Tim's Vermeer (2013)

Het is eigenlijk jammer dat de werkelijk geniale inval van Tim helemaal aan het begin van de film zit; daardoor geen moment het idee gehad dat het hem niet zou lukken. Maar wat een schitterend monnikenwerk heeft hij er van gemaakt, dat tapijt ook, je moet er maar het geduld voor hebben. Eigenlijk ook een mooie ode aan Vermeer; of de theorie nu klopt of niet, zijn genialiteit staat buiten kijf.

Tim's Vermeer is een vermakelijke documentaire over een rijke uitvinder met te veel vrije tijd en een obsessie voor Vermeer, die vanuit zijn denkwereld een manier bedenkt om precies zo te kunnen schilderen als Vermeer, met een vrij simpel hulpmiddel. Zeg maar een super-de-luxe Ravensburger tool voor wie niet kan schilderen.
Na het zien van de documentaire en het schilderij dat Jenison maakte ben ik nog niet zo overtuigd van de theorie van Tim Jenison. Althans niet van de vergaande conclusie die hij trekt en waarvan hij voor 90 procent zeker is.
Ja het is bekend dat sommige bekende schilders uit die tijd waarschijnlijk de camera obscura gebruikten en dat mogelijk Vermeer deze ook toepaste. Wat Tim Jenison aan deze theorie toevoegt is in feite alleen een scheerspiegel...
Het is goed mogelijk dat Vermeer hulpmiddelen gebruikte om zijn werken zo fotorealistisch te kunnen maken. Maar de suggestie dat Vermeer toeliet om te werken als een menselijke machine die vooral een bepaalde techniek toepaste, vind ik absurd.
Ik vermoed dat bij een schilder met talent continu kijken naar een spiegel de schilder met een hernia achterlaat en dat die spiegel uiteindelijk ook in de weg zit. Tim Jenison conditie lijkt ook zichtbaar met de dag achteruit te gaan. Gelukkig is Jenison zo sportief toe te geven dat hij ermee was gestopt indien hij niet was gefilmd voor de documentaire.

Het is wel aannemelijk dat Vermeer maanden aan zijn schilderijen werkte en veel monnikenwerk moest verrichten om tot het eindresultaat te komen. Deze documentaire suggereert dat Vermeer als enige schilder een 'geniaal' trucje had gevonden om zowat schilderijen als foto's te maken. De camera obscura zal hij misschien gebruikt hebben, dat is niets nieuws, maar dat zal een hulpmiddel geweest zijn, geen doel op zich.
Jammer dat nagelaten is om Nederlandse Vermeer kenners aan het woord te laten. Ik had hun reactie graag gezien.
Om talent en genialiteit uit te vlakken in de schilderskunst heb je wel een groot ego en de tunnelvisie van een uitvinder als Jenison nodig.

Lastig om te zeggen of de theorie klopt of niet. De film is op dat vlak wel overtuigend. Maar techniek is een ding en talent een tweede. Daarmee wil ik zeggen dat zelfs wanneer je de techniek hebt, je nog steeds een meester moet zijn om die goed te kunnen uitvoeren. En waarschijnlijk veel sneller dan Jenison het doet. Dat maakt het niet minder indrukwekkend mijns inziens.

Regie: Teller

Tim Jenison is een voormalige televisieontwerper met een grote bewondering voor het werk van de Nederlandse schilder Johannes Vermeer. Zowel David Hockney als Philip Steadman, twee grootheden uit de Britse kunstwereld, schreven controversiële boeken waarin zij beweerden dat de veelgeprezen detaillering in de schilderijen van Vermeer niet voortkwamen uit een meesterlijk oog voor detail, maar dat hij daarvoor een Camera Obscura gebruikte. Aangezien Jenison over tijd en de benodigde technische kennis beschikt, besluit hij een poging te doen die theorie te staven door zelf het schilderij ‘Dame aan het virginaal met een heer’ na te maken. Zijn vrienden Teller en Penn Jilette besluiten het proces, dat in totaal zo’n vijf jaar in beslag zou nemen, vast te leggen in deze documentaire. Het is een fascinerend verhaal en Jenison weet de bijbehorende technologie op begrijpelijke wijze uit te leggen, maar met name Tellers montages waarin de vooruitgang van het project wordt getoond en de bijbehorende, eentonige pianomotiefjes onderstrepen zijn amateuristische regie.