Nijûshi no Hitomi (1954)

Zo geef je heel lang geen vijf sterren en dan zo maar ineens twee keer in één weekend.

Nijushi no Hitomi is een prachtige film van een in Japan beroemde, maar een in het Westen vrij onbekende regisseur. Vooral een ontroerende afrekening met de tweede wereldoorlog en ook een afrekening met de autoritaire inrichting van de Japanse maatschappij. Een film over de waarde van het individu. Een anti-oorlogsfilm zonder dat er ook maar een wapen in te zien is.

Ook veel veelzeggende details in de film, zoals het verschil in het voorstellen van de nieuwe kinderen op school tussen 1928 en 1946 of de jonge kinderen van de lerares die op de dag dat ze militairen uitzwaaien ze meteen imiteren.

Het gemiddelde zal niet zo blijven, want ik zie de berichtjes met "sentimenteel" al komen. Ik was diep onder de indruk. Meesterwerk.

5.0*

Mooie humanistische film die me tòch ook weer wist te raken. Jammer dat de film zelfs na restauratie nog in een erbarmelijke staat is; soms zag ik alleen aan de paraplu's van de hoofdpersonen dat het dit keer ècht regende!

Eerst vond ik het uitvoerig voorstellen van de kinderen maar overdreven (wordt ook nog eens herhaald!), maar later werd het nut darvan me toch duidelijk. De (lieve) jongetjes worden daardoor eens nìet naamloze soldaten die gaan sneuvelen en de (lieve) meisjes gun je allemaal een gelukkig leven, maar je weet natuurlijk dat dat niet voor alle zeven is wegggelegd.

Verder kan ik het realisme in deze film ook waarderen. Het sentiment is aanwezig, maar wordt niet te ver doorgevoerd. Was dit een Hollywood film geweest dan was het ontbrekende meisje (Fukijuka ofzo) òòk nog op de valreep op de reünie komen opdagen!

Knap hoe de film twee-en-een-half uur weet te boeien zonder dat er echt veel opzienbarends gebeurd.

De film verdient meer dan 31 stemmen tot dusver, maar ik vrees dat het niet voor eenieder is weggelegd om het mooie ervan te zien en ervan te genieten.

Een ontroerende film!

Omdat ik zelf leerkracht basisonderwijs ben, stond deze film al lang op mijn verlanglijst. Ik zou er immers misschien zelfs nog wat van op kunnen steken!

Uiteindelijk is het voor mij meer een film geworden waarbij ik heb genoten van de tijdsgeest, de cultuurverschillen, de verschillen in onderwijs en de omgeving. Nu scheelt het natuurlijk of je maar 12 kinderen of 22 kinderen in je klas hebt zitten, maar zelfs met 12 kinderen zou ik niet aan een onderneming buiten het schoolterrein beginnen, zonder de begeleiding van enkele ouders, maar het ligt er waarschijnlijk meer aan dat ik in een stad sta en de juffrouw hier op het platteland.

Ik zag ook opmerkelijk veel gelijkenissen. Ik vond het erg mooi hoe lieflijk de juffrouw met de kinderen omging. Dat begon al tijdens het namen oplezen, waarbij de juf aandacht schonk aan de bijnamen voor de kinderen. Ik zelf begin de dag in ieder geval ook altijd met het oplezen van de namen van de kinderen ( maar niet op alfabetische volgorde en mede i.v.m. de absentielijst ) en met een welgemeend goedemorgen, dat schept toch een band i.p.v. gelijk de rekenboeken tevoorschijn toveren. Trouwens, geen type volk dat er zo op gebrandt is dat je hun naam correct uitspreekt, als kinderen!

Ik verbaasde mij er eerlijk gezegd wel even over dat de kinderen in deze film vaak zo armlastig waren, Japan heeft na Amerika en sinds kort China, de grootste economie van de wereld. Voor de 2de wereldoorlog zal het vast anders geweest zijn dan nu, maar dat sommige kinderen nauwelijks aan primaire levensbehoeften zoals eten en onderdak konden voldoen had ik niet zo gauw verwacht om terug te zien in deze film.

Overigens was het wel mooi om te zien hoe alle kinderen zich hechten aan de juffrouw ( het onverwachte bezoek ) en met veel plezier naar school gingen. Een soortgelijke ervaring had ik vorig jaar toen ik in een volkswijk les gaf. Vaak toch veel dankbaarder werk, dan lesgeven aan kinderen, wiens ouders allemaal dokters, advocaten etc. zijn.

