The Mortal Storm (1940)

In weerwil van zijn ouderdom nog steeds een beklemmend drama over de ideologische splijting van een gezin na het aan de macht komen van Hitler. De verpakking van het verhaal in een verzameling idyllische kerstkaarten staat voor een scherp contrast met de dramatische inhoud van de film.

Vierde en laatste keer dat de tragische Margaret Sullavan en James Stewart samenwerkten in een film. Een klein pareltje in het indrukwekkende oeuvre van Stewart en met voorsprong de beste film van de bijzonder productieve regisseur Frank Borzage.

May we not believe as we choose and allow others to do the same?

Uitstekende anti-oorlogsfilm met James Stewart. Speciaal aan deze film is dat het de eerste Hollywood-prent is waarin kritiek gegeven werd op het Nazi-regime in Duitsland, en dit nog voor de aanval op Pearl Harbour. We zien in deze film het lieflijke gezin van een gerespecteerde professor die zijn 60e verjaardag viert. Alles wijst erop dat het gezin nog een mooie toekomst tegemoet gaat. Maar dan gebeurt het, Hitler wordt door President Hindenburg aangesteld als rijkskanselier en Duitsland verandert in een strenge politiestaat waarin niet-Ariërs onveilig zijn. Sommige gezinsleden lijken te worden gebrainwasht door het nieuwe regime en beginnen zich te keren tegenover de professor en vriend des huizes Martin. The Mortal Storm kent daardoor een redelijke portie drama wat overigens in contrast staat met de prachtige beelden van ondersneeuwde bergdorpen. Uitstekende film met een nog jonge James Stewart.

3.5 sterren

Opvallend oorlogsdrama geeft een raak beeld van de cultuur van angst en onderdrukking die in Duitsland ontstaat wanneer de Nazi's de macht overnemen. Centraal staat de familie Roth, met aan het hoofd Viktor [Frank Morgan], een wetenschapper en professor. Net nadat Viktor zijn vreugde heeft uitgesproken over het feit dat zijn familie zo'n hechte eenheid is, krijgt de familie te horen dat Adolf Hitler tot bondskanselier is uitgeroepen. De uiteenlopende reacties op dit nieuws maken duidelijk dat de verhoudingen binnen de familie op het punt staan drastisch te veranderen. Viktors pleegzoons Robert [Robert Stack] en Erich [William T. Orr], alsmede Fritz Marberg [Robert Young], de geliefde van Viktors dochter Freya [Margaret Sullavan], sluiten zich aan bij de Nationaal Socialisten. Familievriend Martin Breitner [James Stewart] is minder enthousiast en al gauw blijkt dat de Nazi-ideologie een verwoestend effect heeft op de onderlinge vriendschappen, zeker wanneer Viktor de Nazi-ideologie op basis van wetenschappelijke feiten weerlegt. Langzaam maar zeker blijkt dat andersdenkenden hun leven niet zeker zijn onder het nieuwe regime en dat betekent dat de familie Van Roth voor een groot dilemma komt te staan.

Sterk geschreven, uitstekend geacteerd en vol met scènes die een treffend beeld neerzetten van de onderdrukking door de Nazi's. Dit komt dichtbij een meesterwerk, maar ondermaats gebruik van achtergrondprojectie (vooral bij de skiscènes) en de neppe sets en decors zijn grote minpunten.

Een film met een duidelijk politieke ondertoon, verpakt in een nogal zwak familiedrama en een onvermijdelijke liefdesrelatie. Stewart duikt opnieuw op in zijn gebruikelijke rol van underdog die de handschoen opneemt tegen onrecht. Dit doet hij wederom op pacifistische wijze, zodat de nazi's nog heviger als slechteriken worden bestempeld. De soldaten zelf zijn enigszins interessant aangezien het gaat om de (vroegere) vrienden en familie van de twee geliefden, die nu dus oog in oog komen te staan. Zeker tegen het einde bemerk je een uitdrukkelijke tweestrijd die bijna resulteert in desertie. Zo ver komt het weliswaar niet en onder het motto "Befehl ist befehl" wordt het verwachte 'Happy End' dan toch geschrapt. Het verhaal is niet heel meeslepend en buiten de familiale spanningen weinig noemenswaardig. Veel personages voelen duf en onuitgewerkt aan. Sommige beelden zijn mooi, denk aan de ontsnapping (en latere achtervolging) op skilatten. Verder heeft deze film weinig impact, al zal dat destijds natuurlijk anders geweest zijn. Te sentimenteel naar mijn smaak. Ik heb anti-oorlogsfilms liever à la All Quiet on the Western Front, rauw en gruwelijk. Maar WOII was hiervoor nog niet ver genoeg gevorderd.

