Orfeu Negro (1959)

Het was een erg goed idee om het verhaal van Orpheus te situeren tijdens een carnaval in Brazilië. Helaas was dat een van de weinige dingen die goed gingen. De film was een enorm succes, zowel op commercieel als kritisch gebied en de film won zelfs de Gouden Palm in Cannes plus de Oscar en Golden Globe voor beste buitenlandse film. Persoonlijk heb ik vooral het gevoel dat mensen dit waardeerde als een travelogue. Op zijn best geeft de film het gevoel dat je op vakantie bent op een tropische locatie. De omgeving is mooi, er is volop exotische muziek en er zijn genoeg lokale gebruiken om van te genieten. Dit is allemaal heel leuk een aardig, maar is Orfeu Negro ook meer dan dat? Niet wat mij betreft.

Ja, de setting levert een aantal mooie vondsten op, zoals het carnavalskostuum van de dood en een conciërge als de gids door het dodenrijk, maar dat is het ook wel. Het verhaal is karig uitgewerkt, maar bovenal slecht uitgevoerd. De amateuracteurs zijn wat al te duidelijk geen professionals en zijn stuk voor stuk irritant. Iedere zin die ze uitspreken wordt verpest en hun gezichtsuitdrukkingen wekken vooral op de lachspieren. Tevens heeft Camus weinig gevoel voor stijl. Een film die zo op muziek steunt als Orfeu Negro zou op zijn beetje een gevoel voor ritme moeten hebben, maar daarvan is niets te merken. Camus regitreerd vooral, waar hier juist een aanpak met uitbundige camerabewegingen en precieze kadrering op zijn plaats zou zijn. De film wordt daardoor nooit zo meeslepend als het had kunnen zijn. Ja, het is nogal een kleurrijk geheel, maar dat is meer omdat de omgevingen en de traditionele carnavalskostuums dat van nature al zijn. Nergens merk ik een gevoel voor stijl van Camus' kant in een film die dat gewoon keihard nodig heeft. De film had geregisseerd moeten worden door iemand die de samba en bossa nova als meer zag dan een toeristische trekpleister. Een regisseur die de muziek lijkt te voelen, liefst een Braziliaan. Maar als we toch een buitenlandse regisseur moesten hebben, leken mij Vincente Minnelli of het duo Gene Kelly en Stanley Donen mij waarschijnlijk geschikter.

Nu komt Orfeu Negro nogal gedateerd over. Veel prachtige ideeën komen niet uit de verf door belachelijk acteerwerk en een gebrek aan sterke regie. Dit had gemakkelijk een favoriete film van me kunnen worden, maar helaas mocht het niet zo zijn. Een van de weinige films waarvan ik graag een remake zou hebben.
2*

Aangezien ik al drie keer in Brazilië ben geweest, waaronder twee keer in Rio de Janeiro, heb ik een zwak voor de Braziliaanse film. Nu is het de beurt aan Orfeu Negro. Als je toekomt in Rio merk je al snel dat er een grote kloof bestaat tussen rijk en arm. Eerst rijd je voorbij de ontelbare favela's om uiteindelijk in de toeristische binnenstad te belanden. Buiten Rio is er de prachtige natuur waarbij we de Corcovado en het Jezusbeeld in de achtergrond soms zien verschijnen.

Volgens de Griekse mythologie is Orpheus de god van muziek. Als hij speelt en zingt, raakt zelfs de natuur ontroerd. Hij trouwt met de beeldschone nimf Eurydice, die kort na het huwelijk door een slang wordt gebeten en sterft. De ontroostbare Orpheus gaat naar de onderwereld om haar terug te halen. Hades is zo onder de indruk van zijn liefde dat hij Eurydice meegeeft op één voorwaarde : onderweg naar de bovenwereld mag hij niet omkijken. Orpheus kan zich niet bedwingen en zijn grote geliefde verdwijnt voorgoed.

Muziek, die ononderbroken wordt gespeeld doorheen de film, en carnaval zijn twee universele buffers voor de conflicten omtrent de sociale ongelijkheid en etnische kwesties. Zowel de rijken, de armen en de natuur leven in harmonie.

De tramconducteur Orpheus is verloofd met Mira maar wordt verliefd op een jonge, verlegen vrouw die net is aangekomen in Rio. Als snel komt de dood voorbij in de vorm van een carnavalsmasker en de mythe gaat van start. Verschillende elementen staan symbool voor de mythologische locaties en figuren. Zo is de dodenrivier een opwaaiende rivier van confetti en de veerman een nachtwaker.

