Bedlam (1946)

Het toeval wil dat ik bijna tegelijkertijd met John Milton ook een film van Val Lewton met Boris Karloff gekeken, maar dan eentje van een jaar later: Bedlam. Het is allemaal wat gedateerd, doch zeker wel de moeite van het bekijken waard als je dit soort ouderwetse drama's kan waarderen. Echt een horror is het nauwelijks, meer een thriller die zich afspeelt in en rond een gesticht in pre-Victoriaanse tijden, al speelt Boris Karloff wel een ontzettende smeerlap. Karloff speelt Master Sims, de gewetenloze baas van het beruchtige gesticht bijgenaamd Bedlam, die als een volleerd intrigant de kritische Nell Bowen tot zijn gesticht weet te veroordelen, terwijl ze overduidelijk geestelijk volkomen gezond is. Ietwat oubollig is het wel, maar er zit best nog wel een spanning in de strijd tussen aan de ene kant Bowen en haar Quaker-kennis die staan voor een meer menswaardige behandeling van de inmates, en aan de andere kant het verwende leeghoofd Lord Mortimer en met name de sterk gespeelde Sims die al die gekken zien als verwerpelijke wezens die als vuil behandeld dienen te worden. Het middenstuk in het gesticht, waar voornamelijk de menselijke kant van de bewoners wat meer getoond wordt, is wat saai en heeft een wat belerend toontje, maar ik heb me prima met Bedlam vermaakt. Omdat ik me zo genereus voel vandaag, en Karloff een uitstekende naarling aflevert, rond ik het af naar 3.5*.

De vierde en laatste film die regisseur Mark Robson samen zijn eerste cameraman Nicholas Musuraca zou creëren onder de vleugels van producer Val Lewton. Voor Val Lewton was het dan ook zijn laatste werk binnen zijn RKO nalatenschap.
Na Isle of the Dead is dit de tweede Lewton film waarin ik Boris Karloff aan het werk zie in de hoofdrol. Ironisch hoe ik hem toch wel een grotere creep vind als hoofd van een asiel voor geesteszieken dan in zijn iconische Frankensteinrol. In de film worden dan ook de grenzen tussen gezond en (geestes)ziek afgetast, of hoe daar tegenaan wordt gekeken. Prachtig hoe op een bepaald moment de rollen worden omgedraaid binnen de muren van het asiel en Karloff wordt berecht door een commissie van geesteszieken. In dat opzicht deed de film me wat denken aan Tod Browings' Freaks (1932) waarin ook de vraag wordt gesteld wie nu eigenlijk de freak is in de samenleving. Ook een pluim voor tegenspeler Anna Lee die zich staande houdt te midden van het psychologische geweld.
Bedlam is een film met vele kwaliteiten. Clever opgebouwd, spitse - haast literaire - dialogen, dubbele bodems zijn aanwezig. Net als in de Lewton productie The Ghost Ship bevindt de horror zich in de autoritaire structuur die mensen onderdrukt, in dit geval verpersoonlijkt door Boris Karloff, die zich op zijn beurt laat leiden door 'wat van hem verwacht wordt'. De film kent een grandioos einde, of beter gezegd, Boris Karloff komt op grandioze manier aan zijn einde. Hem wordt onverwacht een truweel in de rug door een soort wraakengel, toevallig een mooie - geesteszieke - vrouw die hij voorheen wel familiair bejegende. Omwille van de censuur die toen heerste, komen we uiteraard niet te weten wat hij ooit met die vrouw heeft uitgespookt maar één scene was suggestief genoeg om het vermoeden op te wekken dat Karloff zich fysiek aan haar vergreep, wat ook de conclusie was van Anna Lee in de film.
Deze film is zeker het bekijken waard, bespeelt een belangrijk thema dat op integere wijze uitgewerkt is, wat je eigenlijk niet zou verwachten van een zogenaamde B-horrormovie producent. Het is in feite een film met een heel humanitaire inslag.

Misschien zijn tijd ver vooruit. Di is een horrorfilm uit de jaren '40 met een vrouwelijke hoofdrolspeler (Anna Lee ) die het opneemt tegen het establishment en de high society, terwijl de "geestelijk gestoorden" het slachtoffer worden van mishandeling, misbruik en zelfs gebruikt voor het vermaak van de rijken. Zoals het altijd geval is met Lewton-films zit de horror niet in wat je getoond wordt maar in wat er zich afspeelt. Er zijn een paar verontrustende beelden van de bewoners, donkere gang met uitstekende handen van achter de tralies of ze schreeuwen van pijn. Wel bezit de film een geweldige Boris Karloff die zowel gewetenloze schurk speelt, terwijl hij tegen het einde, het slachtoffer werd van zijn eigen daden. Zijn passende straf werd gevonden bij Edgar Allan Poe. In de dialoog zat ook een grapje met "thees" en "thous" die was leuk maar houd iets te lang aan. Mark Robson is een ongelooflijk stijlvolle regisseur. En weet met deze mix van historisch drama, Boris Karloff gekonkel en moreel debat over de behandeling van psychiatrische patiënten een korte en lieve klassieke horror af te leveren.