De onvermijdelijke grens tussen vrijheid en verraad | 'Tatami' | Recensie

Volledige toewijding aan een droom, die van jezelf en je hele land, brengt al voldoende druk met zich mee. Maar zodra politiek zich in het spel gaat mengen, wordt de situatie gewoonweg onhoudbaar. Er staat heel wat op het spel in Tatami. Maar hoe ver kun je gaan als zelfs je dierbaren niet veilig zijn? En kan een marionet een schaar ter hand nemen?

In het brein van de Iraanse judoka Leila Hosseini (Arienne Mandi) moet er een storm van emoties woeden. Zenuwen, faalangst en heimwee. Maar ook enthousiasme, trots en gezonde spanning. Ze is in de Georgische hoofdstad Tbilisi, en de ogen van heel de wereld zijn op haar gericht. Het doel is de gouden medaille, wat de eerste moet worden voor een atlete uit haar land.

Lees ook: Keanu Reeves redde beroemde actrice uit levensgevaarlijke verkeerssituatie

Leila boekt verbluffende resultaten en het lijkt erop dat zij het ultieme doel gaat bereiken dat haar coach Maryam Ghanbari (coregisseuse Zar Emir Ebrahimi) wegens een blessure aan zich voorbij moest laten gaan. Maar dan druppelen de telefoontjes binnen; geëist wordt dat haar pupil zich wegens een politieke situatie terugtrekt door een blessure te veinzen. De Iraanse judobond en de regering verbieden hun sporters namelijk om het op te nemen tegen deelnemers uit Israël. Opeens wordt de inzet voor de kanshebster torenhoog wanneer ook haar familie wordt bedreigd.

Tbilisi is een oud-Georgisch woord voor warmte, maar het koude zweet breekt Leila uit...

Ingesloten

Wat ten eerste opvalt aan Tatami is de schitterende en contrastrijke zwart-wit cinematografie van Todd Martin, die eerder sportdrama The Novice schoot. Afgezien van mobiele telefoons en enkele voorbeelden van andere moderne technologie, plus het jaartal 2019 op de judomat, zijn er geen aanwijzingen dat de film zich zo dicht bij het heden afspeelt. Sterker nog, dankzij de redelijk karige interieuren van het sportpaleis en de algehele afwezigheid van kleur zou je denken dat Tatami in een - vergeef de woordspeling - grijs verleden gesitueerd is. Daar ligt ook de kracht van deze stijlkeuze, omdat het onderwerp niet aan tijd is gebonden.

Een ander element dat direct in het oog springt is dat het verhaal wordt gepresenteerd in een 4:3 beeldverhouding. Nu wordt die in het hedendaagse filmlandschap nog wel vaker toegepast, maar de aspectratio bewijst zichzelf in dit specifieke geval extreem effectief te zijn. Het zorgt voor een focus die bij 16:9 of 21:9 verloren zou zijn gegaan. Op dat vlak kan deze titel zich meten met het Hongaarse meesterwerk Saul Fia - beter bekend als Son of Saul -, waarin de camera nagenoeg altijd aan de schouder van de hoofdpersoon vastzit en je als kijker niet aan zijn gruwelijke lot kunt ontsnappen.

In Tatami wordt dit claustrofobische gevoel nog eens extra versterkt door het intense spel van de cast en de onheilspellende tonen van componiste Dascha Dauenhauer.

Poppenspelers

Leila weet de ene na de andere opponent naar huis te sturen, maar de wurggreep waarin haar regering haar houdt, is vele malen verstikkender dan wat haar tegenstanders op de mat kunnen brengen. De Iraanse overheid heeft handlangers ter plaatse om in te grijpen wanneer Leila weigert om al dat harde werk te vergooien, maar het zijn vooral de stemmen aan de andere kant van de lijn met hun onzichtbare klauwen die indruk maken.

De spanning stijgt, de risico's stapelen zich op, de tijd dringt en een keuze schreeuwt erom gemaakt te worden. En Iraans-Israëlisch regisseursduo Ebrahimi en Guy Nattiv zorgt dat je dat voelt. Je kunt niet anders dan je afvragen of jij jezelf en je familie ook zo in de waagschaal zou stellen. En wanneer je denkt dat je een antwoord klaarhebt zonder dat je in een dergelijk regime geboren bent, moet je je hoofd opnieuw en opnieuw over die kwestie buigen. Dat is een behoorlijke opgave, maar maakt met Leila meeleven wel een heel stuk gemakkelijker.

Immer actueel

De personages en specifieke gebeurtenissen in de film zijn fictief, maar stoelen zich wel degelijk op feiten. Topsporters die van bovenaf worden gedwongen de strijd te staken om een confrontatie met Israëlische tegenstanders te vermijden, is nu nog steeds een veel voorkomend fenomeen. In 2019 kreeg judoka Saeid Mollaei door de Iraanse autoriteiten, onder leiding van de Minister van Sport en gesteund door de Judofederatie en het Olympisch Comité van dat land, het bevel op te geven. Hij verloor voordat hij tegen een Hebreeuwse opponent uitkwam, maar had wel met opzet de orders van hogerhand genegeerd. Uit angst voor de mogelijke represailles in zijn thuishaven, vroeg Mollaei asiel aan in Duitsland.

Het feit dat de personages voor de film zijn bedacht, maakt het geheel extra indrukwekkend. Zeker omdat de commentatoren heel realistisch overkomen. Voortdurend leef je met het idee dat heel de film een dramatische weergave is van werkelijke gebeurtenissen, waarvoor opnames van de verslaggevers als leidraad werden toegepast. In plaats daarvan hadden de makers alle creatieve vrijheid om hun verhaal te vertellen en boodschap over te brengen, zonder daarbij hun onderwerp tegen het hoofd te stoten.

Tatami

De film behandelt een zeer gevoelig onderwerp, waar de regisseurs heel verantwoordelijk mee omgaan. Dat geldt trouwens ook voor de rest van de cast en crew, die allemaal hun steentje bijdragen om van Tatami een beklemmend en constant boeiend geheel te maken. De beste verhalen worden gedreven door het maken van onmogelijke keuzes, wat zorgt dat de kwaliteit van storytelling in dit geval immens is.

Dit is een film die je niet in de koude kleren gaat zitten. Of de actualiteit die erin behandeld wordt je nu boeit of niet, wegkijken is onmogelijk en de spanning is om te snijden. Bovendien is Tatami ook op visueel vlak een plaatje, met strakke en doordringende zwart-wit beelden die laten zien dat in de beste gevallen kleur een overbodige luxe is. Deze titel belonen we dan ook moeiteloos met een 4.5/5 en verdient onze hoogste aanbeveling.

Gezien in filmtheater Slieker te Leeuwarden. Tatami is nu te zien in deze en vele andere zalen in Nederland. Bekijk de trailer hieronder.