3,5*

Ik sluit me volledig aan bij The One Ring: het is dat de locaties en carnavalssfeer van zichzelf al erg fijn zijn, maar filmtechnisch is deze film echt totaal niet de moeite waard. Dat deze film een oscar heeft gekregen voor beste buitenlandse film is voor mij dan ook een compleet raadsel. Het neigt naar vriendjespolitiek, positieve discriminatie en/of een compleet gebrek aan concurrentie. Matig gefilmd, slecht geacteerd, en over het plot was ik ook niet echt te spreken.

Audiovisuele grapjes van BASWAS heb ik niet kunnen ontdekken, behalve dat het grappig is dat iemand die aan een lijn moet hangen obvious gewoon in closeup staat met een draad in haar handen: strek dan op zn minst gewoon je armen. De film bevat wel meer van dat soort amateuristische kleine "foutjes".

Symbolische verwijzingen zijn mij dan ook ontgaan, tenzij ewalk met deze verwijzingen gewoon het orpheus verhaal bedoeld.

Lekker feesten kun je er zeker mee, maar ik had toch echt wel heel wat meer verwacht van deze Braziliaanse "klassieker".

Een groot deel van de film wordt gevuld met carnavalbeelden wat de film af en toe naar een documentaire doet overhellen. Toch is het de carnavalssfeer samen met het mooie liefdesverhaal die het voor zijn tijd knap verfilmd werk uitmaken.

Geen wonder dan ook dat de film destijds om zijn kwaliteiten werd gelauwerd.

Het voor mij bekende verhaal van Orpheus, wordt hier geschetst, in een wel zeer exotische omgeving. Op zich wel een leuk idee. De Braziliaanse sfeer zit er in ieder geval vanaf het begin goed in. Veel vrolijke carnavalsmuziek, met bijpassende aankleding, waardoor het qua sfeer wel redelijk goed zit. Toch werd het uiteindelijk nog best een lange zit, omdat er helaas meer min, dan pluspunten tegenover blijken te staan.

Natuurlijk is het verhaal voorspelbaar, als je er zoals ik bekend mee bent, maar dat hoeft op zich nog niet eens zo’n groot probleem te zijn. Het zijn ten eerste de acteurs die tegenvallen en er vaak maar weinig van bakken. Vooral Breno Mello, die de rol van Orpheus speelt, is op sommige momenten echt dramatisch slecht, en zeer irritant. Sowieso zit er geen enkel personage in, dat mij wist te raken of pakken. De personages zijn allemaal ook vrij karikaturaal, wat ook niet echt meehelpt.

De regie is ook niet bijzonder goed. Camus doet maar weinig met de camera en weet lang niet alles uit de mooie locatie te halen. Het enige wat er telkens weer voor zorgt, dat je toch blijft kijken, is de vrolijke sfeer en de aardige aankleding. Toch is dat veels te weinig, om in zijn geheel te overtuigen. Deze fabel blijkt al met al echter geen exotische verrassing, maar een kleine mythologische tegenvaller.

2,0*

Prima Braziliaans sfeertje. Setting en aankleding maken de film de moeite waard.

Het verhaaltje zelf is flinterdun en al bekend, en wist mijn aandacht niet vast te houden. Vooral de achtervolging met "de moordenaar" was zonder enige spanning, eerder lachwekkend.

Een redelijke film. Het acteerwerk is niet erg goed en het verhaal kon mij niet enorm boeien, maar het was wel vermakelijk voor een keer, en de sfeer heeft wel wat. Een kleine voldoende. 3*

De film won en de hoofdprijs in Cannes (die nog geen gouden palm heette en een oscar voor beste niet engelstalige film. Wel wat veel eer. De kracht van deze film zit 'm in het energieke decor van het carnaval. Maar toch was ik niet helemaal overtuigd. Zeker uit het einde had meer gehaald kunnen worden, Meer mysterie vooral. Ik denk dat deze film vooral ook indruk maakte in 1959 omdat het vele mensen een introductie gaf tot een land, een muziek en een cultuur die nog volstrekt onbekend was. Die onbekendheid is er nu minder. Het zou de veruit beroemdste film worden van Marcel Camus en juist de regie vond ik niet altijd even overtuigend.