Khartoum (1966)

Matig historische spektakelfilm over een generaal die door de Britten naar Khartoum wordt gestuurd om de stad te evacueren. De actie-scenes zijn zeker mooi in beeld gebracht, maar zijn te spaarzaam. De film is te dialoog-gedreven en mede daardoor soms wat aan de saaie en langdradige kant. Charlton Heston doet het verder goed als generaal Charles Gordon in de hoofdrol.

Een goede oorlogfilm...

Prima verhaal...

Prima acteerwerk...

Bekend acteur Charlton Heston speelt goed, die ken ik zo vroeger

veel films gezien, maar deze film kan ik me niet herinnering

of al eerder gezien?

Mooi landschap, maar helaas geen HD kwaliteit,

geen grote breedbeeld...

Het is wel moeite waard...

Weinig begeesterend en nogal wat tijd besteed aan de intrige rond de wil van de Britse overheid om in het conflict afzijdig te blijven.

Charlton Heston en Laurence Olivier, vertrouwd in dergelijke epische filmtoestanden, zitten wel goed in hun rol, maar een vergelijking met bijvoorbeeld "Laurence of Arabia" valt in het nadeel uit van deze "Khartoum".

Natuurlijk zijn er de massagevechten, maar daarnaast weinig echte emotie, laat staan enige romantiek, wat doorgaans dergelijke films toegankelijker maakt.

Matig.

Khartoum.

Een mooi verhaal uit de geschiedenis, en precies geschikt om een stereotype jaren-60 spektakelfilm van te maken. En dat is ook redelijk goed gelukt. Charlton Heston is precies goed, maar Laurence Olivier maakt indruk met zijn rol als de Mahdi - mooie scenes zijn dat, waarin hij zijn redevoeringen afsteekt. Ook goed zijn de mooie beelden van de stad en de binnenlocaties, en de ietwat verplichte massascenes zijn ook prima in orde. Wat weer wat jammer is is dat het verhaal wat weinig ingekleurd is - wellicht was iets meer opleuken een beter idee geweest - bijvoorbeeld zoals Wilbur Smith later in zijn boek The Triumph of the Sun zou doen.

Toch evengoed nog steeds een behoorlijke film, maar niet echt een uitschieter in het genre. Had het wel kunnen zijn.

Gisteren nog een keer gezien, maar in mijn herinnering als tiener was deze toen toch beter dan dat ik hem nu beoordeel. Best redelijk al met al, maar had veel beter kunnen zijn. Op zich ziet het er allemaal mooi uit, maar het budget heeft duidelijk zijn beperkingen gehad, want bij de spektakelscènes is niet alles uit de kast gehaald. Zo word er bijvoorbeeld toegewerkt naar een knallende apotheose(de uiteindelijke aanval op Khartoum) die echter in een paar minuten word afgerafeld. In plaats van verpletterende actie nogal veel dialoog, en dat zal voor velen al snel het predicaat saai opleveren. Wat helpt is een sterke rol van de onherkenbare Olivier als de foute maar bevlogen Mahdi. Heston, de andere hoofdrolspeler, is geen geweldige acteur maar kan er hier net mee door, en is minder irritant dan de bombastische muziek welke een zekere grootsheid impliceert die de film zelf nauwelijks inlost.

Vrij matig, net een 3*. Visueel is dit heel mooi en spectaculair, in de beste traditie van de epische grootschalige historische film, met groots opgezette oorlogsscènes met britten op kamelen en arabieren op paarden, en het ziet er allemaal mooi exotisch uit.
Khartoum verhaalt over de Soedanese jihadist "Al Mahdi", die een beleg en bloedbad voorbereidt op Khartoum. De ervaren militair "Chinese" Gordon is door de Britse regering belast om de stad te evacueren maar hij kiest uiteindelijk om de stad te verdedigen . Khartoum kent veel dialoog maar niet van het prettigste: het geschiedenislesje wordt droog afgerammeld waardoor dit best een stevige brok is. Ook Olivier als de Mahdi kan niet overtuigen; een echte arabische acteur was stukken geloofwaardiger geweest. Geen vrouw te bespeuren in de film. Heel mooi gefilmd doch voor mij beneden verwachting.

Een grootschalige productie over een legendarisch conflict, fantastische locaties en een op papier perfecte cast: de Koning van de Epos is aanwezig in de vorm van Charlton Heston en de meest vooraanstaande Britse acteur van zijn generatie, Laurence Olivier, mag met hem het acteerduel aangaan. Heston speelt de Britse (!) generaal Charles Gordon, een volksheld sinds zijn heroïsche strijd tegen de opstandeling in de Taipingopstand, de opdracht krijgt om Khartoum te evacueren voordat de fanatieke volgelingen van Muhammad Ahmad - een zelfverklaarde Mahdi - de stad overrompelen en de inwoners uitmoorden. De Met Ralph Richardson, Michael Hordern en Nigel Green in belangrijke bijrollen, verwacht je een betere film dan dit. Eén van de schuldigen is Basil Dearden, de regisseur uit de Ealing-studio's, die er niet in slaagt om de massascènes de energie en de overtuiging te geven die nodig is. Figuranten doen halfslachtig mee, behalve als ze in close-up verschijnen en soldaten vallen letterlijk bij bosjes neer in vechtscènes. Een slag in de woestijn is zelfs ronduit amateuristisch: locatieshots van de oprukkende legers in de zonovergoten woestijn worden afgewisseld met opzichtige studio-shots van Heston waarop het bijna nacht is. Ondanks deze tekortkomingen is dit wel een ietwat geromantiseerde reconstructie van een sleutelmoment uit de Britse en Afrikaanse geschiedenis en het acteerwerk is - afgezien van Oliviers bizarre accent - prima in orde.

