Mayak (2006)

Het thuisland is veranderd in een oorlogsgebied, het gelukkige verleden is nog slechts een herinnering.

Saakyan maakte van de terugkeer van Lena naar haar vaderland en haar familie vooral een poëtische impressie. Het narratief wordt niet bepaald uitputtend uitgewerkt; de film houdt het bij fragmenten van gebeurtenissen en ontmoetingen; en herinneringen, dromen misschien.

De 'fictie' wordt effectief doorsneden met indringende documentaire beelden van burgers, vluchtelingen, in oorlogsgebied, ontheemd, angstig en vol van verdriet; en archiefbeelden, amateurfilmpjes misschien, van vroeger, vóór de oorlog, van vrolijk dansende en lachende mensen.

Dat laatste zien we ook in de sterk gemonteerde openings-sequentie, met daarin onder meer een uitbundig dansend paar op een veranda, van veraf - met een telelens, zo lijkt het wel - gefilmd, waarbij de accordeonmuziek naarmate de scène vordert steeds meer gemengd wordt met het geluid van ontploffingen en mitrailleursalvo's... magnifieke scène.

Opvallend trouwens hoeveel 'diepte' er zit in met name de fraaie shots van het bergachtige gebied, met de mistige hellingen bezaaid met huisjes, alsof die daar willekeurig zijn uitgestrooid.

De dreiging en de alomtegenwoordigheid van de oorlog is door heel de film voelbaar, en wordt in een aantal prachtige, indringende scènes verbeeld. Er is een geweldig tracking shot van de naar een aankomende trein opdringende mensenmassa, met Lena in het middelpunt, en een scène met Lena met een kind spelend op een bergweide, waarin plotseling een legerhelikopter over de bergkam aan komt vliegen.

En naast de oorlog dus de herinneringen aan en het verlangen naar vroeger, met het genoemde archiefmateriaal, en met de laatste scène, waarin Lena, gekleed in een witte jurk, samen met haar tante en grootouders opklimt naar het huis met twee verdiepingen waar zij is opgegroeid. De sereniteit en de vrede die deze scène uitstraalt, kan niet anders dan een droom zijn.

De eindsequentie mag er ook wezen, met een zestal mannen die in slagorde een traditionele dans uitvoeren, onder een eentonig, hypnotiserend ritme. Of zes? Het zijn eigenlijk twee opnamen van twee keer drie verschillende mannen, die steeds weer worden afgewisseld. Hoe dan ook, de sequentie heeft iets vervreemdends, maar het beeld van de dansende mannen riep vooral, in het licht van al het voorafgaande, een intens gevoel van melancholie en droefenis op.