Yama no Oto (1954)

Mikio Naruses films hebben vaak vrouwen als hoofdpersoon en in een aantal films wordt die vrouw dan gespeeld door Setsuko Hara, een van de fijnste Japanse actrices uit de de periode, ook in verschillende films van Ozu te zien, net als veel andere Naruse-acteurs trouwens. Naruse staat van alle klassieke Japanse regisseurs ook dichtst bij Ozu, al zijn er ook genoeg verschillen.

Dit is, net als Repast, een film over een huwelijk dat fout dreigt te lopen. Op de situatie die ontstaan is hebben verschillende familieleden onbewust invloed gehad. Een vrij eenvoudig verhaal over complexe familierelaties.

Wederom een erg mooie film die me alleen maar doet verlangen naar meer Naruse.

4.0*

Met deze film wordt mij duidelijk waarom Mikio Naruse als een "master of cinema" geldt.
Net als Repast een gezinsdrama, maar de sfeer is hier nog veel donkerder. Dit uit zich ook in het camerawerk. Enkele zeer duistere beelden (de storm) en de prachtige scenes waarin het masker voorkomt. Geweldig hoe ze de indruk die het masker maakt op degene die het zien over weten te brengen op de kijker.

Enkele vrij heftig emotionele scenes en een prachtige rol van So Yamamura die erg gehecht is aan zijn schoondochter en haar probeert te steunen, maar ondertussen geen oog heeft voor zijn eigen dochter die met dezelfde huwelijksproblemen worstelt.

Mijn tweede Naruse, ook na Repast (hoe zou dat toch komen?). Ik vond die andere film net ietsje mooier, ietsje rijker en ietsje origineler, maar dit is toch weer een alleraardigst en goed gemaakt drama. Toch blijf ik net als bij Repast niet helemaal overdondert achter. Ik vind het interessant om te volgen, maar ergens mist de film iets waardoor het me emotioneel ook weet mee te slepen. Aan de twee hoofdacteurs ligt het niet (Setsuko Hara noem ik nu officieel een favoriet!) en ik heb geen idee wat de boosdoener is. Ozu weet mij dan wel weer over de streep te trekken. Waarschijnlijk maakt die toch net wat diepere films dan Naruse. Niet dat Naruse zich ergens voor hoeft te schamen, overigens.

3,5*

Na "Flowing" en "Repast" viel de derde film van Mikio Naruse uit de box mij ook weer enigszins tegen. Met opzet een paar dagen gewacht met het bekijken van deze film, om wat meer afstand tot de eerste twee films te krijgen. Dat heeft echter niet geholpen om "The Sound of the Mountain", die gaat over een vader en zijn schoondochter, positiever te beoordelen. Na drie films komt Naruse over als een vlakke filmmaker, die in zijn regie maar weinig variatie weet aan te brengen.

In een scène halverwege "The Sound of the Mountain" krijgt de vader, als erfstuk van een overleden vriend, een oud masker uit het Noh-theater. Hij is zo blij als een kind met het masker en zegt dat het lijkt alsof het echt leeft. Dit zinnetje versterkt bij mij echter op dat moment helaas alleen maar het idee, dat de film zelf tot dan toe ook niet echt tot leven gekomen is. De meeste scènes ervoor zijn eveneens blijven steken in weinig zeggende uiterlijkheden, dramatisch is er nauwelijks enig medeleven opgewekt. Ook samen leveren de losse scènes bijna nooit een emotionele meerwaarde op, die er voor zorgt dat er een wat boeiender leven in de kijkbrouwerij ontstaat. Wat ik tot het moment met het masker gezien heb, dat is allemaal erg afstandelijk en fragmentarisch. In de rest van de film komt daar weinig verandering in.

Het masker duikt als losse zandkorrel bijvoorbeeld opeens in het verhaal op en komt later nog één keer in de film terug. Waarschijnlijk is het bedoeld als een visuele reflectie van het grotendeels verstilde gezicht van de schoondochter. Helaas werkt het niet, omdat het haarloze masker er met de haren bijgesleept wordt. Nooit ontstaat er enige verbinding tussen het toneelattribuut en een ander element in het filmverhaal. Daarnaast ontbreekt iedere verdere emotionele achtergrond van het erfstuk. Het roept dan ook niets anders op dan dat het wel een mooi masker is.

