menu

Film / Spoilers / Eyes Wide Shut (1999)

zoeken in:
Het allereerste shot van een film zou wel eens het belangrijkste kunnen zijn. In dit shot en de cut die hierop volgt, wordt de thematiek die zich door de rest van de film bevindt geintroduceerd. Door de gehele film ontneemt Kubrick de male gaze (mannelijke blik die vrouwen "objectificeerd"). Er wordt steeds gespeelt met verlangens die niet of nauwelijks worden vervuld. We zien een prachtige vrouw maar ze staat met de rug naar het publiek toe! Er wordt dus een verlangen gewekt om haar van de voorkant te zien. Dit verlangen wordt echter snel vernietigd doordat er gesneden wordt naar de titel van de film in wit op zwart. Onze ogen, look, male gaze, voyeurisme worden van ons afgenomen. Later in de film wordt Bill bijvoorbeeld onderbroken door een telefoontje als hij net wil vrijen met de prostitue.

Een andere optie voor de man is om dan door de spiegel te kijken en te hopen dat hij iets meer te zien krijgt van de vrouw. Door de spiegel is ergens niks meer te zien. De spiegel is een symbool voor reflectie. Als de man dus door de spiegel wil kijken om haar beter te zien wordt hij zich er bewust van dat hij haar beter wilt zien. De spiegel is een eeuwenoud symbool voor reflecteren op jezelf. Kubrick wil dus aangeven dat wij als man beter moeten nadenken over de rol van de vrouw (als object of juist niet en of dat gerechtvaardigd is) en erotische gevoelens. De cut naar de titel is een brechtiaans distancing effect. Het haalt de man en zijn gaze uit zijn fantasiewereld en wordt er zich bewust van dat hij naar een film kijkt. De openingssequentie gaat dan dus over het ontnemen van mannelijk plezier. Van de man als 'bearer of the look' wordt zijn blik ontnomen.

In de psychoanalyse wordt in de bioscoop zitten gerelateerd aan het ervaren van een droom. In deze droom is de dromer als het ware de baas over zijn blik en waar het naar toe gaat. Deze suggestie dat de dromer de omniscient narrator, baas is van een film wordt meestal in stand gehouden. Door de conventionele hollywood-films zijn we gewend aan een bepaalde taal die deze suggestie in stand houd. Door gebruik te maken van bijvoorbeeld in de camera kijken en daarmee de vierde wand door te breken, worden we uit de illusie van ons als manipulator van de beelden vernietigd. Kubrick maakt door deze abrupte cut ons er juist bewust van dat hij, de filmmaker als enige de baas is over wat wij wel en niet te zien krijgen. Op deze manier zou je kunnen zeggen dat de film als vervelend ervaren wordt door mannelijke kijkers. Het dient echter wel belangrijke informatie op over de mens en laat ons wellicht tot grotere inzichten komen. Constant laat Kubrick ons afstand nemen van de (voornamelijk mannelijke) seksuele fantasien. Dit gebeurt de hele film door, bij een prostituee wordt hij onderbroken door een telefoontje, de vrouwen bij de orgie dragen maskers en Bill en Alice bedrijven een keer in de film de liefde, waarbij Alice wegkijkt van haar man (bijna de camera in). Dan komt er ook nog een vrouwelijk lichaam in een mortuarium voor, wat ook weinig plezier zal opwekken.

vdc
Ook altijd een vreemde scène gevonden : als die rouwende dame Cruise ineens naar de mond zoent.
Sluit mooi aan bij wat filmfan17 hierboven aangeeft : Kubrick maakt ons razend benieuwd hoe dit zal aflopen, en dan belt die gozer wel aan zeker ?

Klopt die man van haar verstoord weer de seksuele spanning die net even werd opgebouwd. Volgensmij geldt het voor elke scène waarin er zulke spanning wordt opgebouwd.

Alice kijkt bijvoorbeeld weg op het moment dat Bill en Alice vrijen (ze kijkt wellicht naar de camera/kijker). Denk ook aan de enige echte expliciete sekscène van Alice en de matroos, die zwart-wit is!

avatar van Halcyon
Interessante analyses. Was me nooit eerder opgevallen, maar ze snijden wel hout.

En zeer fijn is als Bill na zijn seksuele blunders alles nog eens opnieuw wil meemaken.