Niet het meest subtiele W.O. II drama/thriller met nogal heftige tegenstellingen die heel snel opkomen en weinig nuance. Zelfs Stewart lijkt niet helemaal op zn plek hier.

Wel een aardig einde op de berg .

Verder vooral interessant als tijdsbeeld. Vind het altijd wel opvallend dit soort films uit de beginjaren van de oorlog, inclusief concentratiekampen etc. Er was kennelijk over de hele wereld toch wel een behoorlijk begrip over wat er allemaal gaande was in die jaren vlak voor de oorlog.

wir haben es nicht gewust werd er gezegd na de oorlog maar kennelijk was hollywood al op de hoogte van kampen voor 1940 .

Ja de nuance van het hechte gezin en de plotselinge splijtzwam na 1933 zijn met weinig diepgang gemaakt maar toch moet ik mijn petje afnemen voor deze film die als een van de weinigen echt kritiek durfde te tonen naar de nazi's in 1940 .

In de eerste minuten van de film wordt een sfeer van geborgenheid en gezellige kneuterigheid gecreëerd. We schrijven het jaar 1933 en het zuiden van Duitsland is bedekt met een dikke laag sneeuw. De camera leidt ons door de stille straten van een universiteitsstadje. Een wit en sprookjesachtig decor dat er vredig uitziet. De camera belandt bij het huis van Professor Viktor Roth en laat ons kennismaken met de professor en zijn gezin. Het huis en het gezin staan garant voor gastvrijheid, warmte en gezelligheid. De professor viert zijn verjaardag. Regisseur Frank Borzage tovert de kijker een idyllische entourage voor waarin je met plezier vertoeft. Een idylle die van het ene op het ander moment verdwijnt als de radio het nieuws verspreidt dat Adolf Hitler aan de macht is gekomen. Niets is meer hetzelfde. Niets is meer vanzelfsprekend.

Met The Mortal Storm maakt Borzage een film die met schokkende precisie de opkomst van het nationaalsocialisme laat zien. Het kwaad dat sluipenderwijs de samenleving ontwricht en onnoemlijk veel slachtoffers maakt. Het kwaad dat het vredige en geborgen decor laat verdwijnen en bedekt met een penetrante grauwe sluier. De omwenteling is duidelijk zichtbaar bij Martin Breitner (James Stewart) die als een der weinigen niets van de nieuwe politieke wind moet hebben, maar optimistisch blijft omdat hij de fatsoenlijke mensen kent die de leer aanhangen. Zijn optimisme verbleekt al snel als hij met het dwingende karakter van het nationaalsocialisme en de gruweldaden van zijn volgers wordt geconfronteerd. Fatsoen, respect en rechtvaardigheid worden bepaald niet uitgedragen door de volgers van de leer die eens zijn vrienden waren.

Sterke rol van James Stewart die samen met Margaret Sullavan de belangrijkste personages in de film vormgeven. Beiden slachtoffer. Beiden op zichzelf aangewezen. De pijn en de tragiek die zich over het stadje uitstorten en die ook hun personages treft, wordt door Stewart en Sullavan op een aangrijpende manier verbeeldt. Ook al speelt The Mortal Storm, die als een van de eerste Amerikaanse films het nationaalsocialisme aan de kaak stelt, zich slechts op een beperkt aantal locaties af, toch weet Borzage de immense omvang van de omwenteling die een gehele natie in zijn greep houdt, te suggereren. Het gevoel van machteloosheid, het verdriet en de wanhoop die in de personages van Stewart en Sullavan zichtbaar zijn, staan model voor de machtelooshei, het verdriet en de wanhoop van velen die slachtoffer waren of geen deel wensten uit te maken van het nieuwe Duitsland.

Goeie en indrukwekkende film. De beangstigende snelheid waarmee een reeks populistische ideeën de basis vormen voor een destructieve leer die door een beweging op agressieve en gewelddadige wijze wordt uitgedragen is een zorgwekkend proces dat van alle tijden is. The Mortal Storm is behalve een aangrijpende en spannende geschiedenisles na al de jaren nog steeds verontrustend actueel. Dat kan geen enkele dikke sneeuwlaag of idyllisch decor verbergen.