Variety (1983)

Fascinerend filmpje. En dan nog niet eens zozeer omdat de langzaam ontwikkelende obsessie van de hoofdpersoon nu eens vanuit een vrouwelijk perspectief benaderd wordt (al moet ik zeggen dat dat toch iets ongewoner overkomt dan als het om een man gegaan zou zijn) maar eerder omdat de geleidelijke afdaling eigenlijk zonder echte uitleg geschiedt.

Christine komt te werken bij de kassa van een pornobioscoop. Echt affiniteit met het product heeft ze niet; ze heeft vooral het geld nodig en werk is werk. Toch ontstaat er geleidelijk aan een nieuwsgierigheid naar de obscure films en de bezoekers. Eentje in het bijzonder, namelijk zakenman Louie, die haar tijdens haar pauze een drankje aanbiedt en door wie ze zich uiteindelijk laat verleiden om hem te vergezellen naar een honkbalwedstrijd. Maar eenmaal in het stadion, wordt Louie weggeroepen voor zaken, verexcuseert hij zich bij Christine en laat hij haar in verontwaardiging achter. Christine laat het er niet bij zitten en begint hem vanaf dat moment te achtervolgen, waarna haar nieuwsgierigheid naar hem, zijn ogenschijnlijk louche praktijken én het pornowereldje in het algemeen, steeds ongezondere vormen aan begint te nemen.

Geleidelijk aan ontduikt ze werk om Louie te achtervolgen, verwaarloost ze steeds meer haar eigen sociale leven en maakt ze er een gewoonte van om in het bijzijn van haar vriendje Mark monotoon pornoscenario’s te reciteren, zogezegd om hem te vertellen over haar dag. Onder begeleiding van een jazzy soundtrack volgen we haar op haar stalkingstochten door de mistroostige straten van New York. Wat haar in feite bezielt om dit te doen of wat ze er uiteindelijk mee probeert te bereiken, blijft een beetje in het midden, maar temidden van het smoezelige wereldje van pornoblaadjes en de alomtegenwoordige, onontkoombare male gaze, vervaagt langzaamaan de notie dat dit eigenlijk heel vreemd gedrag is wat ze vertoont. Sterker nog, als een groepje vrouwen werk- en dateverhalen uitwisselt, weerklinkt daarin een haast normaliserende toon jegens vergelijkbare obsessies.

Ergens deed het me een beetje denken aan Taxi Driver, waarin iemand tegen hetzelfde decor van een sleazy New York aanvankelijk begrip toegedicht krijgt, maar je gaandeweg steeds meer beseft hoe wankelmoedig onze hoofdpersoon zich in feite voortbeweegt. In tegenstelling tot die film komt het hier nooit tot een vergelijkbaar kookpunt, maar het onderwijl naturalistisch geschetste beeld van fantasie en waan is evenzogoed verontrustend te noemen. Door muziek en camerawerk sterk bijgezet als een abstract wereldje waar onuitgesproken emoties en behoeften aan het stuur zijn, ook al zijn de aaneengeregen gebeurtenissen wat onwerkelijk om er echt mee in te voelen. Maar ook met die ingebouwde afstand is dit een fascinerende koortsdroom om te volgen. 3,5*

Zag deze een week of twee geleden in Kino met voorafgaand een speciaal voor deze voorstelling geschreven (helaas) introductie door Bette Gordon. (Ik zou die introductie eigenlijk moeten opvragen, want hij was de moeite waard.) Geen knaller, maar hij heeft de dagen erna meer door m'n hoofd gespookt dan ik vlak na het kijken zou verwachten.

Goed dan, Variety speelt zich af in het New York van begin jaren tachtig. Christine is op zoek naar werk en komt terecht achter de kassa van een pornobioscoop op Times Square. Daar begint het Grote kijken en bekeken worden, waarbij Christine vooral veel aandacht heeft voor een mysterieuze klant. Louie is wat ouder en hoffelijk, maar is ook een tikje neerbuigend en heeft wellicht iets met de maffia van doen.

Gordon verrast door te kiezen voor een bekende stijl (denk De Palma, denk film noir) maar daarbinnen alles om te draaien. Het is dit keer een vrouw - eentje met seksuele verlangens!, ongekend! - die geobsedeerd raakt door een mannelijke klant fatale. Christine laat zich verleiden, meeslepen en kan hem uiteindelijk niet meer loslaten. Dit terwijl ze dondersgoed weet dat deze Louie geen zuivere koffie is. Of lijkt dat alleen maar zo? Gordon laat het ons zelf bepalen, maar speelt wel met de bekende elementen zoals stalker scènes, achtervolgingen, geheime ontmoetingen en de kans om betrapt te worden. Helaas beheerst ze dat spanningselement niet zo goed zo als een De Palma bijvoorbeeld dat wel kan.

De film had van mij wel een kwartiertje korter gekund. Af en toe was het wel heel traag (observerend). Tegelijk mag dat ook geen verrassing heten, Gordon maakte eerder een paar experimentele shorts met James Benning en heeft ongetwijfeld dingen van hem opgepikt. Benning maakte onder andere Ten Skies (2004), een 101 minuten durende film waarin achtereenvolgens tien verschillende luchten te zien zijn. Is lang hoor. In dat licht mag ik eigenlijk absoluut niet klagen.

Variety is sfeervol met een aantal prachtige shots. Bovenal geeft het de kijker volop de rust en ruimte om zelf invulling te geven aan hetgeen we zien.