La Beauté du Diable (1950)

Réne Clair's persoonlijke bewerking van de oude Faust-legende werd in de Benelux bijna zes decennia geleden uitgebracht onder de titel "De Schoonheid van de Duivel".

Wanneer de bejaarde professor Henri Faust het einde van zijn dagen voelt naderen, blikt hij met bitterheid terug op zijn leven, dat voorbij is gevlogen zonder vreugde. De duivel verschijnt aan hem en belooft roem, rijkdom en jeugd, terwijl hij zelf de gedaante aanneemt van de oude Faust. De geleerde weigert echter zijn ziel te verkopen en Mephistopheles, een gezant van de duivel, zadelt hem vervolgens op met de ene beproeving na de andere in de hoop hem mak te krijgen. Tot de jonge Faust verliefd wordt op een mooie prinses en de duivel zijn ziel biedt in ruil voor een relatie met haar. Pas dan beseft de jonge Faust wat de gevolgen zijn van zijn pact dat hij sloot en wil nu vluchten.

Ondanks de ironie die hier en daar in het verhaal is verweven, is het Faust-thema rijk aan filosofische en morele zin. Het werd een verzorgde verfilming, gesteund door een prachtige fotografie en met Michel Simon in een glansrol.

Twee Silver Ribbon Awards van het Italian National Syndicate of Film Journalists in 1950 en nog een nominatie voor een BAFTA Award.

Vrolijke herbewerking van Faust, waarbij de nadruk komt te liggen op het komische en niet op het tragische. Misschien is het daarom een wat magere film voor de puristen, maar ik kon zelf genieten van hoe er speels omgegaan wordt met occultisme, alchemie en het hele concept van je ziel verkopen aan de duivel. Wat dit een extra charme geeft is dat Michel Simon en Gérard Philipe twee komische talenten zijn, die allebei op een geheel eigen manier vorm geven aan de demon Mephistopheles. Hilarisch ook dat deze demon ook maar een schoothondje van Lucifer is en daarom er belang bij heeft dat zijn listen goed uitpakken. Het maakt van hem een extra komische figuur.

Frivole Faust

De Faust legende moet toch één van de meest verfilmde stukken in de cinema te zijn. Je hebt een aantal Hollywood pogingen (onder andere Doctor Faustus met Elizabeth Taylor en Richard Burton), maar ook de Russen deden recentelijk een poging met (hoe kan het ook anders) Faust. Deze Franse aanpak was me compleet onbekend totdat de Vlaamse zender Eén op een druilerige Novemberdag de film uit de kast pakte.

En ik had best wel hoge verwachtingen. De algemene score hier is niet zo erg hoog, maar lijkt niet overeen te stemmen met de overwegend positieve commentaren alsook de reviews op IMDB zijn bijna unaniem positief. Tijdens het kijken begon ik me dan ook af te vragen of ik misschien niet de verkeerde film had opgezocht want het ontgaat me wat er zo goed hoort te zijn aan La Beauté du Diable. Het is vooral de komische aanpak die me op den duur begon tegen te steken. Ik beschouw het verhaal van Faust en Mephistopheles toch meer als een tragisch stuk. Hier en daar wel een leuke gimmick (het switchen van acteurs vond ik wel leuk) maar met uitzondering van een enkele scène kon ik hier niet al te veel mee. Het luchtige filmen schijnt wel een trademark te zijn bij René Clair, maar dat wist ik dus niet aangezien dit mijn eerste kennismaking met de Fransman is.

La Beauté du Diable is op visueel gebied trouwens wel de moeite waard. De zwartwit cinematografie vind ik sowieso altijd wel mooi, maar Clair weet een aantal erg mooi geschoten scènes uit zijn camera te toveren. Hoogtepunt was de scène waar Mephistopheles de toekomst aan de jonge Henri laat zien via de spiegel. Zoals gezegd is de gimmick waar er met de acteurs geswitcht wordt wel leuk gevonden, maar Gérard Philipe is wat teleurstellend als Henri. Hij heeft te weinig uitstraling als Henri, als een jonge Mephistopheles is hij vreemd genoeg wel goed, waardoor het personage de schwung mist die het nodig had. Michel Simon is duidelijk in zijn element als de oude Faust/Mephistopheles.

