Die Goldene Stadt (1942)

Hartverscheurend melodrama in prachtige kleuren dat in 1942 twee Prijzen won op het Festival van Venetië (Volpi Cup en International Film Chamber Award). Er waren wat ideologische ondertonen die het politiek klimaat weerspiegelden, maar zeker niet meer dan in Russische of Amerikaanse films uit dezelfde periode. Sterke rol van Kristina Söderbaum, die blijkbaar gekend stond als een actrice die in drama's vaak haar rol niet overleefde.

Deze film leerde ik kennen door mijn moeder. Ze kon altijd vol vuur vertellen hoe ze als meisje van een jaar of 16 met vriendinnen naar het dorpscafé mocht om deze film te gaan bekijken. Het was oorlog, veel verzetjes voor jonge meiden waren er niet, maar het café vertoonde af en toe films in een zijzaal. En deze film was ook nog eens in kleur, dat moet in die dagen een soort van sensatie zijn geweest.

Het verhaal van mijn moeder bleef hangen en ik wilde meer weten van deze film en van hoofdrolspeelster Kristina Söderbaum, van wie mijn moeder vertelde dat zij destijds veel op haar leek.

Maar het informatie verzamelen ging stroef, Veel meer dan een klein stukje in de Filmencyclopedie, waarin de film "een walgelijke Duitse Blut-und-Boden-draak" werd genoemd, kwam ik niet.

Tot ik in 1994 tijdens een uitstapje naar Hamburg in een warenhuis terecht kwam en daar een hele serie oude films op video zag, uitgebracht ter gelegenheid van 75 jaar UFA. En daar zat ook Die Goldene Stadt bij. Ik heb 'm meteen gekocht en 'm aan mijn moeder cadeau gegeven. Ze was tot tranen geroerd toen ze het papier eraf haalde.... zo lief.

Zelf heb ik een kopie gemaakt van de film en die ben ik gaan bekijken, en nog eens, en nog eens...... en langzamerhand kwam ik in de ban van deze bizarre film. Gedraaid toen de rest van de wereld in brand stond, in die vreemde Agfacolor-kleuren. Bizar. Maar ook wel mooi. Söderbaum, toen al in de dertig, zet geloofwaardig een jong boerenmeisje neer dat dolgraag Praag wil zien. En als ze daar is, explodeert ze bijna zichtbaar van verrukking. Eugen Klöpfer, de vader is een prachtige markante oude-stempelacteur. En natuurlijk is er de sterfscene aan het eind, die we overigens niet letterlijk zien. Maar wel mooi en dramatisch uitgebeeld. Voor sommigen misschien een foute film. Voor mij een blijvende herinning aan mijn moeder en haar blije jonge jaren.

help ,ik zou deze film graag hebben.........ria

Wordt het niet eens tijd voor een gerestaureerde versie van deze film, compleet kleur-gecorrigeerd, geremastered en met fris geluid?

In Duitsland werd ze in die jaren spottend 'Reichswasserleiche' genoemd, omdat ze in diverse films de verdrinkingsdood stierf. Ze was een van de leidende actrices in het Derde Rijk, en echtgenote van regisseur Veit Harlan (Jud Süss). Toen de film uitkwam was mijn vader in Duitsland in het kader van de Arbeitseinsatz, de gedwongen tewerkstelling van Nederlandse mannen in Duitsland (circa een miljoen). Het enige verzetje dat ze daar hadden was de bioscoop, waar steevast lange rijen voor de kassa stonden. Mijn vader was laaiend enthousiast. Hij vond het een prachtige film, zo schreef hij naar huis, en ze moesten zeker gaan kijken als hij in de bioscoop kwam, zo bond hij de familie op het hart. De film staat hoog op m'n verlanglijstje, maar heb hem nog altijd niet gezien.

Er is in Duitsland ook een officiële DVD-release geweest, maar of de schijf nog in de reguliere handel is, weet ik niet. Ik heb hem zelf al heel veel jaren.

The Golden City (German: Die goldene Stadt), 1942 German color film by Veit Harlan - YouTube

Bedankt voor de tip, Bigjerry. Is misschien wel stout, maar beter wat dan niks. Ik doe gewoon de gordijnen dicht...

Is er inmiddels ook al een gerestaureerde versie?

Fantastische film. Lees alleen al het verhaal hier. Hartverscheurend hoe dat vrolijke meisje door de mensen om haar heen onderdrukt wordt en uiteindelijk geen uitweg meer ziet. In de versie die ik zag (gerestaureerd of niet) valt de kleur en beeldkwaliteit best mee. Het is een genot om naar Kristina Söderbaum te kijken, weliswaar geen klassieke schoonheid, maar wel een volbloed actrice die moeiteloos deze film draagt.

Dat mijn vader laaiend enthousiast was toen de film in de bioscopen verscheen heb ik hierboven al gememoreerd. Nu, na 78 jaar, heb ik de film ook (eindelijk) gezien, en ik snap zijn enthousiasme heel goed. Het is natuurlijk een melodrama, maar ze zaten in die tijd niet zo op subtiliteiten te wachten. Het publiek wilde even wegdromen, meeleven met dat meisje, boos worden op die domme vader en een traantje wegpinken bij het slot, alvorens ze weer terug moesten naar hun kapotgegooide huizen en steden.

Veit Harlan geldt sedert hij 'Jud Süss' maakte als 'nazi-regisseur'. Het was het wisselgeld dat hij moest betalen om films zoals 'Opfergang' en deze 'Goldene Stadt' te mogen maken. Propagandafilms kun je ze niet noemen (al kun je daarover van mening verschillen). Al zou je bij deze 'Goldene Stadt' wel wat uit het oog kunnen verliezen. Praag (met mooie originele beelden uit die tijd) en het boerenland oogt heel erg Duits. Iedereen spreekt Duits, iedereen heeft een Duitse naam. Iedere verwijzing naar het van de kaart geveegde Tsjechoslowakije is verdwenen. Het land heet nu Böhmen, Bohemen, en hoorde (toen) bij Duitsland. Dat zou je zomaar kunnen vergeten als je meeleeft met Anna, die zo graag de Moldau wil volgen om naar Praag te gaan.

Sinds vorig jaar is hij er: de volledig gerestaureerde versie van Die Goldene Stadt, door de Mürnau Stiftung uitgebracht op DVD en BluRay. Ze hebben uit verschillende kopieën die er nog bestonden een volledige versie herwonnen die als vanouds 110 minuten duurt. En die versie is met een 4K-scan, kleurcorrectie en digitale technieken opgevijzeld tot een prachtige kwaliteit: herldere en veel echtere kleuren, en mooi geluid met goed verstaanbare dialogen. Bij de extra's is het einde opgenomen zoals regisseur Harlan het in gedachten had. Hierin overleeft Anna en sterft haar vader. Maar dat vond propagandaminister Goebbels veel te hoopvol. En dus beval hij Harlan een nieuw einde te draaien, waarin Anna degene is die haar ontrouw aan 'die Heimat' met de dood bekoopt. De filmbeelden van het originele einde langen lang in een archief en helaas raakte het geluid zoek maar liplezers hebben de dialoog zo goed mogelijk 'vertaald' en die is als ondertiteling bij de geluidloze beelden gezet. Een erg waardevolle extra. Er is ook een historische verhandeling opgenomen waarin de film in de tijd wordt geplaatst en de link met het heden wordt gelegd. Verhelderend. Kortom een re-release die echt iets toevoegt, en die de film zijn oude glans teruggeeft zonder het historisch kader uit het oog te verliezen. Ik ben er erg blij mee.