A Quiet Passion (2016)

Poëtisch is het goede woord denk ik. Ik zag van Davies het afgelopen jaar ook Distant Voices, Still Lives (1988), die ook al goed beviel. Davies heeft echt een eigen stijl, zo ook hier, al is hij iets anders dan in die andere film. De scènes lijken niet altijd (of beter gezegd: niet vaak) logisch op elkaar te volgen, maar ondanks dat voelde het voor mij niet 'disjointed'. Visueel is het plaatje en we hebben bij veel dialogen zitten gnuiven van plezier. Dickinson, vriendin en zus persen er menig pareltje uit. Ook het acteerwerk is verrassend, Ehle mag ik graag zien, net als Carradine, maar het is Nixon die me na het uitstekende James White (2015) voor de tweede keer dit jaar uiterst positief verrast met weer een niet gemakkelijke rol.

Al met al is het voor mij net geen achtje, en is A Quiet Passion zeker geen film voor iedereen. Maar literair en poëtisch geïnteresseerden, of liefhebbers van kostuumdrama's, krijgen met Davies' film een mooi en net wat anders kijkje in het moeilijke leven van een rebelse vrouw die weigert zich neer te leggen bij de haar opgelegde maatschappelijke ketenen van die tijd.

Een visioen. Het silhouet van een man in de deuropening; de camera volgt hem loodrecht van boven, terwijl hij de trap op loopt; een gesproken gedicht; een lied van verlangen; een vrouw op haar kamer tussen wanhoop en berusting, terwijl de kamerdeur zich langzaam sluit.

Eén sterke sequentie, één, waarin dan misschien ‘a quiet passion’ werkelijk verbééld wordt, in een rijstebrijberg van ingestudeerde volzinnen, die moeten doorgaan voor dialogen. Alsof we naar een toneelstuk uit de jaren vijftig zitten te kijken, met al die opgelegde gevatheid. De Dickinsonnetjes wisten kennelijk voortdurend in eloquente en glasheldere taal stante pede aan elkaar duidelijk te maken wat men van elkaar en van de toestand in de wereld vond, en hoe men zich daarbij voelde.

Davies focust op – vinkt wat puntjes af van - de niet al te interessante biografie van Dickinson, met name haar worsteling met de beperkingen die haar worden opgelegd als vrouw en als dichteres in een door mannen en een loodzware religie gedomineerde wereld, haar ziekte, en nagelt haar in voice over gesproken gedichten vast aan de dagdagelijkse huiselijke taferelen en familiale perikelen, waarmee die poëzie een bredere zeggingskracht ontnomen lijkt te worden.

We horen haar ‘Because I could not stop for Death’ onder beelden van haar begrafenis... het zal niet.

Toch is die dood een opluchting, want op dat moment weten we dat er ook een einde komt aan deze film, die zich de hele speelduur door moeizaam naar dat graf toe sleepte, zonder ooit echt tot leven gekomen te zijn.

Biografisch drama over de Amerikaanse dichteres Emily Dickinson, die leefde in de 19de eeuw, voor het kluizenaarschap koos en vastbesloten was om de verstikkende sociale normen te doorbreken. De regisseur hanteert een poëtische en claustrofobische vertelstijl. Het resultaat is een loodzware film over de puriteinse Victoriaanse periode met oeverloos lange dialogen en lyrische monologen. Wellicht zullen liefhebbers van het werk van de protagoniste hun hart kunnen ophalen maar ik en meerdere personen die in de zaal zaten konden de film maar moeilijk verteren. In het begin moest ik zelfs vechten om niet in slaap te vallen. De vertolking van Cynthia Nixon kon mij ook al niet overtuigen. De prent heeft wel een aantal mooie beelden maar verveelde mij door zijn langdradigheid.

Inderdaad een niet evidente film voor mensen die niet echt van poëzie houden. De conversaties zijn geen 'luchtige' dialogen maar geven een beeld weer in welk tijdperk ze leefde. Het is niet alleen Emily maar ook de hele vrouwenwereld in die periode die zich al dan niet voegen aan de morele sfeer. Vanuit hun standpunt zien we dat 'mannen' getolereerd worden om pragmatische redenen. De vrouwenemancipatie begon duidelijk al in de Victoriaanse periode. De fotografie is prachtig uitgewerkt maar de montage is wat theatraal. Af en toe kunnen we de prachtige gedichten smaken in een randgesproken tekst. Een kunstenares die pas later beroemd wordt, waar hebben we dat nog gehoord?

