Blue Moon (2025)

Tekstschrijver Lorenz Hart was 48 jaar oud toen hij overleed aan de gevolgen van een longontsteking. Hij werkte samen met Richard Rogers en Oscar Hammerstein en liet een catalogus na van meer dan 500 liedjes, waaronder de evergreen ‘Blue Moon’. Deze karakterstudie speelt zich af tijdens een avond in het café van Eddie [Bobby Cannavale] waar Lorenz [Ethan Hawke] wacht op de komst van de 20-jarige Elizabeth [Margaret Qualley], met wie hij een complexe liefdesrelatie heeft. Veel bekenden draven op en de gesprekken geven een beeld van Hart, zijn professionele en persoonlijke relaties en hoe hij zelf dacht over zijn creaties. Sfeervol, goed geacteerd, maar de statische setting en de grote hoeveelheid dialoog maken het voor Linklater lastig om het visueel interessant te houden.

Blue Moon vertelt van een avond uit het leven van Lorenz Hart. Hart was een gerenommeerde tekstschrijver die samen met componist Richard Rodgers in de jaren 20, 30 en 40 van de 20e eeuw, verantwoordelijk was voor het bedenken van Broadway-Musicals en voor het schrijven van de vele liedjes in die musicals. Bekende liedjes zijn bijvoorbeeld My Funny Valentine, The Lady Is a Tramp en natuurlijhk Blue Moon, waaraan de film zijn titel ontleent.
De film speelt zich af in restaurant Sardi’s in New York waar de première van de musical Oklahoma wordt gevierd. Een productie waaraan Hart part noch deel heeft gehad en waaraan zijn partner Rodgers met een andere tekstschrijver heeft gewerkt. Hart voelt zich gepasseerd en zit vol nijd. In het eerste deel van Blue Moon worden Hart en zijn verhouding tot de personages die later in Sadi’s zullen arriveren, uiteengezet. Aan de orde komen zijn broze samenwerking met Rodgers, zijn giftige jaloezie op de nieuwe tekstschrijver Hammerstein en zijn uitbundige genegenheid voor zijn protegee Elisabeth, die hem minder toegenegen schijnt dan hij haar.
Terwijl Hart op de premièregasten wacht, praat hij honderduit tegen de aanwezigen in het restaurant. Zijn uitgebreide monologen springen van het ene naar het andere thema en raken aan onderwerpen als vriendschap, liefde en kunst. Ze zijn scherp van toon en venijnig humoristisch. Een grote pluim voor scriptschrijver Robert Kaplow die al die scherpzinnigheid op papier wist te zetten. Uiteraard is de inspanning van Ethan Hawke die als Hart optreedt en de monologen grandioos reciteert, van grote toegevoegde waarde. Zijn personage voorziet in diverse emotionele stadia die stuk voor stuk overtuigend worden weerspiegelt. Hart is zelfbewust en onzeker, welbespraakt, snedig, charismatisch en tevens vermoeiend. Een complex karakter om te moeten spelen. Als gezegd, Hawke doet het erg goed. Zijn personage slaagt er uitstekend in om een spanningsveld op te bouwen in de richting van de binnenkomst van het ensemble dat verantwoordelijk is voor de première van de musical Oklahoma.
Het tweede deel van de film bestaat uit de confrontatie waarin Hart er alles aan doet om maar niet uitgerangeerd te raken. De scènes vervullen de kijker soms met plaatsvervangende schaamte, een gevoel van wanhoop en een vleugje medelijden.
Behalve het goede acteerwerk, de storytelling en het script verdient ook het gebruik van de ruimte en de enscenering van de personages daarin een positieve vermelding. Hoewel de film zich bijna in zijn geheel in dezelfde ruimte afspeelt, is de ambiance levendig en vol afwisseling. De camera volgt Hart op de voet die nu eens hier en dan weer daar rusteloos in de weer is. Opvallend detail is trouwens dat de geringe lichaamslengte van Hart op een of andere manier ook deel uitmaakt van de dynamiek. Zijn lengte valt op en is geen subtiel detail in het geheel.
In zijn monologen verwijst Hart vaak naar de film Casablanca (1942). Hij gebruikt citaten uit de film en doorspekt zijn monologen met zijn interpretaties van gebeurtenissen in die film. Ze dienen als illustratie bij zijn filosofische gedachten over bijvoorbeeld vriendschap. Er zijn trouwens wel wat paralellen te trekken tussen Blue Moon en Casablanca. Ook in Blue Moon is de bar een zeer belangrijke locatie. In beide films zijn twee mannen en een vrouw het ankerpunt. De melancholische finale van Blue Moon waarin Hart achterblijft terwijl de twee anderen gezamenlijk vertrekken, is overeenkomstig. Regisseur Richard Linklater lijkt met Blue Moon een eerbetoon aan de film Casablanca af te geven.
Gelukkig is Blue Moon meer dan slechts een eerbetoon. De film heeft een eigen smoel en weet met simpele middelen en een schitterend script een verfijnde en veelzijdige productie neer te zetten die bovendien ook nog eens verrekte humoristisch en vermakelijk is.

