The Silent Enemy (1958)

Zondag uiteraard aan de slag met een oudje en dat werd deze The Silent Enemy op Netflix en daarmee en behoorlijk onbekende oorlogsfilm. En gezien mijn interesse voor dit genre moest ik deze wel eens even proberen en bleek deze best oké te zijn.

Duidelijk is de intro met de twee aangevallen Royal Navy schepen waar de Italiaanse kikvorsmannen zo'n beetje de eerste waren die zelfmoordmissies in de Tweede Wereldoorlog uitvoerden en niet de Japanners. Een groot gevaar dus voor alles dat Engels was en voer in de Middellandse Zee waar zelfs de Rots van Gibraltar niet veilig was. En zo komt Luitenant Crabb terplaatse die zo zijn eigen ideeën heeft qua 'bomb disposal', het verhinderen ervan en andere aanpak. En zoals zo vaak wordt het een kwestie van waar de velen veel te danken hebben aan de weinigen.

Geinig is toch vooral de typisch Britse toon, met veel Engelse humor en een bepaalde droogheid, waar het hele militaire gebeuren inclusief de oorlog toch vooral als avontuur, en een beetje jongensachtig met de nodige dapperheid, wordt geschetst. Later wordt het wel iets grimmiger met het gevecht tegen de bierkaai, maar die zware toon die we tegenwoordig voorgeschoteld krijgen is dit zeker niet. Maar dat is verder helemaal niet erg waar Crabb een kleurrijk figuur is, goed vorm gegeven door Lawrence Harvey, Dawn Addams ook erg te pruimen is, en het geheel zich bij tijd en wijlen toch actievol en spectaculair ontvouwd en het er onder water ook mooi uitziet waar de onervaren luitenant door schade en schande wijs wordt.

Dat alles niet helemaal waar is en Crabb niet binnen 24 uur in het water lag en dit maanden op zich liet wachten zijn details, en zijn er nog wel wat van dat soort dingetjes, maar kan ik daar niet heel zwaar aantillen waar de film wat mij betreft gewoon een prima cijfer gaat krijgen.

De Britten produceerden eind jaren veertig en in de jaren vijftig een aantal uitstekende oorlogsfilms, en dit is er een die het bekijken waard is. Lawrence Harvey leidt een team van duikers die onder water explosieven plaatsen; zij nemen het op tegen Italiaanse kikvorsmannen die mijnen aan schepen in de haven van Gibraltar bevestigen om ze tot ontploffing te brengen. Het hoogtepunt volgt wanneer een groot konvooi arriveert en enkele dagen halt houdt, alvorens voorraden en versterkingen naar het Achtste Leger in Noord-Afrika te brengen. De Italiaanse eenheid, gestationeerd aan de overkant van de grens in het neutrale Spanje (Algeciras), staat op het punt aan te vallen. Kunnen ze worden gestopt? Harvey en zijn mannen gaan een poging wagen.

Hoewel de film niet hetzelfde niveau van verfijning en impact bereikt als andere producties uit die tijd, denk aan The Dam Busters (1955) en soms wat langdradig of vermoeiend kan aanvoelen, heeft hij zeker zijn sterke kanten. Lawrence Harvey levert een verrassend goede prestatie als de op een echt persoon gebaseerde luitenant Crabbe. Sid James is uitstekend als de onderofficier die het team op norse maar vriendelijke wijze de kneepjes van het vak bijbrengt. Dawn Addams, in de rol van een officier bij de WRNS (Women's Royal Naval Service), is een genot om naar te kijken, al heeft ze weinig om handen. De spanning van de trainingen en de missies wordt afgewisseld met de nodige humor. Wanneer Addams het team naar hun verblijfplaats in een vervallen oud fort leidt, merkt een van de mannen op: "Dat is nog eens een echt bastion." Waarop James reageert: "Let op je taalgebruik, er zijn dames bij"! In de beginfase van de oorlog tussen de Britten en de Italianen ging het er vaak nogal hoffelijk aan toe, en dat komt in deze film goed naar voren. We leren ook de leden van de Italiaanse eenheid kennen; wanneer Harvey een van hun gesneuvelden vindt, wordt het lichaam met het nodige respect op zee begraven.

In Noord-Afrika gaven Italianen zich massaal over, net als later op Sicilië. Dat was geen kwestie van lafheid, maar kwam doordat Mussolini het land in een steeds impopulairdere oorlog had gestort, en omdat veel Italianen in die tijd meer trouw voelden aan hun eigen sociale kring, zoals hun familie, dan aan de staat. In The Godfather (1972) verwoordt Sonny Corleone hetzelfde idee wanneer hij Michael bespot omdat die zich bij het Amerikaanse Korps Mariniers heeft aangesloten. Er waren uiteraard uitmuntende mannen die voor Italië vochten, in het bijzonder een aantal waaghalzen bij de luchtmacht.

Hoewel de film dus geen meesterwerk is, zeker niet van het kaliber The Cruel Sea (1953), is hij ook weer niet zo slecht. Bovendien kent de film de nodige spannende momenten.