De vergelijking met het vier jaar eerder verschenen Lawrence of Arabia is misschien onvermijdelijk, en wellicht wilden de makers van Khartoum ook wel op het succes daarvan inspelen, maar voor mijn gevoel is dit eerder een politieke film (of beter gezegd een film over een politiek steekspel) dan een epos over de woestijn en wat die met een mens kan doen zoals die eerdere film. In het centrum van die politieke arena staat premier Gladstone, een rol waarin Ralph Richardson kan excelleren als de gewiekste en zeer pragmatische minister-president die zich in al het gekonkel weliswaar goed staande kan houden, maar wiens door hem in gang gezette en politiek gemotiveerde getreuzel niet zonder consequenties blijft.
        Ik leerde General Gordon kennen via het portret dat Lytton Strachey van hem schetst in The end of General Gordon in de niet onomstreden bundel Eminent Victorians (1918). Strachey schrijft zó goed dat zelfs het meest saaie onderwerp onder zijn handen interessant en intrigerend wordt, hetgeen het gevaar in zich bergt dat mijn waardering van Khartoum mede wordt gestuurd door het genot dat ik aan Strachey's superbe proza ontleen. Uit zijn portret komt Gordon naar voren als een bizarre combinatie van competentie, ijdelheid, charisma, hubris en religiositeit; Charlton Heston is nooit bang om zijn personage arrogant en onsympathiek over te laten komen, maar Gordons enorme religiositeit is moeilijk te verbeelden zonder van hem een zeloot of een farizeeër te maken, dus dat wordt in deze film heel verstandig enigszins getemperd, maar de complexiteit van zijn karakter blijft echter goed naar voren komen. Misschien is het allemaal te weinig episch voor de één en te weinig politiek voor de ander, en dat zou mede de teleurstellende recettes kunnen verklaren,.
        De keuze om Laurence Olivier de Mahdi te laten spelen is in onze ogen misschien een rare (die in deze politiek correcte tijden ook niet meer zou worden getolereerd), maar was in die tijd niet zo heel bijzonder. Daar moet ik bij zeggen dat ik Olivier totaal niet had herkend, noch aan zijn gezicht noch aan zijn normaliter toch zo karakteristieke stem; toen ik hem halverwege de film nog niet had gezien dacht ik "nou, hij zal wel een klein rolletje op het einde van de film hebben als hoogwaardigheidsbekleder die aandringt op hulp voor Gordon of iets dergelijks", en tóén pas keek ik achterop de hoes van de DVD en zag ik dat hij de Mahdi speelde. Minstens zo raar vind ik het overigens om de Engelse hoofdpersoon door een Amerikaanse acteur te laten spelen, maar goed.
        Wat het epische element betreft, de film ziet er prachtig uit (de sets, de woestijn, de bootreis over de Nijl), en de film waagt het gelukkig ook niet om de hopeloosheid van de missie en het desastreuze einde te verbloemen, hetgeen natuurlijk ook wel een extreme travestie van de historische werkelijkheid zou zijn. Minpunten vind ik zelf de erg gekunstelde aanhef van de toespraak van de Mahdi aan het begin ("O beloveds! O men of the desert!") en de evidente achtergrondprojectie, eerst tijdens de rit in de koets met Gordon, Stewart en Baring op de terugweg van hun ontmoeting met Zobeir, en later halverwege de film wanneer Gordon zijn officieren instrueert vlak vóór de grote slag tussen Gordons bataljon en het leger van de Mahdi. In die tijd was het mischien technisch moeilijk of onmogelijk om dat er beter uit te laten zien, maar het haalde me wel even úít de film. Jammer, want voor de rest heb ik hier twee keer in korte tijd geboeid naar gekeken en behoorlijk van genoten.
        "That's the essence of it, I suppose. Every man has a final weapon – his life. And if he's afraid of losing it, he throws that weapon away. That's what they can't quite grasp – that I'm not really afraid."

Dramatisch epos over Britse held wil maar niet episch worden, terwijl het drama ook wat teleurstelt. Olivier vertilt zich, geschminkt en wel, aan de rol van de mahdi, een rol die onbedoeld lachwekkend is. Heston is degelijk maar mist toch een beetje charisma zodat het lastig is om echt iets te geven om die dwarse militair die hij gestalte geeft. De heldenverering van de Soedanezen die hem als grote redder begroeten voelt een beetje ongemakkelijk.

De sets zijn wisselvallig, dan weer groots, dan weer puur studiowerk, en met name de stad waar de film zijn titel aan ontleent blijft gespeend van enig karakter. De massascenes zijn ook half om half- het wil maar niet echt indrukwekkend worden, de vele figuranten, paarden en kamelen ten spijt. De regie laat ook te wensen over: het lijkt alsof Dearden een beetje op twee gedachten hinkt, wil hij de lastige politieke omstandigheden tonen waaronder Gordon zijn missie moest uitvoeren, of is het meer bedoeld als avonturenfilm. Hij lijkt te neigen naar het eerste, maar daarvoor is het politieke gekonkel toch niet smeuïg genoeg, eigenlijk is het van meet af aan vrij duidelijk hoe de kaarten liggen. Teleurstellend op vele fronten uiteindelijk, hooguit interessant als geschiedenisles over de koloniale tijd.