Blue Moon begint met twee schijnbaar zeer tegenstrijdige citaten over songwriter Lorenz Hart: volgens de ene was hij een dynamisch en aimabel, voor de andere de grootste zielenpoot. Ik zit in dezelfde manier gewrongen over Richard Linklater als regisseur: is het iemand die zijn tegenstrijdigheden aan de hand van cinema probeert te verzoenen of een totaal begoocheld individu? Zijn keuzes als filmmakers lijken soms lijnrecht in te druisen tegen de morele kern van zijn protagonisten.

Hart en Rodgers worden als twee tegenspolen gezien: de eerste wil giftige satire maken, en gebruikt humor om zich van zijn eigen demonen af te leiden, de laatste wil gewoon pleasen. "Het publiek vandaag wil een lach en een traan." verklaart Rodgers over het succes van Oklahoma! Maar is Linklater niet op dezelfde manier behaagziek? Met Blue Moon heeft hij alvast een film gemaakt die geheel 'inoffensive' (een doodzonde voor kunst, volgens Hart in de film) is en het reciet van een gekweld individu veelal sentimentaliseert. In de eerste minuten probeert Hart al een gay subtext te geven aan Casablanca. "Maar dat mag je natuurlijk niet aan het publiek tonen." voegt hij eraan toe. Maar wat moeten we dan met de artistieke keuze om Hart plots biseksueel te maken, terwijl er eigenlijk niets bekend is over amoureuze verwikkelingen met vrouwen in zijn leven en hij naar alle waarschijnlijkheid gewoon een (zij het verdoken) exclusieve homoseksueel was? Is Linklater echt zo heteronormatief dat hij zich zelfs niets kan inbeelden bij een homoseksuele verliefdheid en dan maar één of andere 20-jarige blonde muze moet uitvinden die zogezegd Harts ultieme zoektocht naar 'schoonheid' belichaamt? Ik denk dat ik Linklater teveel eer aan doe om te stellen dat dit allemaal een bewuste zelfreflectie is en dat hij gewoon vast zit in dezelfde clichématige schema's, eender welke periode of welk personage hij ook verfilmt.

Hoewel ik de toneelmatige premisse van premiere night bij Sardi's echt een geweldig uitgangspunt vind, komt de setting nooit tot leven. Vooral de dynamiek tussen Hart en de barman is tenenkrullend. Voor Linklater is een barman maar een soort klankbord van gevatheden. Een soort sparring partner, zij het eentje die wel altijd het onderspit moet delven omdat hij geen intellectueel is. Voor Linklater is 'de intellectueel' het hoogste goed, iemand die moeilijke woorden gebruikt, die wat pathetisch kan lopen doen over literatuur en poëzie. Dat een barman over een uniek soort psychologie beschikt, mensen kan lezen, stiltes kan opvullen, een perfecte timing heeft, daar lijkt Linklater allemaal geen inzicht in te (willen) hebben. Ik denk niet dat de beste man ooit al aan een cafetoog heeft gezeten.