De tijd vloog eigenlijk voorbij. Ik heb wel genoten van deze film, die op dramatisch vlak zeker werkte. Ik vond het vooral pijnlijk om te zien hoe iedereen voor zijn vaderland de oorlog ingestuurd werd. Alleen de armoedesetting vond ik niet altijd helemaal geslaagd, i.t.t. de machteloze, betrokken rol van de juffrouw, die geen invloed op dingen buiten de school uit kon oefenen, maar de pijn slechts wat kon verlichten en dat ook zeker niet naliet om te doen. Een 4*

Bij deze nummer 2 (valt nog mee, in zo'n zeven jaar).

Een heel ander soort film als ik verwacht had, maar dat komt misschien omdat ik bij ieder Japans drama van de jaren '50 bijna automatisch Ozu verwacht. Dit is toch wel duidelijk iets anders, door de zeer open emotionaliteit. Ik hou daar niet zo van. Dik aangezet melodrama werkt voor mij zelden en moet goed gemotiveerd worden door de film zelf en daar slaagt Twenty-Four Eyes niet in. Ik twijfel er niet aan dat het oprecht bedoelt is en in principe levert het verhaal genoeg om sentimenteel over te zijn, maar Kinoshita kent hier echt geen greintje terughoudendheid.

Ik durf te wedden dat deze film zo in het Guiness Book of Records kan met het record meeste huilen in één film, of op zijn minst het record meeste huilen door één personage in één film. De eerste vijftig minuten, als de band opgebouwd wordt tussen juffrouw en kinderen is al iets te schattig naar mijn smaak, maar ik kon daar nog wel in meegaan. Echter, tijdens het afscheid van de kinderen van hun juf, als ze met het bootje teruggaat naar haar eigen woonplaats, bekroop mij voor het eerst het gevoel dat het allemaal wel erg zoetsappig was. Vooral omdat er toen al een enorme nadruk lag op afscheid nemen (en toen nog elke keer duidelijk tijdelijk) en op het zingen van kinderliedjes. Dit blijft de hele film zo, maar wordt echt steeds erger. Er wordt echt een hoop afscheid genomen. Op zich logisch want dit gebeurt in het leven veel en zeker als er dan ook nog eens een oorlog uitbreekt. Maar om daar dan iedere keer ellenlang bij stil te staan en het meestal te vergezellen door sentimenteel gezang van de personages is wel erg extreem. De film maakt het ook steeds bonter. De dood van de moeder en de dochter van de hoofdpersoon wordt niet of nauwelijks getoond, maar des te langer wordt er stilgestaan bij de tranen die ze daarom laat. Het is niet eens overdreven om te zeggen dat de lerares het laatste half uur zo'n beetje 75% van de tijd huilt. Niet dat ze daar geen reden voor heeft, maar Kinoshita legt het er zo dik bovenop en toont ook daadwerkelijk niets anders dan een huilende Oishi.

Nodeloos om te zeggen dat het laatste half uur voor mij echt sleepte. Daarvoor kon ik nog enigszins teren op goodwill, omdat de film het hart op de juiste plaats leek te hebben. Dat laatste trok ik nooit in twijfel, maar de aanpak is gewoon totaal niet mijn smaak. De film gaat maar door en gaat maar door en uiteindelijk wordt het bijna een parodie op zichzelf door steeds maar weer een scène te introduceren waarin de lerares kan gaan huilen. En het liefst ook nog iemand kan gaan zingen. Kinoshita dwingt ons bijna mee te huilen en juist daardoor blijft het voor mij extra makkelijk droog. Ik zie eigenlijk niet hoe mensen dit niet sentimenteel kunnen noemen.

Het is extra jammer omdat de film zoals gezegd het hart op de juiste plaats lijkt te hebben zitten en het verhaal potentie had om me echt te ontroeren. Daarvoor was echter een wat meer terughoudende aanpak voor nodig. Wat minder een opeenstapeling van droevige scènes, wat meer momenten waarin personages in stilte lijden (gek eigenlijk dat het vaak emotioneel zo gesloten Japan met dit komt) en een kortere lengte hadden denk ik wonderen gedaan. Misschien wil ik gewoon echt Ozu, waarvan ik al in geen jaren meer iets gezien heb.
2*

Nijushi no Hitomi is inderdaad een sentimentele film, maar dat hoeft niet persé erg te zijn. Grote romans van Dickens, Hugo en Dostojewski zijn ook sentimenteel. Als het maar werkt, en dat doet het in Nijushi no Hitomi wel, tenminste, in het eerste deel. Uur één is eigenlijk zuivere feelgood, met de zingende en dansende kinderen, het ontroerende treintje-spelen tussen de bloesembomen. In de rest van de speelduur wordt de film echter steeds grimmiger; naast armoede en gefrustreerde idealen worden de personages ook nog geconfronteerd met de oorlog. Thematisch wordt hier een relatief subtiel maar toch krachtig pacifistisch statement gemaakt (vgl. Heinrich Bolls: "verloren kinderen zijn erger dan verloren oorlogen"), en deze boodschap rechtvaardigt mijns inziens veel van het getoonde sentiment.

