Diên Biên Phu (1992)

Dien Bien Phu.

Niet een heel bekend stuk geschiedenis hier in Nederland, wellicht doordat de aandacht hier meer op de onafhankelijkheid van Indonesie gericht was. Wel van enorme importantie voor de vorming van de huidige landen in Zuid-Oost Azie. De gevoelige nederlaag van de Fransen in Dien Bien Phu, niet helemaal de laatste gevechtshandeling in wat in Frankrijk heet 'La Guerre d'Indochine', maar wel de aanleiding voor het opbreken van Frans Indochina in Noord- en Zuid-Vietnam, Laos en Cambodja, en de opvolgende Amerikaanse Vietnamoorlog - die nog eens twintig jaar zou duren.

Bijna veertig jaar na dato deze film, die het verhaal vertelt aan de hand van de herinneringen van de regisseur Pierre Schoendoerffer - die zijn eigen karakter laat spelen door zijn zoon Ludovic. Dat het dicht op de huid zit is daarmee al wel ietwat duidelijk, de boodschap aan het einde van de film geeft dat nog eens aan. Toch, wellicht geholpen door het verstrijken van de tijd, is het narratief neutraal en beschouwend, al is het met een zekere fataliteit en weemoed naar de goede oude tijd. Schoendoerffer geeft zichzelf en daarmee zijn zoon niet de hoofdrol, maar gebruikt een mengeling van fictieve en generieke personages waarvan de rol van Donald Pleasence de meest opvallende is - en verrassend goed getroffen met zijn brakke Frans. Ook de zijlijn met de violiste van Ludmila Mikael is erg fraai, de tegenstelling tussen de verregende artillerieputjes op post Huguette 7 en de concertzaal met de melancholieke klanken van Georges Delerue geeft de soldatentragedie extra diepte, bovenop de symboliek waarmee de film doorvlochten is. Het demonstratief tonen van de kepi, zodat men maar weet dat het Legioen present is - en het even later demonstratief uit elkaar scheuren daarvan. De fraaie wereldwijze citaten, zowel aan de bar als in de modder.

Een van de beste oorlogsfilms ooit eigenlijk, zonder overbodig spektakel zoals we dat tegenwoordig wat teveel gewend zijn geraakt. Maar daardoor juist realistischer wellicht, al is een raak punt van kritiek wel dat er nauwelijks iets van een man-tot-man gevecht getoond wordt, terwijl dat uiteindelijk wel de manier was waarop de strijd verloren werd. Gefilmd op de originele locatie, met medewerking van het Vietnamese leger en origineel materieel dat deels daardoor beschikbaar gesteld werd. Ook daarnaar verwijst Schoendoerffer in zijn eindwoord, 'une expérience bouleversante, pour eux comme pour nous'.

De avond voor Hemelvaartsdag op traditionele wijze met Vietnam bezig, dus dat leverde na het eten eerst anderhalf uur de game Eve of Destruction die een map bezit die The battle of Dien Bien Phu heet, en daarna was dan eindelijk de film zelf aan de beurt die op Netflix staat. En voor deze film had ik al langer interesse, bekeek ik meermaals wat de mogelijkheden waren qua dvd en andere hardcopy, en kwam er uiteindelijk achter dat een dergelijk zeldzame en niet breed bekende film gewoon op Flix staat net als de andere titel van deze regisseur genaamd The 317th Platoon.

En waar the 317th Platoon een stroeve en droge aangelegenheid vormde is dat met Dien Bien Phu eigenlijk niet heel anders en moet je als filmkijker toch wel je best doen eruit te halen wat Schoendoerffer voor ogen had als oud veteraan die zelf de slag meemaakte en gevangen werd genomen door de Vietminh. Want eerlijk gezegd is het ontzettend zoeken die beginfase waar korte stukjes slagveld en oorlog ingeruild worden voor langere fases rondom journalist Simpson en diens sociale aangelegenheden met militairen, inwoners van Zuid-Vietnam en zoiets als het orkest en de bekende violiste. En eigenlijk is dat wel even een hard gelach, want wie een keiharde oorlogsfilm verwacht met twee uur lang loopgraven en beschoten soldaten komt toch wel bedrogen uit. En ik moet zeggen dat ik er ook wel moeite mee heb waar het begin van de film overheerst wordt door gepraat en dialoog en de soldaten ploeterend in de Muong Thanh vallei fragmentarisch voorbij komen en in die zin bijna bijzaak zijn.

Toch stabiliseert het enigzins en moet je op een gegeven even aanvoelen wat nu precies de bedoeling is met de soldaten anoniem ploeterend op de heuvels en tot de knieën in de blubber, terwijl Simpson een soort van menselijke barometer vormt die constant de temperatuur opneemt bij de militairen in de achterhoede, de gemiddelde burger, en het orkest voor contrast moet zorgen betreffende de onnodige opoffering en lijden op het slagveld, en waarvoor eigenlijk? De militairen doen het alleen vanwege hun kameraden, de gemiddelde Vietnamees is met een wedje bezig wanneer de strijd verloren is, en lijkt Simpson zoals gezegd vooral een spreekbuis voor wat er leeft onder de mensen. Gelukkig krijgt de oorlog iets meer airtime waar overigens weinig context nodig is en de beelden voor zich spreken met next level treurnis, lijden, opoffering en een aantal erg fraai gefilmde momenten zoals de heuvel met de tanks en enkele nachtelijke gebeurtenissen. Het is rauw, realistisch en de 'radiocalls' op het einde, van alle posities die onder de voet gelopen worden, zijn toch wel heartbreaking.

Het geheel ademt een bepaalde tragiek uit met naargeestige beelden waar Dien Bien Phu een grote tactische blunder betrof qua locatie in de vallei, met een positie die vanaf de grond gemakkelijk afgesneden kon worden en ook bemoeilijkt werd vanuit de lucht. Men had tevens niet verwacht dat de Vietminh zware artillerie in de bergen kon realiseren die de vallei domineerden en het landen van vliegtuigen zou bemoeilijken. Men demonteerde de kanonnen om ze in de heuvels weer in elkaar te zetten en ze dermate goed te camoufleren dat de Franse luchtmacht en artillerie ze niet uit kon schakelen. Overmoed en onderschatting zijn wat dat betreft key volgens het boek 'Ik val aan - volg mij' militaire blunders in de 20ste eeuw van M. Steketee en S. David waar de Fransen ook nog eens zwaar in de minderheid waren met 11.000 tegen 40.000.

Uiteindelijk is de film Dien Bien Phu toch weer niet bepaald de 'hit' waarop ik gehoopt had hoewel de film absoluut een interessant beeld schept, toch had ik graag iets meer oorlog en lijden van de mannen terplaatse in de versterkingen met prachtige namen willen zien. Desondanks een cijfer vergelijkbaar met The 317th Platoon waar deze Dien Bien Phu marginale beter is.