Met Ethan Hawke heeft hij, for better and for worse, zijn ultieme alterego gevonden. Maar het is bijna aanstootgevend hoe een male bimbo als Hawke (die wellicht heel erg van de 'beat poets' houdt en dat soort dingen) hier een oprecht excentrieke neuroot moet spelen. Hawke denkt dat excentriciteit betekent dat je jezelf graag hoort praten. Wat hij niet snapt, is dat mensen als Hart excentriek werden uit pure zelfbescherming. Hun humor is geen affectatie, maar littekenweefsel. De meeste grote komieken — denk aan Peter Sellers, Groucho Marx — waren half verminkt door schaamte. Dat maakt hen onweerstaanbaar. Hawke speelt Hart als een man die zichzelf onweerstaanbaar vindt.

En dan de romance. Die hele verhaallijn tussen Hart en Elizabeth is alsof Linklater per ongeluk een 'fedora guy' meme heeft verfilmd. Hart die over haar stamelt — “Elizabeth! Elizabeth! My irreplaceable!” — is pure mmm m’lady, if I may? avant la lettre. Uiteraard gaat Rodgers op het einde nog eens met haar lopen, alsof het een 90s romantische komedie is. Het enige menselijk leed waar Richard Linklater zich iets bij kan voorstellen, is de nerd die het moet afleggen van de coole kerel in high school. Wanneer gaat hij nu eindelijk eens verwerken dat Becky van Townes Van Zandt Memorial High hem in 1977 heeft afgewezen?

Halverwege de film was de helft van de zaal inmiddels ook leeg, ik geloof dat dit wel een record is tot nu toe (atlhans met zo'n volle zaal, ik zat ooit met een stelletje in een zaal en zij vertrokken halverwege. Dat percentage van 66,66% aan vertrokken publiek zal ik niet snel meer halen).

Enfin, objectief best een goede film. Ik zeg altijd dat biopics niet moeten zien op een heel leven maar vooral een thema moeten pakken (dat is wat The Aviator uiteindelijk goed maakte, al is die fil een van de uitzonderingen waar een heel leven verfilmen wel werkt) of een beperkte periode. Lincoln was goed, Steve Jobs was goed. En deze Blue Moon speelt zich af in een tijdbestek van pak 'm beet anderhalf uur terwijl je toch de persoon om die de film draait leert kennen. Dat is simpelweg goed schrijfwerk.

Twee kanttekeningen echter. Ten eerste boeit die hele persoon mij niet heel veel. Maar dat is nog niet onoverkomelijk. Echter wist de film me geen moment te boeien. Niet als film en niet als verhaal. Hawke is best nog vovertuigend en weet knap in character te blijven terwijl zijn rol zo kan overhellen naar het theatrale maar hij blijft net aan de juiste kant van die dunne lijn. Dat is goed gedaan. Maar hij lult maar en lult maar en eigenlijk nergens wist het mij te boeien. De film werd enorm vermoeiend maar ook saai.

Daarbij speelt mee dat er visueel weinig te genieten valt. De sfeer in die kroeg met constante zachte pianomuziek maar ook de zacht ogende belichting is best mooi getroffen, maar qua camerawerk en composities is het allemaal veel te degelijk. 1,5*.

Unieke praatfilm van Linklater (uiteraard, hoe kan het ook anders), waarin Ethan Hawke het geheel eigenlijk 100 minuten lang moet dragen met één lange, lange monoloog. En hij doet dat met verve. Je ziet Hawke echt totaal niet, hij verdwijnt compleet in het personage. De Oscarnominatie is dus niet onterecht, wel een tikje verrassend. Want het is uiteindelijk toch wel een heel niche film voor een heel niche publiek. Wel heel mooi gemaakt en gefilmd, met een sfeervolle locatie, mooie, warme belichting en het voelt ook allemaal heel authentiek jaren '40 aan. Op vijftien dagen gefilmd blijkbaar, knap. De bijrollen zijn allemaal tof ingevuld - Bobby Cannavale, Andrew Scott, Margaret Qualley, ze zijn allemaal op hun plek.

Maar uiteindelijk begon ik het wel een tikje beu te geraken, wat toch geen goed teken is voor een niet al te lange film. Hart blijft maar door ratelen - goed, dat is het punt, maar toch - wat op den duur gewoon een beetje op de zenuwen werkt. Bijna té goed geacteerd door Ethan Hawke.

Wel duidelijk een passieproject van hem en Linklater, en daardoor wel gewoon mooi om gezien te hebben.

