La Marseillaise (1938)

Een epos in de stijl van Renoir en hij is wellicht niet de beste man om zo'n film te maken. De personages worden vaak zo sympathiek mogelijk afgebeeld, zelfs 'schurken' als Louis XVI komen er gewoonlijk slechter vanaf. Hij is hier hoogstens wat sullig, maar niet echt een slechte man. Dat is op zich een pluspunt, het maakt de film minder eenzijdig en aangezien er hier voor gekozen is om het verhaal vanuit meerdere standpunten te vertellen (iets wat in die tijd toch niet echt gewoon was) is het ook wel een pre, maar soms verzandt de film te veel in gezelligheden. Ik was er niet bij, maar ik had toch wel iets meer ruwheid verwacht tijdens de Franse revolutie. Voor minstens anderhalf uur kijken we echter naar een opvallend gemoedelijke film, waarbij er niet alleen nauwelijks doden of gewonden vallen, maar waar we niet eens echt de woede voelen. Daarvoor wordt de revolutie iets teveel getoond als een jongensavontuur die mooi kan dienen als een onderonsje voor echte mannen. Confrontaties bestaan vaak uit minimaal geweld en vooral veel gepraat tussen de tegenstanders over de morele verantwoording van de revolutie. Nogmaals, ik was er niet bij en ben geen specialist op het gebied van de Franse revolutie, maar mijn indruk was altijd dat het om zeer roerige tijden ging. Het zit in zekere zin wel in de film, maar het wordt niet voelbaar gemaakt. Dat belangrijke figuren in de revolutie als Robbespierre vaak genoemd worden maar nooit te zien zijn is ook een zwaktebod.

La Marseillaise wordt dan ook voor het grootste deel gered door Renoirs oog voor karakters en enkele meeslepende momenten, waarbij ik het ontstaan van het titellied extra leuk vond. Renoirs films van die tijd barsten altijd van de levenslust en hoewel dat misschien niet het beste past bij dit onderwerp en deze film, werkt het soms aanstekelijk. Het is echter pas in het laatste half uur dat de film écht goed wordt. Vooral de handelingen in en rond het paleis zijn sterk en de aanval die de climax vormt mist zijn kracht ook niet. De eerder gemiste ruwheid komt eindelijk wat meer naar voren. Vooral goed was het moment waarop Louis XVI de wacht ging inspecteren en merkte waar hun loyaliteit lag. Dit soort scènes had de hele film nodig. Renoir is beter als hij zich richt op persoonlijke verhalen dan als hij een epos wil creëren. Wellicht was één perspectief in dit geval dan ook beter geweest.
3*

Jean Renoir geeft zijn visie op de woelige tijden van de Franse revolutie. Dat leek me sowieso al een titanenwerk - gezien de complexiteit van de gebeurtenissen - en bij het bekijken nadien van de documentaire op de dvd bleek dat Renoir oorspronkelijk een script voor 12 (!) uur film klaar had staan. Wat dan uiteindelijk getrimd werd tot de finale versie die op 2 u 15 afklokt.

Prachtig gefilmd met gebruik van deep focus, long shots, crane shots, panning shots, enfin het hele arsenaal om een epos met talrijke figuranten in beeld te brengen. Toch raakte ik maar moeilijk in de film omdat de personages in de film op fragmentarische wijze gevolgd worden, waardoor ik als kijker niet echt een band kon opbouwen met iemand.

Het eerste anderhalf uur vond ik het af en toe moeilijk om de aandacht erbij te houden, de laatste drie kwartier verbeterde het. Ik kreeg in de finale zin om het verhaal van Louis XVI te volgen - een interessant en schijnbaar wereldvreemd figuur - maar daar bleek helaas geen ruimte voor gemaakt. Wel zien we onder meer een mooi geregisseerde bestorming van het paleis van de koning.

De documentaire bij de film vond ik eigenlijk boeiender dan de film zelf omdat je daardoor veel te weten komt over de politieke context in Frankrijk in de jaren dertig - polarisering tussen link en rechts en de democratie die in het algemeen onder druk staat - ten tijde van de productie van de film, en uiteraard over het productieproces van de film zelf en de drijfveren van Renoir. In die zin lijkt deze film me bijna meer voer voor een academisch onderzoek naar ideologie dan dat hij daadwerkelijk kan beroeren. Niettemin is La Marseillaise wel een visueel knap werk dat verdienstelijk is in het weergeven van de issues en het discours (vanuit de persoonlijke achteruitkijkspiegel van Renoir uiteraard) van de Franse revolutie.

Je kan veel over de Fransen zeggen, maar ze hebben wél een beter volkslied dan wij. Nu is dat ook niet zo moeilijk, Nederland stond bepaald niet vooraan toen de volksliederen werden uitgedeeld, maar toch. La Marseillaise klinkt en elk geval veelvuldig tijdens deze historische prent van Renoir. Hoewel het verhaal van meerdere kanten wordt verteld is het goed te volgen, maar als geschiedenisles schiet het wel te kort, daarvoor blijft te veel onderbelicht. Ook voor liefhebbers van oorlogsfilms is La Marseillaise niet direct een aanrader, omdat de veldslag bewaard blijft tot het laatste half uur, waarbij uit piëteit de camera nogal eens wegdraait van de bloederige taferelen. Wat La Marseillaise wel is is een knap gemaakte historische film met veel figuranten en mooie sets, en oog voor detail. Veel namedropping ook, waarbij allerlei historische figuren passeren zonder al te veel context. Enige basiskennis van de Franse Revolutie is dan ook wel een pré.

Ik vraag me af of de haardracht helemaal kloppend was, de coup vogelverschrikker was kennelijk nogal populair onder het volk.