The Reason I Jump (2020)

Naoki Higashida ontketende voor veel families en specialisten een revolutie in het denken over een specifieke groep autisten met zijn boek ‘The Reason I Jump’. Higashida kan de gedachten die hij heeft niet omzetten in woorden op de manier waarop niet-autistische mensen dat kunnen, maar het lukte hem wel om zijn ervaringen uit te werken op papier. Deze documentaire volgt een aantal niet-sprekende autistische jongeren en onderzoekt de impact dat het boek heeft gehad op hun familie en op hun eigenlijk geestelijke gesteldheid. Rothwell doet bovendien een ambitieuze, maar geslaagde poging om de niet-autistische kijker te laten ervaren hoe deze autisten beelden en geluiden ervaren. Een eye-opener voor iedereen die in aanraking komt of interesse heeft in autisme. Ik heb het boek in ieder geval direct na afloop besteld.

De documentaire legt autisme uit aan de hand van het door de autistische jongen Naoki Higashida geschreven boek The Reason I Jump (2007 in het Japans; 2013 in het Engels) waarin hij uitlegt hoe hij de wereld ervaart en illustreert een en ander door enkele autistische jongeren te tonen en hun ouders aan het woord te laten. Uiteindelijk is de documentaire weinig meer dan die uitleg die ook in een artikeltje had gekund maar het is wel interessant en het neemt veel vooroordelen weg.

Het komt erop neer dat autisten de zintuiglijke prikkels niet – zoals bij ‘normale’ (neurotypische) mensen – intuïtief verbinden tot een betekenisvol geheel maar deze bewust ‘handmatig’ moeten verbinden zodat de wereld voor hen een fragmentarische puzzel is en zij vooral details zien en prikkels ervaren in plaats van betekenissen. Omgekeerd kunnen zij hun gedachten (betekenissen) niet intuïtief uiten door middel van concrete woorden of klanken zodat ook spreken bewust en ‘handmatig’ verloopt: de documentaire richt zich specifiek op autisten die niet spreken of althans niet tot betekenisvolle verbale communicatie in staat zijn. Dat zij aldus niet op de normale wijze kunnen communiceren betekent echter niet dat ze geen behoefte aan mensen of communicatie zouden hebben of dat ze achterlijk zijn (om twee gangbare vooroordelen weg te nemen): door hun onvermogen intuïtief en dus op normale snelheid te communiceren is er frustratie en een fysiek uiten van emoties (om welke reden ze soms graag springen: ‘The Reason I Jump’) waardoor autisten agressief kunnen zijn en in sommige culturen wel wordt gedacht dat ze door de duivel zijn bezeten, maar het blijkt dat er niets mis is met hun intelligentie als ze via het spellen van woorden hun gedachten kunnen uiten. Net als locked-in-personen als het gevolg van verlamming zitten autisten in die zin opgesloten in hun eigen wereld die ook nog eens druk en chaotisch want fragmentarisch is waardoor ze van herhaling, orde en obsessies houden om enige rust te vinden.

Anders dan bv. de bekende documentaire Het Beste Voor Kees waarin het zonderlijke dus anders zijn van de autist wordt benadrukt met de vraag of de autist in onze samenleving kan functioneren, probeert deze documentaire in lijn met Higashida’s boek juist een brug te slaan tussen de twee verschillende werelden door autisme begrijpelijk te maken zodat de autist wordt opgenomen door de samenleving, al wordt erkend dat er nog een lange weg te gaan is om echte integratie te bereiken. Filosofisch is het overigens interessant hoe autisten de wereld ervaren: hun analytische geest doet machine-achtig aan (terwijl ze tegelijk sterke, fysieke emoties ervaren), maar hun fragmentarisch ervaren doet ook denken aan het postmodernisme dat bewust coherentie en betekenisgevende kaders ondermijnt (Deleuze en Guattari maakten overigens in 1972 furore met het werk Capitalisme et schizophrénie dat de hedendaagse maatschappij als schizofreen beschrijft; ik merk op dat schizofrenie en autisme in elkaars verlengde liggen qua biologische oorzaken en qua effect van verlies van coherentie).

Boeiende documentaire die uitstekend verheldert hoe algemene personen met autisme de werkelijkheid ervaren. Detaildenken en zich baserend op vorige ervaringen zijn de typische structuren die mensen met autisme gebruiken om zich een beeld te vormen van hun omgeving. Interessant hierbij is dat de focus wordt gelegd op schijnbare onbenulligheden die net voor mensen met autisme als erg belangrijk worden ervaren en waarbij paniekaanvallen of heftig emotioneel gedrag ontstaat wanneer er geen controle is over een zogenaamde onbenulligheid.

Verder is het ook intrigerend om mensen met autisme uit andere culturen te zien. Autisme is uiteraard niet cultureel bepaald, maar de situaties en gedragingen zijn vaak gelijklopend, of ze nu uit het Westen, India of Afrika komen. Taal(gevoeligheid) en de daarbij horende communicatie is cruciaal om goed te kunnen functioneren in de maatschappij. De meeste mensen met autisme hebben zo hun eigen aanpassingsstrategieën in bepaalde contexten, maar dat vergt enorm veel energie. En soms loopt het eens mis uiteraard ...

The reason I jump is een knappe documentaire die de vooroordelen even aan de kant schuift. Want ondanks het anders denken en het soms bizar reageren, hebben vele mensen met autisme veel empathie en zijn zij begaan met anderen. Alleen is de wijze waarop of het hoe niet altijd evident. Fijn!

Belangrijke bestseller.

The Reason I Jump is een documentaire die iedereen die met autisme te maken heeft eens zou moeten zien. Voornamelijk vanwege het ietwat omstreden boek (inmiddels een bestseller) uit 2007 van de toen 13-jarige autistische jongen Naoki Higashida. Omstreden, want als je net zo autistisch bent als de kinderen die hier voorbijkomen; hoe schrijf je dan in vredesnaam een boek? Op deze vraag krijg je hier een antwoord.

En er zijn meer antwoorden, vooral op vragen die bij ons 'normale' mensen komen bovendrijven als we voor het eerst een zwaar autistisch mens ontmoeten. Want hoe communiceer je met iemand die niet kan communiceren? Of lijkt dit alleen maar zo? Wat weten we sinds het belangrijke boek van de puber uit Japan? Een eyeopener voor menig familielid of andere betrokkene van iemand die zich in het autistisch spectrum bevindt.

Meerdere kinderen worden geportretteerd met als meest schrijnende voorbeeld een Afrikaans meisje dat gelukkig begripvolle ouders heeft. In dat continent ben je als afwijkend kind al snel aan de Goden overgeleverd aangezien men er nog graag in hekserij en dergelijke gelooft. Hoe ontroerend de kinderen en hun ouders ook zijn, de film zelf blijft helaas net iets te veel aan de oppervlakte kabbelen.

***

Met dank aan The Searchers voor het recensie-exemplaar.