3*

Al snel na Nouvelle Vague (nog niet gezien) alweer een nieuwe film van Richard Linklater, net als die film en Hit Man weer fictie gebaseerd op ware gebeurtenissen.

In Blue Moon zien we de ondergang van Lorenz Hart. Hij was de tekstschrijver voor componist Richard Rodgers en samen hebben ze klassiekers als 'My Funny Valentine', 'The Lady Is a Tramp' en dus 'Blue Moon' geschreven. Maar vanwege Harts alcoholisme en zijn algemene instabiliteit, is Rodgers voor een keer gaan samenwerken met Oscar Hammerstein. De film speelt zich grotendeels af op de nacht van de officiële première van het eerste resultaat van die samenwerking, Oklahoma! Het is een daverend succes en Hart ziet de bui al hangen. Hij verlaat de voorstelling vroeg en gaat naar al restaurant Sardi's, waar het openingsfeestje zal worden gehouden, om zich te bezatten en "rage, rage against the dying of the light".

Dit is een heel erg toneelachtige film, wat verklaart hoe Linklater hem zo snel kon maken. Hij speelt zich bijna geheel af in de bar van Sardi's en bestaat vooral uit een eindeloze woordenstroom van Ethan Hawke als Hart, de man die alles dreigt te verliezen. Ik houd daar wel van, vooral als er veel vileine opmerkingen en scherpe observeringen worden geplaatst. (De arme ondertitelaar van dienst moet regelmatig zijn of haar meerdere erkennen in het enorme talige script vol discussies over rijmschema's in klassieke Broadway songs en woordgrappen.) Ook wel echt een showcase voor Hawke, die dan ook werd genomineerd voor een Oscar voor beste acteur, terwijl er ook een nominatie is voor beste script.

Zelf vond ik Hawke ook wel heel erg goed, maar Andrew Scott (sowieso wel mijn favoriete acteur van het moment) als Richard Rodgers nog net iets beter. Die won dan ook de Zilveren Beer voor beste bijrol in Berlijn, maar is merkwaardig genoeg dan weer niet genomineerd voor een Oscar. Verder sterke ondersteuning van Bobby Cannavale, dé acteur als je een rasechte New Yorkse barman nodig hebt, Margaret Qualley en Jonah Lees.

Echt ouderwets vakwerk dus. Net een tikje te ambachtelijk om echt te spetteren naar mijn smaak, maar zeker wel een aanrader. En ik denk dat daar nog ruim de tijd voor is, want gezien de opkomst in Eye dit is weer eens een rasechte boomerbuster. Dat betekent dat deze film waarschijnlijk nog heel lang gaat draaien in de matinees in kleine zaaltjes, die dan wel goed gevuld zijn met 70-plussers.

(Gezien in Eye Filmmuseum)

Goeie film over een componist die aan een bar zit na de première van een nieuwe musical. Een simpele opzet die er niet aan ontkomt een beetje eentonig te worden. Maar toch meer dan genoeg goeie scenes, vooral tijdens de tweede helft. Goeie dialogen en uitstekend acteerwerk. Een kleine 3.5 sterren.

De musical is een wat moeizaam genre voor me - meestal is het typische soort muziek wat daar bij hoort echt niet mijn smaak. Een film over een musicalschrijver is dus wellicht wat te ver, te veel. Maar als het daar nou bij gebleven was had ik het wellicht nog kunnen hebben, maar dit is een praatfilm waarin een musicalschrijver zich onbegrenst autobio graaft in de onderkrochten van Hollywood - en dan komt zo ongeveer alles waar ik een bloedhekel aan heb samen. Hollywoodesk navelstaren in een musical, verteld door een vies oud mannetje met plakkerig haar over zijn kale kop heen. Daar kan geen Qualley tegen op.

In technische zin is het nog wel waarneembaar dat er af en toe aardig geacteerd wordt. Maar had dat dan in een andere film gedaan, denk ik dan. En was Linklater ons niet nog een vervolg van zijn before-serie schuldig? Dat zou al gauw interessanter zijn dan dit.

Oh, de soundtrack is me als nagels op een schoolbord, en niet alleen door de liedjes. Meh, wat een gezapigheid.