Blue Heron (2025)

Wie 'Aftersun' sterk vond omwille van het verweven van persoonlijke herinnering en trauma, zou deze film zeker een kans moeten geven.

De film is een herinnering van de filmmaakster aan het gezin toen ze nog een klein meisje was en haar grote, ontsporende broer een groot risico voor zichzelf en het gezin was geworden. Dat zo’n jongen, die duidelijk enorm worstelt met het leven en immense pijn en woede in zich draagt, ook al is hij uiterlijk heel kalm, een tikkende tijdbom is zou een angstaanjagende thriller kunnen opleveren, maar de filmmaakster kiest uit liefde voor haar broer bewust de andere kant van het verhaal: dat richt zich niet op de ontsporing van de jongen, die graag gangster lijkt te willen worden en zich verliest in (zelf)destructie, maar op de radeloosheid van haar ouders die steeds wanhopiger hulp zoeken voor de jongen en het gezin maar die niet vinden. De film is dan ook een psychologisch drama die me deed denken aan de vele Nederlandse documentaires over probleemjongeren die koppig en ‘onbehandelbaar’ hun familie en de straat terroriseren en waarschijnlijk een groot deel van hun leven in de gevangenis zullen doorbrengen.

De vergelijking met Aftersun zie ik vaak voorbij komen – vanwege de jeugdherinnering en het fatale einde die pas gaandeweg en zonder nadere details duidelijk wordt gemaakt – maar ik moest ook aan All Of Us Strangers denken omdat ook hier de filmmaakster halverwege de film letterlijk terug gaat naar haar kindertijd om er als volwassene alsnog het gesprek te voeren met haar ouders over wat er nu met de jongen aan de hand is waarbij zij al weet hoe het afloopt en om verzoening te vinden met haar broer die ook zijn goede kanten had. Zoals de film opent geven herinneringen niet de (hele) werkelijkheid weer en zij kiest er met deze film voor de andere kant te tonen: niet de kwaadaardige jongen waar niemand grip op kreeg maar de machteloosheid van de jongen en alle anderen om hem te redden. Zij heeft haar broer altijd gehaat maar ze ziet nu in dat ze als klein meisje zijn pijn niet heeft gezien. Op dezelfde manier lijkt de film ook de media dus de journalisten te bekritiseren omdat die vaak maar één kant van het verhaal vertellen (de sensationele kant die van daders monsters maakt) terwijl we sinds Ellie Lust weten dat hoe dun de pannenkoek ook is, hij altijd twee kanten heeft.

Het heeft een mooie film opgeleverd, maar een kritiekpunt is voor mij dat de film tegelijk nauwelijks voorbij de autobiografie van de filmmaakster komt rondom het psychologische geval van haar broer waarvan we als kijker mee mogen raden wat er met hem aan de hand is. Maar gelukkig heeft de film het bewuste meta-aspect, dus de wijze waarop ze het verhaal vertelt waarin ze het perspectief omkeert, dat de film interessant maakt.

Bijna documentaire-achtige registratie van een gezin dat het hoofd probeert te bieden aan de ontspoorde oudste zoon, Jeremy. Het verhaal wordt fragmentarisch uit de doeken gedaan, middels herinneringen van de jongste dochter Sasha. Ze was acht jaar toen zij een laatste zomer met haar en met het gezin als geheel mocht beleven. Tijdens die zomer stapelde een aantal incidenten met Jeremy zich op. De ouders maakten zich meer en meer zorgen en kleine Sasha was op zeker moment ooggetuige van een gesprek van haar ouders met een hulpverlener. Als kind kon zij weinig vat krijgen op wat er aan de hand was en allerminst op het dilemma van de wanhopige ouders: hoe moeten zij omgaan met Jeremy, wat is het best voor hem, voor de andere kinderen, en voor henzelf? Hoe weinig een kind ook van de situatie begrijpt des te meer zal een zweem van onveiligheid het spreekwoordelijke veilige nest ondermijnen en in het onderbewuste blijven hangen.

Dan volgt een uitermate spitsvondige en doeltreffende ingreep in het verhaal. Sasha keert als hulpverlener 20 jaar na die zomer terug naar haar oude nest, letterlijk als volwassene tussen haar ouders, haar broertjes én zichzelf. In de rol van hulpverlener vertelt ze haar ouders hoe het hen in de toekomst zal vergaan; een toekomst die voor haar voltooid verleden tijd is, maar vol vraagtekens zal blijven. Eventjes zit ze weer tussen haar broertjes en zichzelf op bed TV te kijken. Jeremy zit achter haar, aan het hoofdeinde. Als ze nogmaals kijkt is hij verdwenen. De twijfelachtigheid van een herinnering in optima forma: zaten ze wel met z’n allen gezellig TV te kijken of was Jeremy veel meer afwezig dan Sasha zich wil of kan herinneren?