Stijlvolle saaiheid. Een prijs op Filmfest Gent vind ik teveel eer voor dit houterig biografisch drama vol hoogdravende intellectuele dialogen en quotes waarbij de slimme dames bijna schrikken dat ze elkaar nog begrijpen. Je kan echt niet geloven dat mensen zo met elkaar praatten. Filmfest Gent prijs zal wel weer om commerciële redenen zijn, omdat het in Gent gefilmd geweest is en de technische crew voor de helft uit Vlamingen bestond. Zeker niet omdat dit een meesterwerk is.

Dit is een hoogdrempelige film voor een elitair kringetje freaks van (amerikaanse) literatuur. Een gemiste kans om Emily Dickinson op een meer lichtvoetige manier te presenteren aan een breder publiek. Nu kreeg ik het portret van een hoogst onaangename tegendraadse vrouw die een hoge dunk van zichzelf had (toch wanneer je haar bezig ziet tegenover anderen), maar eigenlijk totaal wereldvreemd was. Ze praat veel over "de wereld" maar is haar hele leven niet buiten Amherst geweest. Om dan betweterig tegen iedereen te willen doen...

Ze wordt neergezet als een vurige feministe die de gelijkheid van vrouw en man verdedigt tot ze zelfs met haar eigen familie in de clinch ligt. Wat vooral bijzonder moet zijn bij haar, is dat haar literair werk pas lang na haar dood de nodige erkenning kreeg.

Nu heb ik ook weinig met poëzie: het prikkelt me niet en het zit niet in me dus rara wat ze met al deze schone en ondoorgrondelijke woorden werkelijk bedoelde... Na Sunset Song (3,5*) en The Deep Blue Sea (3,5*) te hebben gezien, vond ik deze film van Davies tegenvallen.

Vraag: zou een dergelijke "lichtvoetige manier" recht doen aan wie zij daadwerkelijk was?

Vraag: hoe wordt een vrouw wanneer zij zich (terecht) uitgesloten en genegeerd voelt, buitenspel gezet omdat mannen nu eenmaal de samenleving domineren? Is het dan niet tot op zekere hoogte logisch dat ze zich terugtrekt in een strenge morele code, vasthoudt aan starre principes die haar sociale vacuüm en haar integrale "wereldvreemde zijn" proberen te stutten? Is dat geen verdedigingsmechanisme waartegenover vooral mededogen gepast is?

Terence Davies heeft met 'A Quiet Passion' vermoedelijk vooral een eerlijke biografie willen afleveren, zonder piëdestal. Vraag: moeten we dat niet moedig vinden?

Meer nog: de film lijkt een poging om het gestileerde van Dickinsons taal naar het witte doek te vertalen, alsof het visuele register hetzelfde raffinement als haar poëzie moest uitwasemen. Anderzijds realiseert Davies zich dat ook het historische personage vooral bestaat uit wat ze heeft nagelaten, uit gedichten die geen publiek vonden, waar ze tegen wil en dank mee doorging, steeds verder weg van het wereldse gewoel...haar meest absolute daad, de essentie van haar biografie, ligt kortom besloten in het schrijven zelf! Vraag: Ferdydurke, hoe zou Davies haar verhaal kunnen verfilmen zonder haar woorden, haar eloquentie, haar tot proza geadapteerde poëzie tot voorbeeld te nemen?

Dit gezegd zijnde: ook ik ben niet wild van 'A Quiet Passion', een film die ondanks de verbluffende cinematografie inderdaad wat onecht, stoffig, museaal aanvoelt. Oorzakelijke factor is het script, dat eerder aan taxidermie dan aan volbloed dialogen doet denken. Enfin, de essentie had Filmkriebel al geschreven:

Laat ons, om voornoemde redenen, toch mild zijn!

3*

Het levensverhaal van Emily Dickinson (gespeeld door Emma Bella als kind en door Cynthia Nixon als volwassene), die met Walt Whitman wordt beschouwd als de belangrijkste negentiende-eeuwse Amerikaanse dichter, hoewel er gedurende haar leven voor zover bekend slechts 10 van haar 1800 gedichten werden gepubliceerd. Haar vader [Keith Carradine] was een vooraanstaande advocaat en politicus, haar moeder [Joanna Bacon] een eenvoudige, loyale echtgenote en huisvrouw en de opvoeding was afstandelijk en strikt. Emily heeft vooral een sterke band met haar zus Lavine [Jennifer Ehle] en haar broer Austin [Duncan Duff] en de vriendschap met de intelligente en gevatte Vryling Buffam [Catherina Bailey] inspireert haar tot het volgen van een levenspad dat afwijkt van de conventies. Het scenario zit vol scherpe dialogen en amusante spitsvondigheden, maar door Davies’ gewichtige regie valt voor Bailey door de mand. De tweede helft is wat beter, ook al blijft het tempo aan de lage kant.