Zvenigora (1928)

Helaas, de versie die ik zag was een zeer slechte vhs-band met vooral veel overbelichting. Hierdoor ging een zeer groot deel van het sublieme camerawerk verloren. Boris Savelyev weet namelijk wel erg mooie beelden te schieten. Ik hoop de film nog een keer met goede beeldkwaliteit te zien. Ik denk dat ik 'm dan een 4 geef, dus bij deze

Gelukkig heb ik deze kunnen zien in zeer goede DVD kwaliteit,waarin de belichting goed uikwam.IMHO de best gerestaureerde en gereleasede van alle Dovzhenko's.Verder een uiterst merkwaardige film van het soort dat Parajanov gemaakt zou hebben als hij reeds in de jaren 20 met een camera had rondgelopen.Of vadertje Stalin was ingenomen met deze mix van Sovjet-propaganda mt Oekraiense folklore en experimentele cinema,kan worden betwijfeld.

Je kunt natuurlijk "elitair"lopen gillen dat je dit "geniale meesterwerk"van de "hele grote"Dovzhenko helemaal hebt begrepen ,maar dat zou tegen kunnen vallen.Toch een poging tot analyse.

De film valt uiteen in verschillende delen die qua stijl zeer uiteenlopen en kunnen worden onderverdeeld in-ruwweg-:

1:een soort Duits expressionistisch deel dat speelt anno 1600.Begint zowaar in slomo en behandelt de krijg tussen Polakken en Kozakken à la Taras Bulba.Hierin wordt de idee vd schat geintroduceerd(en zien we ook een gozer met een echt afgesneden neus,cool).

2:een meer aan Zemlya herinnerend gedeelte dat speelt tijdens en vlak voor WO1 waarin de schat wordt bedreigd.

3:een pure fantasysequentie met overvloedige effecten waar narratief geen touw aan valt vast te knopen en waarin de schat historisch wordt geduid.

4:een deel à la Pudovkin of Eisenstein over de oorlog tussen rood en wit waarin duidelijk wordt wat de schat nu precies inhoudt(dit zal niet komen als een verrassing).

5:een komisch-satirisch deel waarin de westerse decadentie en de witte emigranten in Parijs te grazen worden genomen.

6:pure Sovjet-propaganda.

Door de hoeveelheid aan stijlen is het moeilijk de film een beoordeling te geven,als geheel is het misschien wat minder dan de eenheid die Zemlya was.

Bijzondere film, niet altijd even makkelijk te volgen, over een Oekraïens boertje door wiens blik de geschiedenis van Oekraïne wordt getoond. De proloog vond ik behoorlijk goed, de kozakken die in slow-motion in beeld komen draven en op zoek gaan naar de mysterieuze schat en ook wat Polen uit de bomen schieten. Daarna schakelt de film over naar de 20e eeuw, waarin dus hetzelfde oude mannetje figureert. Inmiddels was wel duidelijk dat de personages wandelende symbolen zijn, waarbij de twee kleinzoons van het oude mannetje het duidelijkst zijn: zij vertegenwoordigen rood en wit.

De witte wordt vanaf het begin belachelijk gemaakt, als hij in beeld komt zit hij luchtbellen te blazen, die uit elkaar spatten zoals het Russische Rijk niet veel later zou overkomen. Dat terwijl zijn broer noeste arbeid levert. Even later is die 'rode' broer de enige die zich niks aantrekt van de duivel die in huis zou waren, en slaat als enige geen kruis, tot entsteltenis van zijn grootvader. De moderne Sovjet wijst het bijgeloof af, net als nationalisme, want hij schudt zijn medeproletariër die dan toevallig in een ander land is geboren, de hand als de Grote Oorlog even later uitbreekt. Hij beveelt zelfs zijn eigen executie maar wordt uiteraard gespaard door zijn broeders, en ondergaat dat alles met fiere blik zoals alleen de Sovjetcinema kan leveren.

Lastiger te duiden zijn de scenes omtrent de verborgen schat en de inval van de Hunnen (?) in een ver verleden. De veldslag wordt bijna droogkomisch maar bloedserieus gepresenteerd als een soort toneelstuk in slow-motion. Dat deel duurt vrij lang en hoewel aardig gevonden deed het mij het minst. Daarna weer een sprong naar de moderne tijd, de witte kleinzoon wordt gevolgd in het buitenland, waar hij trots paradeert in kozakkenkostuum en de lokale burgerij oplicht met de zelfmoord-act- een weinig vleiend portret van hoe de witten in het buitenland steun vergaarden. Op het einde neemt hij dan werkelijk afscheid van het leven, ziende dat de strijd verloren is terwijl het oud en nieuwe Oekraïne met de trein richting toekomst snellen.