Novitiate (2017)

De film kabbelt maar door en kabbelt maar door en is op een gegeven moment ineens afgelopen.

In vergelijking met andere films die ik gezien heb over het kloosterleven van nonnen en postulanten, c.q. noviciaten, zoals The Nun's Story (1959) en La Religieuse (2013), een vrij matte film met een matig verhaal en dito acteerprestaties. Alleen Melissa Leo als de strenge, conservatieve moeder overste springt eruit. Op zich is dat niet zo verrassend trouwens.

Toch wel wat geschokt door deze film en ik kan best begrijpen dat het harde bestaan, met aan middeleeuwse toestanden grenzende bestraffingen, bovenop het onnatuurlijke van de afzondering van de buitenwereld en de rem op hun seksuele ontplooiing, die jonge vrouwen in twijfel brachten, teisterden en deden besluiten "dat er meer is..."

Daarnaast was ik concreet niet op de hoogte dat pauselijke besluiten de oorzaak waren van de inkrimping van het nonnenbestand en bracht dit eerder in verband met de grotere maatschappelijke mogelijkheden die vrouwen te beurt vielen vanaf die jaren (erkenning, onderwijs, beroepen, zelfstandigheid...)

Interessant dus, en daar verrast de film toch wel. Daar waar hij grotendeels had gefocust op het specifieke geval van het meisje Cathleen legt hij op het einde en in de epiloog het accent op de gevolgen van het Concilie in het algemeen.

"Novitatie" kent misschien wel wat zwakke momenten, maar in zijn geheel toch een onderhoudende film.

Novitiate, of "Noviciaat" in het Nederlands, is een prima film met een interessant verhaal over een aantal jongedames die zich bij een klooster aansluiten. Ze hebben te lijden onder de strenge regels en een verbitterde moeder overste die haar frustraties, over de veranderingen die het Vaticaan oplegt, botviert op de jonge nonnen. De cast speelt goed, zowel de jonge dames als die oude feeks van een moeder overste. Het gaat allemaal wel wat traag, echter past dat wel goed bij de film.

Een realistische maar nogal vlak geacteerde film, waarin alleen 'Moeder de hoofd non' erg sterk speelt (zij lijkt sterk op een van de vrouwen die langs komt in het ellenlange introfilmpje van Orange is the New Black, waarvan ik net las dat dat allemaal "echte vrouwen met een verhaal" zijn, zie Aha! Dáárom is die intro van Orange Is The New Black zo lang - NPO 3FM - npo3fm.nl, zie desbetreffend filmpje daar bij 0.44 minuut, dat zijn toch precies dezelfde ziel-priemende ogen als de 'hoofd non' in de film?).

Er zijn betere films over het 'nonnen leven', mijn favoriet is Doubt (2008) met Philip Seymour Hoffman en Meryl Streep, maar dat zijn dan uiteraard ook wel acteerkanonnen die in Novitiate ontbreken (waarom Philip, waarom... ze zeggen in het medische circuit wel eens "de patiënt verbeterde 'aan de spuit' ", maar ik geloof niet dat dat nou direct ook voor Hoffman gold, zo zonde).

Ik wilde al gaan typen dat Doubt zich in een iets andere tijd afspeelt, maar dat blijkt niet zo, beide spelen zich af in de jaren '60 (dat zou je niet bepaald zeggen, Doubt lijkt zich in een wat eerder tijdvak af te spelen).

Toch heb ik me voldoende vermaakt, al was dat maar omdat ik vroeger, mid-jaren '70, exact zo'n 'hoofdmeester' had op een RK school (een compleet anachronisme, op vergelijkbare scholen was dit soort types al lang verdwenen), die de 6e klas 'deed' (wij hebben ons altijd afgevraagd of die aanhalingstekens wel nodig zijn), en samen met zijn vrouw die de 3e klas bestierde (toen nog 6 klassen op de lagere school) een waar schrikbewind voerde, en ik net als de hoofdpersoon in de film een van de zeer weinige leerlingen was die zelf geen katholieke (of überhaupt christelijke) achtergrond had.

Precies diezelfde krampachtigheid en driftbuien (inclusief fysiek contact) als dingen niet precies zo lopen zoals de 'vertegenwoordiger van god' dat wenst te zien, ook volgens mij door de veranderende tijdsgeest, waarbij dit soort mensen ('hoofd non'/ hoofdmeester) het gevoel hadden dat 'het' (d.w.z. vooral de ultieme controle) langzaam maar zeker tussen de vingers begon weg te glippen. Dus voor mij heel herkenbaar.