Mikio Naruse heeft zijn film gebaseerd op het boek "The Sound of the Mountain" van de Japanse Nobelprijswinnaar Yasunari Kawabata. In verband met de lengte is Naruse genoodzaakt geweest om stevig te snijden in het verhaal over een op leeftijd geraakte patriarch van een familie. In het filmverhaal draait het nu hoofdzakelijk om de relatie tussen de vader en zijn schoondochter. Dat uit het boek veel stukken weggelaten zijn, zoals waarschijnlijk de achtergrond bij het masker, valt niet alleen op te merken in de beschrijving van de oorspronkelijk roman op wikipedia, maar helaas ook doordat er soms andere kale, afleidende sprongen gemaakt worden in het filmverhaal. Met een overdosis aan muziek lijkt dat gebrek, en andere tekortkomingen, regelmatig gecompenseerd te moeten worden. De filmmuziek in "The Sound of the Mountain" gaat daardoor als vervangende drager van het gevoel op een gegeven ogenblik ontzettend tegenstaan.

De film van Mikio Naruse haalt het niet bij de films van Yasujiro Ozu. En om even uit een iets jonger vaatje te tappen, beslist ook niet bij "Lost in Translation" van Sofia Coppola. Deze twee regisseurs weten wel met een minimaal gebruik van dramatische middelen een maximum aan dramatisch effect op te roepen. Naruse niet, een dronken man in zijn film blijft bijvoorbeeld een slingerend op zijn benen lopend personage. Nooit wordt zo'n dronkenschap verder levendig invoelbaar gemaakt. Niet via de dronkaard, maar ook niet via zijn omgeving.

Deze zelfde opmerking kan ook gemaakt worden over veel andere gebeurtenissen in de film. Kil gladgestreken komen ze steeds netjes op hun beurt in de film aan bod. Rustig kabbelen de uitgeklede sentimenten in het verhaal voort, terwijl er wel te proeven valt dat de basis een veel rijker en warmer verhaal geweest moet zijn. De relatie tussen de vader en de schoondochter uit de oorspronkelijke roman ontwikkelt zich nu erg trouwhartig en saai. Bijna nergens slaat een levendig vlammetje over naar de ongehinderde blik van de kijker.

Inderdaad zeer redelijk, maar Naruse is wat minder subtiel dan een Ozu of Mizoguchi, namen die logischerwijs veel voorbijkomen. Zo zijn er twee centrale personages die wel erg goeiig zijn. En de familieleden eromheen nogal opzichtig onaardig op zijn zachtst gezegd. Je hebt of voornamelijk goeie eigenschappen of voornamelijk slechte eigenschappen in Yama no Oto. Alsof de tegenstellingen zo groot mogelijk gemaakt moesten worden. Iets van een verdere uitdieping waar de gekweldheid van Uehara vandaan komt had ook geen kwaad gekund (zat dat wel in het boek?). Nu is het gewoon een vervelend ventje.

De thema's die behandeld worden zijn verrassend progressief. Je kunt hier als scepticus wel weer een label van soap of huismoedertjesfilm opplakken, maar dat is niet terecht juist omdat het echt overkomt, klein blijft in de basis. Wat ik verder sterk vond, zoals het een goede Japanse film betaamt, dat de film het venijnigst op momenten dat er niets gezegd wordt. Dat er structureel geen goedemorgen af kan voor zijn vrouw bijvoorbeeld (wel voor zijn moeder). In die kleine momenten voel je het ongemakkelijke en ontwrichte. Dan laat Naruse dus zien wel uit de voeten te kunnen met subtiliteiten. Erg sterk geacteerd over het algemeen ook, hoewel Uehara zijn rol er wel wat dik bovenop legt.

Het eind waarin Hara het uitmaakt met haar schoonvader bij wijze van spreken doet om die reden nogal apart aan. Vertoont verder thematisch gezien erg veel gelijkenissen met Repast (die ik ook eerder zag). Ik begrijp een beetje dat alle filsm van Naruse zo zijn, klopt dat? Zo ja, vind ik het de moeite van het verkennen waard, maar geloof ik het verder wel na een film of drie.

Gelaagd familiedrama over breekbare huwelijksrelaties met als centraal thema de warme (suggestieve) relatie tussen een vader en zijn miskende schoondochter, die bij elkaar enigszins compensatie vinden voor wat ze in hun naaste omgeving missen.
Naruse stapelt nogal wat deels onuitgesproken miserie in deze film, waarin de onderstromen in feite het dramatische verhaal vertellen. De film is rijkelijk gevuld met fraaie scènes, zoals die waarin Kikuko bekent een abortus gehad te hebben en die waarin Shingo de confrontatie zoekt met de minnares van zijn zoon.
Een onderhoudende film, niet in de laatste plaats door het uitmuntende acteerwerk van Sō Yamamura en (uiteraard) Setsuko Hara.