Hij belt naar de vrouw die hem heeft gekust , maar de man neemt op, de prostituee blijkt AIDS te hebben etc

Klopt, het lijkt wel beetje of hij zijn kans heeft laten schieten, en als hij terug wil is het "te laat".

Wat ik mij nog steeds afvraag is hoe dat masker op dat bed terecht kwam

Dat is ook een mooie kwestie die de film aankaart: realiteit vs fantasie/droom, we gaan ons afvragen of alice ook bij de orgie was, haar uitleg van een nachtmerrie is zeer herkenbaar met wat de kijker heeft gezien in de villa...

vdc
Hmmm, dit heb ik me wel nooit afgevraagd. Lijkt me toch wel héél onwaarschijnlijk.
Bill was gewoon slordig toen hij z'n spullen voor die kledingzaak terug inpakte (en het komt Kubrick goed uit om naar een slot in zijn verhaal toe te werken).

Zie ook de andere vrouwen die 'unheimlich' zijn, ze lijken zeer veel op elkaar/inwisselbaar. De prostitué, alice, de vrouw met haar dode vader etc.

Ik kom nu even niet op andere voorbeelden maar ben je het er wel mee eens dat de film in ieder geval de kwestie aankaart tussen droom en realiteit?

vdc
Als je met droom ‘begeerte, verlangens’ bedoelt, dan ben ik het daar zeker mee eens. Maar ik denk dat alles uitsluitend geconcentreerd is op de persoon van Bill.

Er zijn zoveel kleine details die me onmogelijk kunnen doen inleven met de idee dat ook Alice op de orgie was :
Ze wordt regelmatig gecast met de opvoeding van haar dochtertje.
Die ene keer dat ze in een verleidingsmood verkeert is ze dronken.
Die orgie wordt wellicht meestal met dezelfde vrouwen georganiseerd, en het is ondenkbaar dat ze er vorige beurten bij was, want dan zou Bill haar afwezigheid toch gemerkt hebben ?
Ze belt Bill of hij nog lang wegblijft (waarop Bill zegt dat het nog eventjes zal duren), dan kan ze toch niet weggaan zodat Bill even later een leeg bed aantreft ?
Ze zou constant in verbinding moeten staan met iemand die haar het wachtwoord, locatie en dergelijke moet doorgeven.

Toch is de nachtmerrie uitleg van Alice best veelzeggend volgensmij: I was fucking all these other men. Misschien zat Bill zélf in dromenland? Iemand suggereerde een keer dat alle nacht scènes, wat vaag zijn etc en dat de dagscènes "klaarlicht" zijn, en reëel.
Maargoed het draait er in ieder geval misschien om dat we nu ook al zulke dingen aan het discussiëren zijn haha. En zoals Alice zegt: "a dream is never just a dream"

vdc
Dat de nachtscènes bijvoorbeeld allen gedroomd zouden zijn, is uitgesloten. Bill die de spullen terugdraagt naar de kledingzaak, Ziegler die alles bekent op het einde : dit en nog tal van andere gebeurtenissen sluiten die theorie toch wel uit.
Maar inderdaad, die uitleg van Alice over die matroos, en die zin "I was fucking al these other men", is merkwaardig.
Maar het moest natuurlijk wel, want anders had Kubrick geen verhaal.
Tja, ik denk toch wel dat Kubrick de focus voortdurend op Bill wou leggen : zijn verlangens, zijn kwellingen enzomeer. Als Alice van hem wegkijkt tijdens het vrijen, is het omdat hij dit zo ervaart (en met hem de kijker), maar niet Alice.
Vermoed ik.

Ik denk wat dat betreft dat Bill zelf wel in geloofd, hij gaat blindelings 'los' in die scène waarin Alice wegkijkt, t lijkt wel of hij met zijn naïviteit geconfronteerd (hij dacht dat vrouwen zelf geen andere verlangens heeft). Dit is het begin van zijn crisis. De kijker wist al eerder wel beter (die Hongaar). Dit is denk ik ook het punt v Kubrick: de rol van de vrouw wordt niet erkent ofwel onderschat.
Verder gebruikt Kubrick de uitleg vd nachtmerrie juist om expres vragen te stellen over haar mogelijke aanwezigheid. Maw: ik begrijp je punt denkt ik niet helemaal met "anders heeft Kubrick geen verhaal)