Voor mij 3.5*

Novitiate verteld het verhaal van een jonge vrouw die non wil worden in de jaren '60 en worstelt met haar roeping tijdens het noviciaat. Tegelijkertijd zien we hoe de orde de veranderingen van het Tweede Vaticaanse Concilie moet ondergaan.

De film is in veel opzichten erg degelijk en bevat toch weer een aantal clichés. De strenge moeder overste, de meisjes die door hun familie wordt opgedrongen non te worden en een lesbische scène... Als ik reacties van zusters moet geloven is de film erg overdreven in het verbeelden van de strengheid, straf en zelfkastijding.

Toch vond ik het ook geen slechte film. Ik denk dat het heel goed laat zien waarom de meisjes het klooster ingingen en voor een groot deel ook wat voor moeilijkheden daarbij kwamen kijken. Het beste aspect van de film was zonder meer - al vond ik het een beetje overdreven streng - de vertolking van Melissa Leo als de moeder overste.

Met name tijdens de bekendmaking van Vaticanum II wordt duidelijk wat voor gigantische impact de veranderingen hebben gehad op het kloosterleven. En als je hoort dat Nonnen ineens hun speciale status als bruid van Christus wordt ontnomen is het ook niet vreemd dat er zoveel uittreden.

Ik vind het lastig in te schatten wat Maggie Betts voor ogen had. Enerzijds lijkt het erop alsof ze erg veel begrip heeft voor de religiositeit van de meisjes en voor de hang naar traditie van Moeder overste. De aartsbisschop die super enthousiast is over Vaticanum II wordt ook echt als een naar persoon afgeschilderd. Maar tegelijkertijd lijkt er ook een aanklacht tegen het kloosterleven in te zitten en tegen de leer omtrent seksualiteit.

Uitstekende film waarin een meisje besluit om in de leer te gaan in het klooster en non te worden. Een mooi verhaal dat zich afspeelt midden jaren '60 met op de achtergrond een flinke hervorming binnen de kerk. De film geeft een intrigerende kijk in het leven als non in een klooster en tevens ook de beweegredenen/motivaties van de personages zonder echt een oordeel te vellen. Goeie cast, mooie film.

Aan het begin stelt Margaret Qualley, de vraag; "Wat is de reden waarom vrouwen non willen worden." Het antwoord hierop was "Liefde" De film portretteert vrij openhartigheid en zonder oordeel over deze mystieke passie. Het moet ergens rond 1962 zijn, als Cathleen (Qualley) toetreed als jonge postulante in de kloosterorde van de Sisters of the Sacred Rose. Blijkbaar niet wetende dat paus Johannes XXIII bezig was met ‘bij de tijd brengen’ van de Katholieke Kerk via het Tweede Vaticaans Concilie. De Eerwaarde Moeder is een hardliner die deze de veranderingen en versoepeling van de beperkingen verafschuwt en het ook als een belediging van haar levenslange toewijding als bruid van Christus ziet. Debuterende Maggie Betts (maakt al wel een documentaire) veroordeeld of keurt goed van wat ze op het scherm laat zien. Dat maakt deze film dan ook best goed... Echter blijft het voor mij (als leek) moeilijk te snappen waarom je de strikte katholieke gebruiken zou willen. Ook kom er niet echt antwoord die iets verklaard. In ieder geval speelde 24-jarige dochter van Andie MacDowell in 2017 haar eerste grote filmrol in dit religieuze drama en groeide anno nu uit als een bekende namen in film.

Het Tweede Vaticaanse concilie.

Nogal droge en onbekende materie voor een atheist als Blurp eigenlijk, en eerlijk gezegd had ik me niet precies verwacht aan deze vrij historische benadering. Hoewel je er misschien met hetzelfde gemak een horrorfilm in zien kan, want de machtsspelletjes van de moeder-overste zijn toch best eng. Het doet me herinneren aan die keer, nog maar een paar jaar geleden, dat ik de verkeerde afslag had genomen in een klooster en daar in een mooi kapelletje terecht kwam waar op de verdieping een stel novices zo'n soort van trance-gezang aan het doen was. De rillingen liepen me over mijn rug. Kennelijk zijn de wijzigingen van Johannes XXIII nog niet overal doorgedrongen.

Vooral Melissa Leo speelt fraai - al kan datzelfde beslist niet voor haar karakter gesteld worden, wat een apert rotwijf is dat. En dan de kudde jonge pubertjes waar ze de baas over speelt met een soort psychologisch SM-spelletje bedoeld om haar slachtoffers zoveel mogelijk te ontmenselijken. Jakkiebah.

Wat we in de aftiteling leren mag dan ook niet echt verrassend genoemd worden. Enge sektes, allemaal.