L'Enfer des Anges (1941)

Er bestonden er tijdens de oorlog niet zo veel van : films met een semi- naturalistische thematiek spelend in het lumpenmilieu...om meerdere redenen : het publiek wilde verstrooiing, en de censoren nog meer. Het is dan ook niet verrassend dat in deze film over de verworpenen der aarde, meer bepaald de jongsten onder hen, de oorlog volstrekt niet gememoreerd wordt en we zelf maar moeten raden of de verweesde kindertjes hier slachtoffers zijn van die oorlog, of hun bidonvilles surrogaten voor de aangerichte verwoestingen. Ik herinner me overigens niet dat de film uitdrukkelijk in 39 speelt, heb ik wellicht gemist maar ik dacht van niet.

Regisseur voor een dergelijk product misschien verrassend : C-J, gekender vanwege zijn lichtvoetiger werk zowel voor als na de oorlog. Maar hij had eerder al samengewerkt met scenarist Pierre Very in les disparus de Saint- Agil, ook een film over bedreigde jeugd, misschien daarom.

Film begint met een uitdrukkelijke oproep aan de kijkertjes om "in samenwerking met de autoriteiten- allicht- de allerkleinsten te helpen in hun strijd tegen de misère, want zij zijn onze toekomst ".

Wat volgt is geen neo- realisme avant la lettre of cinema vérité echter, maar eerder een soort Oliver Twist à la Francaise die vooral op het sentiment van de kijkers poogt in te werken en dat natuurlijk- waarom zou je trouwens- niet te subtiel doet. Het probleem is eerder dat de personages en gebeurtenissen iets te duidelijk gemodelleerd zijn naar de gekende sentimentele en melodramatische voorbeelden, en daardoor hun geloofwaardigheid resp. waarschijnlijkheid ietwat kwijtraken, zodat de film zijn doel voorbijschiet en in feite eerder werkt als een verstrooiende soap dan als een aanzet tot actie. Nogmaals : deze film werd gemaakt onder censuur, en je kunt het niet alleen de makers kwalijk nemen dat de scherpe randjes hier zijn weggeretoucheerd.

Vervelend is het verder niet, kijkt als een soort oud feuilleton weg, en er zitten wel degelijk ook akelige scènes in als die waarin een ventje halfdood wordt geknuppeld in een krot door zijn zatte papa, die de al dan niet dode vervolgens dumpt in een nabijgelegen bos waarna hij vrolijk verder gaat met zuipen. Die Lucien- ventje van een jaar of 12- wordt dan de Oliver van dienst en dreigt terecht te komen in de klauwen van een heuse Fagin : Jean Tissier nog wel!

Deze verhaalljn doorkruist die van Carletti en Gallas, met die laatste beginnen we de film en ook hij weer geent op gekende modellen : de brave jongen toont als Jean Valjean zijn "besmette " ID kaart en komt dus nergens aan de bak. Al zwervend ontmoet hij de schattige Carletti- Lucette, die net- nog zo'n archetype- is weggelopen uit een opvoedingsgesticht en zich van kant wil maken. 2 starcrossed lovers in the making zou je zeggen, is natuurlijk ook zo maar alvorens zij zich over kunnen geven aan hun Liefde zijn we al 4346443 soapafleveringen verder !

Een soap waarin we nog een stel bengeltjes ontmoeten onder wie Mouloudji de latere zanger die ook al in LDDSA zat en hier met zijn kameraadjes geheel op het verkeerde pad dreigt te geraken, of komiek Dorville als een soort Swiebertje en geweten van de slum, dan wel Blier als bistro eigenaar en uiteraard ook een brave mens.

Hoe het allemaal afloopt kunt u wel raden, en is wellicht ook niet de manier om de kijkertjes aan te zetten tot spontane actie tegen de misère, eerder een verdovingsmiddel. Niet dat ik de makers beschuldig van kwade trouw of exploitatie : gedwongen door de omstandigheden werd hun poging tot een vlammend manifest eerder een spannend verhaaltje voor het slapen gaan.

Verstrooiend, maar een gemiste kans tot een semi- document van een oorlogsgeneratie nog voor de neo- realisten.