vdc
Wel, ik heb het hier over die eerste keer dat Alice over die matroos begon. Persoonlijk ervoer ik Alice in de film als iemand die er nooit aan zou denken om vreemd te gaan : ze is begaan met de opvoeding van haar dochter, haar man is arts, financiële zekerheid, enz.
Ze zag Bill bij die 2 jonge meiden en voelde onbewust haar veilige positie bedreigd (zelf flirtte ze met die oudere heer, maar zij weet perfect tot waar ze kan gaan ; van Bill was ze dat nog zo zeker niet). Bill onderschat volgens haar de ernstige gevolgen voor hun knusse gezin, als hij ondoordacht plots met een vrouw in bed zou belanden. Precies om hem dat enigszins te doen inzien, pakte ze uit met dit verhaal van die matroos. Misschien wel echt gebeurd, maar lang voor ze een gezin waren. Ze hoopte hiermee Bill te laten inzien hoe snel verlangens omgezet worden in daden, met ernstige gevolgen.
Maar ze was dronken en stoned, en daardoor was de verleiding groot om dit verhaal als een stukje blufpoker te laten overkomen, zodat het later in het verhaal een averechts effect had bij Bill.
Deze scene is natuurlijk heel belangrijk, want zonder dit gegeven was Bill netjes huiswaarts gekeerd nadat hij dat overlijden was gaan vaststellen. (dit bedoel ik met ‘anders had Kubrick geen verhaal’)

Nu, wat die nachtmerrie betreft, dat was nadat Bill thuiskwam na zijn bewogen uitstap. Het is me wat ontgaan waarover dit precies ging, maar ik bekijk het wel eens opnieuw, om te zien of er verborgen hints in zouden steken alsof ze ook op die orgie was – het zou me verwonderen, maar met Kubrick weet je nooit…

Ha interessant om te lezen, ik zie het namelijk heel anders. Hoewel zij een gelukkig gezin etc heeft, heeft ze alsnog verlangens waar ze niet onderuit kan komen. Zij flirtte eerst met die hongaar (I'm gonna go to the bathroom, waarna ze vervolgens aan de bar gaat staan drinken).
Zij vertelt haar fantasie over de matroos omdat ze blowt/stoned is. Voor mij duidde het erop dat ze hun gevoelens eigenlijk niet echt tegen elkaar uitten, maar puur en alleen dóór het stoned-zijn zichzelf vrijgeven aan elkaar. En weer een verlangen dat buiten de 'gelukkige' gezinssituatie bestaat.
De scène is inderdaad belangrijk maar het gevolg hiervan zie ik ook even anders. Bill was zo naïef om te denken dat zijn vrouw nooit aan andere mannen zou denken, en dat zij er dus NIET alleen voor hem is (terwijl hij zichzelf wel de ruimte geeft/niet erg vindt om te flirten met anderen). Nog een argument voor die naïviteit en 'eyes-shut' (voor wat er om zich heen gebeurt) is de hiervoor al beschreven enige echte seksscène tussen hun twee.

vdc
Volledig akkoord met wat je schrijft. Het klopt inderdaad niet dat Alice er nooit aan zou denken om vreemd te gaan (de scènes die je beschrijft, laten hierover eigenlijk weinig twijfel).
Toch denk ik dat ze haar gevoelens weet te onderdrukken, omdat ze beseft dat dit het beste is voor het gezin. De ontrouw is enkel in haar hoofd, niet in werkelijkheid. Neemt niet weg dat ze er enorm door gekweld is.
Het dringt me nu pas eigenlijk ook echt goed door dat ze in werkelijkheid niet echt hun gevoelens kunnen vrijgeven aan elkaar. Dan zou er meer een toon zijn van "ik heb die en die gevoelens ; hoe gaan we daar mee om ?"
Maar of Alice nu ook echt in bed zou duiken met andere mannen, of op die orgie aanwezig was ; daar kun je me niet echt in overtuigen. Misschien moet ik de film eens herzien, met dié gedachte in het achterhoofd.

Klopt de ontrouwe gedachte zit in haar hoofd. Het ironische van de film is natuurlijk dat zij het vertelt. Voor Bill is het zo erg wat hij hoort dat hij op zoek gaat naar 'seksuele' wraak. Hij wil 'gerechtigheid' puur om de ontrouwe gedachte ipv ontrouwe daad. Zelf zou ik misschien nog een stapje verder gaan dat ze hun gevoelens niet tegenover elkaar uitten: ze doen het alleen met een 'middel' (joint), als je de film nog keer ziet valt wellicht op dat er best vaak een no-smoking signs zijn, wat voor mij erop duidt dat ze onder 'druk' staan, ze worden 'repressed' door de conventies, afspraken van de samenleving (deze gedachte heb ik alleen verder nog niet uitgewerkt).