Uiteindelijk eindigt de film bij het begin, als Sasha het Canadese landschap filmt met haar mobiel, in gezelschap van Jeremy. De jonge versie. Samen lopen ze door een prachtige zomerse dag met een gouden gloed. Hoog boven de stad op een klif leest Sasha een Facebook-bericht, een in memoriam voor Jeremy van een oud schoolvriend. Opnieuw verdwijnt Jeremy als een donderslag bij heldere hemel van het scherm.

PS. Deze film legt op magnifieke wijze een open wond uit het leven van een verknipt gezin bloot. Een wond die moeilijk of misschien zelfs niet te genezen valt. Toen niet en nu niet. Troost bungelt als een liefdevolle terugblik in de vorm van een Blauwe Reiger aan een sleutelbos.

Een echtpaar [Íringó Réti, Ádám Tompa] verhuist met hun kinderen Henry [Liam Serg], Felix [Preston Drabble] en Sasha [Eylul Guven] en haar zoon Jeremy [Edik Beddoes] uit een eerdere relatie naar Vancouver Island. Jeremy’s zonderlinge, grillige gedrag zorgt ervoor dat hij meer aandacht krijgt dan zijn halfbroers en -zusje en de zorgen nemen toe over de gevolgen van zijn gedrag. Knap werk van Beddoes, die consequent een blanco gezichtsuitdrukking heeft van Jeremy een onvoorspelbaar enigma maakt. De mooiste momenten zijn die waarin Romvari het contrast schetst tussen de relatie van Jeremy met zijn ouders en die met de andere kinderen, met een vertederend onschuldige Guven als Romvari’s alterego. Het gebrek aan plot en het lage verteltempo ondermijnen het sterke acteerwerk.

Veel juichende recensies voor deze film, maar ik vond het allemaal een beetje gekunsteld. Het is een semi-autobiografische film van Sophy Romvari over haar halfbroer met opvoedproblemen, die na een hoop ellende voor hem en zijn familie overleden is.

Het eerste deel van de film is een reeks herinneringen aan een zomervakantie. De stand-in voor Romvari hier heet Sasha (Eylul Guven). Met haar verder uit moeder (Iringó Réti), vader (Ádám Tompa), twee broertjes en veel oudere halfbroer Jeremy (Edik Beddoes) bestaande familie van Hongaarse immigranten betrekken ze een nieuw huis op Vancouver Island tijdens de zomervakantie. Dat levert voor Sasha een reeks mooie zomeravondherinneringen aan het mooie Vancouver Island op. Jeremy is alleen nogal vervelend.

Nou zijn de manieren waarop hij vervelend is in dit deel mijn inziens niet zo bijzonder voor een puberjongen die zich dood verveelt op een zomervakantie, zeker omdat hij telkens mee moet met alle puberonvriendelijke uitstapjes met het kleine grut en zijn moeder, omdat zijn stiefvader vanuit huis werkt (iets met computers.) Jeremy stuitert irritant met een bal tegen de muur, pest zijn broertjes, klimt op het dak, loopt weg om fris te kopen bij een benzinestation zonder het te zeggen en wordt gepakt voor een winkeldiefstal. Eén keer is de misdaad zelfs: "raar zonnen". Ma helpt niet mee door geen enkel inzicht te tonen in deze toch vrij duidelijke situatie en moedigt Jeremys gedrag zelfs onbedoeld aan door te happen op elke provocatie. Pas helemaal op het einde gebeurt iets wat redelijk schokkend is.

Maar dit is wel allemaal erg mooi gefilmd - nogmaals: zomeravonden, Pacific Northwest - en ook goed geacteerd. Eylul Guven is erg goed als de jonge Sasha, net als Iringó Réti als de gestreste moeder en Edik Beddoes als getroebleerde jongere. Op basis daarvan toch nog een voldoende voor de film als geheel.

Maar dan wordt het ineens een fictieve documentaire over de volwassen Sasha (Amy Zimmer) die probeert te achterhalen wat nu eigenlijk het probleem met Jeremy was. Dat levert niet echt geweldig filmmaken op als "maatschappelijk werkers bediscussiëren het dossier van Jeremy in een vergaderzaaltje" en "volwassen Sasha leest een bericht achter dat een oude vriend van Jeremy die ze nooit gekend heeft, heeft achtergelaten op Facebook". Ook veel sfeervulling als volwassen Sasha die ergens naar toe rijdt of ontbijt voor zichzelf en haar hond maakt. Wat ik dan op zich wel kon waarderen, omdat Amy Zimmer een Kate Bush-achtige schoonheid heeft.

