Vénus Noire (2010)

Allerminst slaapverwekkend Verhoeven..

Een ontzettende pijnlijke en beklemmende film met veel vernedering en deprime. Zonder meer ontzettend interessant om te zien hoe iedereen aan zo'n excentriek persoon wil trekken en er of geld van wil maken, of oprechte interesse heeft, of puur uit eigen belang/vooruitgang interesse toont. Sterk geacteerd van Yahima Torres en grappig om zoveel Afrikaans (Nederlands) terug te horen.

Aparte film. De film is erg indringend, door de eindeloos durende genante situaties, het is net of je erbij bent, en daardoor medeplichtig wordt. Af en toe is het echt een beetje too much. Een diep triest verhaal natuurlijk. Toch is het niet zo eenzijdig moralistisch als een Hollywood-film zou zijn geweest, je snapt ook een beetje de fascinatie van de 19e eeuwers voor deze vrouw. "Wetenschap" boven alles in de 19e eeuw.

Puik acteur- en danswerk (wauw ) van Yahima Torres. Goed acteurwerk van de rest. Pluspunt dat er Afrikaans in wordt gesproken naast Engels en Frans.

Blij toen de film afgelopen was, zodat we weer opgelucht konden ademhalen.

Redelijk dramafilm...

Wel mooi historisch kleding...

Redelijk verhaal...

Lang verhaal (159 minuten)...

Redelijk acteerwerk...

Over haar leven, dikke bil, haar onderzoek...

Geen goede muziek (te hard geluid)...

Geen moeite waard...

Visueel werkelijk schitterend want de decors en kostuums uit die tijd zijn werkelijk prachtig (inclusief het Nederlandstalig Afrikaanse taaltje werd). Ook het soms pikant getinte verhaal (regelmatig best obsceen maar ook vernederend) is best goed en boeiend en de cast doet het prima en dan vooral natuurlijk Yahima Torres als de ongelukkige, bedrogen en uitgebuite Saartjie met haar flinke borsten en vooral haar enorme kont (die kon je als salontafel gebruiken). Maar ook haar eigenaars/zakenpartners Andre Jacobs als Hendrick Caezar en Olivier Gourmet als Réaux deden het meer dan prima. Minpunt is echter de duur want 2,5 uur voor een film als deze eigenlijk veel te lang waardoor er hier en daar wat saaie momenten inzitten. De laatste drie kwartier zijn overigens wel goed (zeker de laatste paar minuten en de best wel indrukwekkende echte beelden, waar haar restanten eindelijk in 2002 worden overgevlogen naar Zuid-Afrika en daar begraven worden, tijdens de gehele aftiteling) en ook best pikant.

Het is opmerkelijk dat in zoveel reacties wordt verwezen naar de tijd waarin de film speelt, het begin van de 19e eeuw, terwijl Vénus Noire volgens mij een heel actueel thema heeft. Kechiche zoekt daar ook bewust naar wanneer hij steeds explicietere beelden gaat schieten tegen het einde van de film, in scènes die niet gebonden zijn aan een bepaalde tijd of plek, namelijk die waarin Saartjie geprostitueerd wordt. Hiermee overbrugt Vénus Noire de historische kloof die er aan het begin van de film nog is: in essentie verschillen de gebeurtenissen aan het einde niet van de mensenhandel en seksslavernij zoals die vandaag de dag op grote schaal plaatsvinden (was het toeval of leken sommige beelden op die uit Lilja 4-ever?).

Het tweede grote thema van de film is voyeurisme. Zoals in het gehele oeuvre van Kechiche gebeurt dat op een bijzondere manier, namelijk door de kijker er expliciet in te betrekken. De lange scènes, met de dynamische camera en de vele close-ups, in combinatie met wat er getoond wordt en de vele herhaling daarin, trekken de kijker de gebeurtenissen in, of je nu wilt of niet. Je wordt daardoor ook gedwongen om te reflecteren op je eigen gevoel bij wat je ziet: je bent immers voyeur met de voyeurs (hoewel er een verschil is, want de kijker begluurt niet alleen Saartjie maar ook het publiek).

Wat mij betreft zijn de lange scenes en ook de lengte van de film in z'n geheel dan ook zeer functioneel. In het begin, de voorstelling in Londen, is het allemaal nog wel draaglijk, maar met de herhaling en de radicalisering wordt Venus Noire een steeds intenser en pijnlijker schouwspel. Overigens deel ik de kritiek van gauke dat Saartjie Baartman zelf wat teveel een zwijgend slachtoffer blijft, hoewel dit vermoedelijk een bewuste keuze is van Kechiche met het oog op het voyeuristische karakter van de film.