Of ze het daadwerkelijk ook zou doen vraag ik mezelf ook af, wel vind ik dat er zeker reden is om aan te nemen dat Kubrick het niet uitsluit en express de weg opent hiertoe.

M'n held Zizek over Eyes Wide Shut:

"What we confront here is the fundamental ambiguity of the notion of fantasy: while fantasy is the screen which protects us from the encounter with the Real, fantasy itself, at its most fundamental – what Freud called the “fundamental fantasy,” which provides the most elementary coordinates of the subject’s capacity to desire – cannot ever be subjectivized, and has to remain repressed in order to be operative. Recall Stanley Kubrick’s Eyes Wide Shut, the apparently vulgar conclusion of the film, when, after Tom Cruise confesses his nightly adventure to Nicole Kidman and they are both confronted with the excess of their fantasizing, Kidman – upon ascertaining that now they are fully awakened, back into the day, and that, if not forever, at least for a long time, they will stay there, keeping the fantasy at bay – tells him that they must do something as soon as possible. “What?” he asks, and her answer is: “Fuck.” End of the film, final credits. The nature of the passage a l’acte (”passage to the act”) as the false exit, as the way to avoid confronting the horror of the fantasmatic netherworld, was never so abruptly stated in a film: far from providing them with a real life bodily satisfaction that would render superfluous empty fantasizing, the passage to the act is presented as a stopgap, as a desperate preventive measure aimed at keeping at bay the spectral netherworld of fantasies. It is as if her message is: let’s fuck as soon as possible in order to stifle the thriving fantasies, before they overwhelm us again. Lacan’s quip about awakening into reality as an escape from the real encountered in the dream holds more than anywhere apropos of the sexual act itself: we do not dream about fucking when we are not able to do it; we rather fuck in order to escape and stifle the excessive nature of the dream that would otherwise overwhelm us. For Lacan, the ultimate ethical task is that of the true awakening: not only from sleep, but from the spell of fantasy which controls us even more when we are awake."

How to Read Lacan » From Che Vuoi? to FantasyLacan with Eyes Wide Shut

speranza
De man waarmee Nicole Kidman staat te dansen is volgens mij ook de man die in het landhuis Tom Cruise vraagt naar de wachtwoorden. De stemmen zijn identiek.

Dat zou heel goed kunnen ja. Hij speelt de hele film natuurlijk met paren en dubbele dingen. Zoals de vrouwen die ook op 'elkaar' lijken. En het plot wat ongeveer voor de helft 'symmetrisch' is.


Zwolle84
Wat me net opviel bij m'n derde keer Eyes Wide Shut: William herhaalt constant enkele woorden van zijn gesprekspartner en maakt daar een retorische vraag van. Gaandeweg ging ik daar steeds meer op letten en toen viel het me opeens op dat Alice hetzelfde bij hemzelf doet in het afsluitende gesprek in de speelgoedwinkel. Nu weet ik alleen niet of dat alleen in die scène is of dat ze het eerder ook al deed.

Wat ik me nu afvraag: zou die manier van spreken erop kunnen duiden dat Alice helemaal niet echt bestaat? Dat zij een hersenspinsel is van William, een kant van zijn persoonlijkheid? En dat niet alleen het landhuisgebeuren, maar de héle film zich in zijn hoofd afspeelt en symbool staat voor zijn worsteling met seksualiteit?

Of draaf ik nu te veel door? De film nodigt dat in ieder geval wel uit.

Gast
geplaatst: vandaag om 15:15 uur

geplaatst: vandaag om 15:15 uur

Let op: In verband met copyright is het op MovieMeter.nl niet toegestaan om de inhoud van externe websites over te nemen, ook niet met bronvermelding. Je mag natuurlijk wel een link naar een externe pagina plaatsen, samen met je eigen beschrijving of eventueel de eerste alinea van de tekst. Je krijgt deze waarschuwing omdat het er op lijkt dat je een lange tekst hebt geplakt in je bericht.

* denotes required fields.