Neen, ik had er meer van verwacht. Het is me een brug te ver om La Beauté du Diable een slechte film te noemen, maar de komische uitwerking lag me niet. Gelukkig kan de film nog rekenen op een sterke cast en zijn een aantal scènes visuele plaatjes. Het kan de film echter niet redden van een onvoldoende.

2*

Bewerking van de Faustlegende met grappige situaties, de hekeling van maatschappelijke en religieuze normen en met het puike duo Michel Simon en Gérard Philipe.

De gehele enscenering, samen met het camerawerk zouden eerder een film uit de jaren 30 oproepen ipv één van 1950.

Ik ken al twee ijzersterke verfilmingen van het Faustverhaal: die van Murnau en die van Sokurov. Is er ruimte voor nog eentje meer?

Wel, waarom ook niet, maar deze versie onder de titel La Beauté du Diable is het nog niet waardig om in de schaduw te staan van die andere twee. Het is een beetje een loze film. Claire is niet de juiste regisseur voor een verhaal als dit, want hij maakt de toon te luchtig, ondanks dat hij verhaaltechnisch in de tweede helft toch duidelijk voor serieus lijkt te gaan. Als hij nou voor een volbloed komedie was gegaan had het kunnen werken, maar helaas gaat die vlieger ook nog niet op. In feite is Michel Simon de enige die grappig mag zijn; de rest van de rollen zijn serieus.

Deze overdreven luchtigheid zet zich om in mogelijk het zwakste einde die dit verhaal waarschijnlijk kan hebben, waarin het contract van de duivel simpelweg uit het raam gegooid wordt, wat leidt tot straf voor Mephistoteles zelf, terwijl Faust overal mee weg komt. Erg veel punt zit er zo niet meer in het verhaal.

Sowieso lijkt de film nauwelijks geïnteresseerd in Faust zelf. Zijn personage is nogal inconsistent en zijn karakter verandert totaal zodra hij weer jonger wordt. Gérard Philippe geeft ook nog eens een vrij suffe acteerprestatie. Een beetje een houten klaas die ook nog eens een onsympathieke indruk achterlaat. Niet echt een boeiende Faust of iemand die wat zou kunnen doen met de dualiteit van het personage. Echter, zoals gezegd is Claire nauwelijks geïnteresseerd te zijn in Faust, maar leek hij vooral een wat meer frivole film te willen maken over duivel Mephistoteles. Hoewel hij technisch gezien niet de hoofdrol speelt lijkt alles te draaien om de wilde performance van Simon en toegegeven, hij maakt de film nog wat de moeite waard, want het is een levendige acteerprestatie. Totaal over-the-top, maar dat past hier.

Het gebruik van grote schaduwen hier zorgt helaas niet voor zoveel sfeer als wellicht had gemoeten, misschien omdat duisternis niets voor Claire is. Het ziet er goed uit, maar op een wat voorspelbare manier. Filmisch is dit gewoon vakmanschap. Sokurov en Murnau maakten enorm geïnspireerde films op zowel verhaaltechnisch als op filmisch gebied. Claire kan er echter weinig mee aanvangen.
2.5*

Het is maar waar je je op instelt bij het gaan zien van deze film. Wie een horrorversie of existentialistische versie verwacht, komt bij René Clair bedrogen uit. Hij heeft een heel eigen originele interpretatie van Faust, met inderdaad een vrij fraaie twist aan het einde. Een twist, die net zo goed inspeelt op sommige eigenschappen van mensen. Die eigenheid van Clair bevalt mij. Ik zal deze film binnenkort weer eens gaan herzien. Ik ben wel benieuwd naar de Faust-versie van Sokurov, op die versie moet ik de hand nog zien te leggen. Gezien de acceptabele lichtheid waarmee Clair de zaak benadert, binnen de marges van zijn eigen interpretatie, zal het vermoedelijk niet verstandig zijn eerst Sokurov te bekijken voor Clair te herzien.

Ik heb hier van beiden nog wel het nodige materiaal liggen om door te nemen.