De drie talen die er in Vénus Noire worden gesproken versterken de authenticiteit enorm (terwijl ik het universeel spreken van Engels normaal nauwelijks als een groot bezwaar zie), waarbij vooral het Afrikaans van meerwaarde is. De decors en kostuums zijn uitstekend verzorgd, en de film kent daardoor meer kleurgebruik dan de andere lange films van Kechiche, hoewel de helderheid van de beelden dezelfde is.

Een bijzondere film dus, met opnieuw de duidelijke handtekening van Kechiche. Tot mijn favorieten behoort Vénus Noire zeker niet, daarvoor zijn het verhaal en de karakteruitdieping te beperkt, maar ik heb veel waardering voor de visie waarmee Abdellatif Kechiche dit project heeft vormgegeven.

Op voorhand was ik bang dat het al te moraliserend zou zijn, maar dat viel mee. Heel sterk was het gesprek tussen Hendrick en Saartjie vlak na de eerste freakshow. Daaruit blijkt dat Saartjie de rol van primitieve wilde acteert en dat ze intelligent is verdriet heeft om haar overleden kind. Hendrick krijgt even de allures van een sympathieke oplichter die met Saartjie op gelijke voet opereert. Later wordt ze echter steeds slechter behandeld, vooral door Réaux. De expliciet sexuele scènes leken mij enigszins twijfelachtig voor de jaren 1810, maar tenslotte hadden markies De Sade en Casanova hun boeken toen al geschreven, dus kan het.

De tijdstructuur zit goed ineen. In het begin zie je de wetenschapper met een beeld van Saartjie in Parijs in 1815. Dan springt het terug naar Londen 1810. Kort voor het einde zie je hoe het beeld gemaakt is; de cirkel is rond.

De actrice Yahima Torres is gekozen omdat ze het juiste uiterlijk heeft voor die rol, maar ik vond dat ze het heel goed deed voor iemand zonder professionele ervaring.

Het beeld van 19de-eeuwse wetenschap lijkt me correct. Het was de tijd van de frenologie (schedelkunde) en de rassenkunde, inmiddels beschouwd als grotendeels achterhaalde pseudowetenschap. De term Hottentot wordt tegenwoordig als beledigend beschouwd. Je moet zeggen Khoi.

Tijdens de eindaftiteling zie je echte beelden. De lichamelijke resten van Sarah Baartman werden in 2002 teruggebracht naar Zuid-Afrika.

Het relaas van Saartjie Baartman [Yahima Torres], de uit Zuid-Afrika afkomstige zwarte vrouw die begin 19e eeuw het onderwerp van controverse werd door samen met de blanke Hendrick Caezar [André Jacobs] in Londen te verschijnen in een voorstelling waarbij ze zich voordoet als een primitieve Hottentot. Aan het eind van de show mogen betalende toeschouwers het achterwerk van deze 'Black Hottentot' betasten en dat leidt tot een sensationele rechtszaak waarin Hendrick wordt aangeklaagd wegens slavernij. Hoewel Saartjie een vernederende rol heeft in de show, zit de waarheid veel ingewikkelder in elkaar.

Historisch drama begint met een wetenschappelijke lezing in antropologie waarin een replica van Saartjie wordt gebruikt om haar ras te vergelijken met dat van de Europanen en de aapachtigen. Dat wekt wellicht de indruk dat racisme het belangrijkste thema is, maar Kechichke haalt veel meer thema's aan. Saartjie blijkt een intelligente vrouw te zijn die zich in ieder geval tot op zekere hoogte beseft wat ze doet, dus dat roept de vraag op wat haar eigenlijk rol is in het bevestigen van racistische stereotypes. De hypocrisie van de blanke welgestelden die haar willen 'redden', de medeplichtigheid van de vrouwen in Saartjies systematische vernedering en de kille manier waarop de wetenschappers haar onderwerpen aan onderzoeken roepen relevante vragen. Maar Kechiche dompelt je als kijker onnodig lang in de ellende dat je er onverschillig van wordt. Een ongelofelijk moedige en indrukwekkende tour-de-force van Torres, dat wel en Kechiche heeft veel oog voor historisch detail. De archiefbeelden tijdens de aftiteling maken duidelijk hoe belangrijk Saartjie is gebleken voor Zuid-Afrika.

Erg zwakke film van Kechiche om twee redenen. De eerste is inhoudelijk; het personage van Black Venus is totaal oninteressant en zwak uitgewerkt. Veel meer dan 2,5 uur droef voor zich uitstaren doet ze niet.

Daarnaast vind ik de film heel lelijk met veel te hard licht oogt de digitale fotografie volkomen sfeerloos en zien we de gezichten vaak lelijk glimmen.

2*