Tot zover heb ik nog weinig bezwaren tegen de film. Maar dan de manier waarop het allemaal gebracht wordt. Narratief had het wat sterker in elkaar mogen zitten. Zo wordt de reden voor de sterke band tussen de juf en haar kinderen maar mondjesmaat uitgewerkt, en verliest Kinoshita zich liever nogmaals in een zangscene dan eens wat dialoog op te voeren. Ook verderop zijn er vrij veel losstaande scenes waarbij de onderliggende lijn weinig aandacht krijgt. Mijn tweede kritiekpunt is de overdaad aan door de personages gezongen liedjes, waarbij dezelfde nummers ook nog eens worden herhaald. Qua feelgood werken deze fragmenten wel goed, maar als ze het drama moeten ondersteunen wat mij betreft niet. Ten derde vond ik de overige muziek te prominent aanwezig en naast het nummer dat door Hazes is gecoverd zat er een repeterende gospelsong in de soundtrack.

Ondanks deze kritiek beschouw ik Nojishi no Hitomi overigens als een bovengemiddeld mooie film, die bij momenten weet te ontroeren. Het is duidelijk waarom dit 'de meest geliefde Japanse film' wordt genoemd. De teleurstellingen van het leven worden onomwonden in beeld gebracht, maar desondanks krijgt de film geen bittere, nare toon. Voor het anti-oorlogsthema geldt hetzelfde. Knap en liefdevol gedaan. Nijushi no Hitomi is zeker niet perfect maar wel een film die het nog steeds waard is bekeken te worden.

Prachtige kroniek aan weerszijde van de Tweede Wereldoorlog over een onorthodoxe onderwijzeres, die op haar geheel eigen wijze de kinderen van een afgelegen eilandje —waar de tijd geregeld lijkt stil te staan— in donkere tijden voorbereidt op het weerbarstige leven. Ze creëert een bijzondere, wederzijdse band met haar leerlingen en elk voorval dat daar inbreuk op doet, ervaart de onderwijzeres als een persoonlijk verlies. Mooi hoe het laatste deel van de film, wanneer zij opnieuw voor de eerste klas staat, een directe link legt met het begin van de film met als ontroerend hoogtepunt de nieuwe fiets!
De film is nagenoeg een aaneenschakeling van aangrijpende scènes. Vaak weliswaar hartverscheurend van aard, maar ondanks de tragiek overheerst bij mij toch een goed gevoel. Komt dicht in de buurt van een meesterwerk, mede door de prachtige rol van Hideko Takamine.

Een film die een mooie inkijk geeft op het platteland van het Japan tijdens het interbellum en de nakende dreiging van de Tweede Wereldoorlog. Een periode waarin Japan nog afhing van het feodale (imperialistische) stelsel en waarbij het communisme ook daar om de hoek leunde.

Moderniteit en vrouwenemancipatie was nog niet zo doordrongen in de eenvoudige Japanse samenleving en dat merkte je wel in de film. Vrouwen werden wel gerespecteerd, maar ze kenden ook hun plaats. Als leerkracht had je ook veel aanzien, maar ook daar moest je kleuren binnen de lijntjes van de staat met als enige doel de kinderen van vandaag op te leiden tot modelburgers voor de Japanse natie, met nadruk op "voor" en niet "van".

Een film die vervolgens uiteenvalt in twee delen met juf Oishi met een jonge klas en later in de film diezelfde klas een 5 jaar later. Haar ideeën en moraal is bij deze al sterk bijgestuurd en ze kijkt met weemoed terug naar haar onschuldige naïeve klasgroep terug waarbij hun talenten vandaag "anders" worden ingezet dan dat ze zelf voor ogen had. De oorlog is daar één van de schuldigen voor, maar ook rollenpatronen en emancipatie bleven sterk verankerd in de samenleving.

Ondanks dit alles is Twenty-four eyes een vrij luchtige en opgewekte film. Juf Oishi is sterk en straalt positivisme en opgewektheid uit. Dit straalt ze af op de kinderen en de film tout court. De vele kindersongs en aanstekelijke muziek maken er een fijn geheel van.