooral herinnerd worden als de butler in Trading places en als Marcus Brody, de universiteitsdekaan en vertrouweling van Indiana Jones in Raiders of the lost ark en de eerste twee vervolgen daarop.