Lapsis (2020)

In deze film zat zeker een goede dystopische wereldopbouw, maar kreeg niet echt een gevoel dat ik naar een Sci-Fi-film zat te kijken. Veel meer hield de film zich bezig als een metafoor over de hedendaagse wereld. Je ziet mannen en vrouwen rondlopen met karretjes met kabels. Mensen die maar een beetje aanmodderen om de eindjes aan elkaar te knoppen. Weinige tijd om veel te rusten en je mag maar 3x per dag de badkamerknop op een apparaatje gebruiken. Tja... het verhaal richt zich dus vooral op sociale en politieke kwesties. Er wordt nog wel iets van een samenzwering ten tonele gebracht maar heel uitzinnig spannend werd het daar ook niet door. Deze film kampt daarnaast met iets waar meer lage-budget-films mee kampen. Er wordt weinig getoond en veel gepraat. En dan laat de film je in de steek door een nogal abrupt einde. Niet mis met een open einde maar hier voelt het alles dan bevredigend aan. Desalniettemin was het ook niet heel slecht.

Lapsis is een bizarre film die de problematische mengeling van mens, technologie en kapitaal behandelt. In een interview over deze film zei verantwoordelijk filmmaker Noah Hutton dat de verbinding tussen mens en techniek zich niet per se in een probleemveld hoeft te bevinden. Denk daarbij maar eens aan de hoeveelheid factoren die afhangen van de samenwerking tussen mens en techniek bij het maken van een film.

In lapsis laat Hutton een wereld zien waarin die collaboratie door het toenemende belang van de factor kapitaal wordt uitgehold. Het gevolg is een film die verhaalt over een bizarre en verwarrende toekomstvisie waarin de techniek het bestanddeel is waarop de prestatiemaatschappij is gegrondvest en de mens zijn ondergeschikte is.

Ook de natuur moet eraan geloven. De techniek vordert de natuur. De natuur wordt door de techniek aangetast en verliest haar identiteit. In de film stoort de onevenwichtige symbiose van natuur en techniek helemaal niemand. Dat technische uitwassen de natuur bezoedelen wordt in de film niet als een probleem ervaren. Er is ogenschijnlijke harmonie. Voor de kijker is die ervaring anders. De botsing tussen beide is schrijnend om te zien. Het ziet er gewoonweg niet uit.

Steeds weer wordt in de film de dienstbare mens met de superioriteit van de techniek geconfronteerd. De techniek is hem steeds een stap voor. De mens wordt weggezet als een goedkope arbeidskracht, die meehelpt om de voorwaarden voor absolute overheersing van de techniek te realiseren. Is die realisatie een feit, dan verliest de arbeidskracht zijn nut. Gedreven door de noodzaak om geld te verdienen om te kunnen leven, wordt deze waarheid door de arbeidskrachten genegeerd.

Hutton toont met Lapsis een grotesk beeld van de vertakkingen tussen kapitaal, menselijke inspanning en techniek waarin de techniek niet meer dienstbaar is aan de mens maar de mens opzweept tot grotere inspanningen. Een wereld waarin een zorgenvrij leven wel bestaat maar nog even afhankelijk is van bezit en sociale status als voorheen. De vrijheid is slechts weggelegd voor het establishment. Net als nu dus.

Lapsis is een statement. Een mix van SF, drama en (bizarre)komedie. Een visie op een wereld waarin de vermenging van kapitaal, mens en technologie bijna volledig is. Gelukkig houdt Hutton in zijn statement nog wat ruimte over voor menselijke weerstand en menselijke veerkracht. Er is nog hoop.

Dit is er ééntje voor de verstokte fans samenzweringstheorieën rondom de digitalisering en de veranderende arbeidsmarkt. Om de zich opstapelende medische kosten van zijn broer Jamie [Babe Howard] te kunnen betalen, laat Ray [Dean Imperial] zich verleiden om deel te nemen aan de aanleg van het Quantum-systeem, een kabelnetwerk dat dwars door natuurgebieden loopt. Rays aanvankelijke scepsis over de digitale gang van zaken ebt enigszins weg wanneer blijkt dat hij, tegen de verwachting in, in korte tijd een fortuin bij elkaar weet te sparen. Al gauw bekruipt Ray het vermoeden dat er iets niet in de haak is. Hutton hamert de onderliggende boodschap er al snel in en vergeet lange tijd met een verhaal te komen. Subtiel is dit niet, onderhoudend is het ook niet.

De film is een satire op de hedendaagse samenleving of waar die heen gaat (de film neemt als premisse dat de kwantumcomputer een revolutionaire impuls aan de financiële wereld gaat geven) maar neemt minder hooi op z’n vork dan Don’t Look Up: de film is bovenal een kritiek op de nieuwe en computer/robot-gedreven uitbuiting van flexwerkers (zoals Uber-chauffeurs) en daarnaast op dure privéklinieken die als moderne kwakzalvers zieke mensen kaalplukken zonder te genezen. Het einde is inderdaad onverwacht, vreemd en tamelijk onbegrijpelijk, al past het wel bij de diepere thematiek van de film als de hedendaagse verwarring over wie of wat je nog kunt vertrouwen: staan bedrijven en technologie nog wel aan onze kant en voor wie werkt eigenlijk Lapsis of de man van de opslagruimte waarbij elk individu van kant kan wisselen, al naargelang zijn belang. De film oogt low budget maar zit slim in elkaar en is vermakelijker dan hij oogt: het mysterie van Lapsis en de vraag hoe het met de hoofdpersoon afloopt prikkelt je nieuwsgierigheid te willen weten hoe het verhaal afloopt. En in dat opzicht past ook het open einde want filmmakers kunnen veel maar niet de toekomst voorspellen.