Maar het belangrijkste: we leren we pas uit dat dossier dat Jeremy wel degelijk echt heel erg een probleemjongere was, met een aantal schokkende voorbeelden die worden genoemd. Die zitten alleen dus allemaal niet in het eerste deel van de film, dat daarmee toch wel een incompleet beeld blijkt te hebben geschapen. Op zich logisch, want het is gebaseerd op de persoonlijke herinneringen van de jonge Sasha. Die kon het waarschijnlijk niet overzien, ouders houden kleine kinderen sowieso meestal toch weg van problemen en ze heeft het ook niet allemaal onthouden. Maar daardoor kwam het eerste deel voor mij wel erg los te staan van het tweede deel.

En hij is wel al overleden, toch knaagde het een beetje aan me dat de echte Jeremy het naar mijn idee vreselijk gevonden zou hebben dat deze film over hem gemaakt is.

(Gezien in Eye Filmmuseum)

Het speelfilmdebuut van regisseur Sophy Romvari. Een vrouw met Hongaarse roots, die zich bij het schrijven van het scenario door haar eigen geschiedenis liet inspireren. De film vertelt van een Hongaars gezin dat zich in Canada heeft gevestigd en daar een nieuw leven aan het opbouwen is. Door de ogen van de enige dochter en tevens het jongste kind Sasha leert de kijker de wereld van het gezin kennen.

Haar oudste broer Jeremy valt op door vreemd gedrag. Al snel wordt duidelijk dat achter dat gedrag meer verborgen ligt. Een psychische ziekte waarover niemand het heeft. Meer en meer wordt Jeremy’s merkwaardige gedrag het middelpunt van de film en het middelpunt van een reconstructie van het verleden. Blue Heron kijkt door de ogen van Sasha en doet dat nieuwsgierig en aandachtig. Tegelijkertijd doet de film dat schuchter en een beetje stiekem. Het is soms alsof je door het sleutelgat loert om te kijken naar de volwassenen, die het hebben over dingen waarvan de ware betekenis je ontgaat. Wat de kijker wel duidelijk uit de flarden van gesprekken kan distilleren is dat er onrust heerst. De vreedzame balans binnen het gezin is op de een of andere manier verstoord geraakt.

Met behulp van close-ups die de waarneming van Sasha voorstellen, toont Romvan specifieke details zoals een kind die waarneemt. Waarnemingen waaraan een kind een betekenis hecht, die in het grote geheel echter geen rol spelen of die zelfs verkeerd geïnterpreteerd worden. Door die troebele observaties die overigens prachtig zijn gefilmd, ontstaat een complex vlechtwerk van herinneringen die het verhaal vormgeven. Romvan gebruikt in haar film het beeld in algemene zin als opening naar de herinnering. Dat kunnen foto’s zijn of video-opnamen die eerder getoonde beelden in een andere context plaatsen. Blue Heron is een intensieve en introverte kijkervaring.

De film raakt op een audiovisuele manier aan herinneringen. Herinneringen van Sasha. Het warme groen dat bij de schaduwrijke zomerse tuin hoort die zich achter het huis bevindt. Water dat uit een tuinslang stroomt. Spelende kinderen. Vogelgezang. De achtergrond is ontspannen en vredig. De minder fijne herinneringen van Sasha zijn veilig ingebed in een plezierige atmosfeer die ook een herinnering is. Zowel Sasha als de kijker realiseren zich dat haar herinneringen geen feiten vertegenwoordigen maar gekleurde herinneringen zijn. Blue Heron onderstreept dat ook door haar herinneringen veelvuldig als een verzameling wazige indrukken weer te geven.

Op een bepaald moment in de film lopen heden, verleden en toekomst in elkaar over als de volwassen Sasha het gedrag van Jeremy beter wil begrijpen. Ze heeft begrip nodig om haar jarenlang opgebouwde frustratie over de vaagheid die rondom Jeremy en zijn gedrag heerste te kunnen neutraliseren. De film maakt haar pijn en woede visueel tastbaar in de wazige beelden van de herinnering. Op die manier wordt Sasha’s stille lijden omgezet in iets dat concretie bezit. In iets dat ze kan begrijpen. In iets dat haar rust kan geven. Zo heb ik het althans ervaren in deze intense maar ook ontroerend mooie film.