Petrovy v Grippe (2021)

Schijnt een nogal deprimerende film te zijn, maar wel erg origineel. Kijk hier wel naar uit.

Vanaf 9 december in de bioscoop (Imagine Filmdistributie Nederland)

Van deze regisseur kende ik niets en dit is dan ook mijn eerste film. Tja... en het zal allemaal wel artistiek verantwoord zijn en te provocerend voor thuisland Rusland maar goed...? Regisseur Kirill Serebrennikov is 20 maanden onder huisarrest geplaatst (kritiek geuit op de Russische annexatie van de Krim in 2014 en heeft zich uitgesproken ter ondersteuning van de Russische LGBT-gemeenschap.) Achteraf is het dus geen verrassing dat de film kritiek heeft op de machthebbers in hedendaags Rusland.

Het speelt zich af in een post-Sovjet- Rusland dat in de greep is van een griepepidemie en de sociale ineenstorting... Het begon ook best goed hóór en door de film heen waren er zeker aardige ideeën. Maar twee en een half uur lang een duizelingwekkende brij van willekeurige scènes met tijdsperiodes, droom, realiteit of flashbacks over je scherm zien bewegen is teveel van het goede. Naar ongeveer een uur had ik er al meer dan genoeg van de beelden uit de tram, stilistische POV -beelden van het leven van de jonge Petrov en de moordzuchtige bibliothecaris.

Echter moet er nog zovele volgen; er zijn nog de Homoseksuele beelden omdat die in Rusland verboden zijn, Vadertje Vorst en het Sneeuwmeisje met een Vivaldi-interpretatie op de accordeon en die bevriende schrijver en vele andere personages. Tja ik was al zo afgestompt dat het me allemaal niets meer interesseerde En och voor de cinematografische of technische kwaliteiten, die ongetwijfeld wel goed zijn, gaf ik dan ook eigenlijk helemaal niets meer! Nee dit was echt niet mijn cup-of-tea want dit was voor mij niets anders dan erg vermoeiend om twee en een half uur naar te kijken.

Ik houd van Russische en/of postmoderne films dus bij deze film kwam ik wel aan mijn trekken: de film zit vol wodka, poëzie, waanzin en geweld en ook qua vorm is de film een soort delirium vol hallucinaties en fantasie maar waarin ook het verhaal op postmoderne wijze gelaagd is met werkelijkheid die fictie blijkt en fictie die werkelijkheid wordt en waarin ook de auteur van het verhaal zelf een rol speelt. Verschillende thema’s zoals de Koude Oorlog met z’n kosmonauten (en de fantasie van een ontvoering door aliens), een busrit met agressieve passagiers, de angst voor seriemoordenaars, het naakt zien van mensen door het Sneeuwmeisje, de rit in een lijkwagen en aspirine uit 1971 die de hoofdpersoon naar die tijd terug lijkt te reizen komen telkens terug en langzaam wordt de film coherenter – de thema’s krijgen een plek in een verhaal dat duidelijker wordt – en blijkt de film in hoge mate autobiografisch waarbij het verhaal zich toespitst op de herinnering aan een Nieuwjaarsfeest tijdens de Koude Oorlog in 1971 met een Sneeuwmeisje. De film laat zich niet makkelijk interpreteren, al lijkt het erop dat de griepepidemie staat voor een maatschappijkritiek waarin de mensen massaal werkelijkheid en fictie niet meer kunnen onderscheiden met de lijken die tot leven komen als de terugkeer van de onderdrukking zoals in de Sovjet-Unie. Of meer in het algemeen dat de tijd een illusie is: niet alleen is er geen vooruitgang in Rusland maar ook ons leven is een cyclus waarin het verleden net zo werkelijk is als het heden.

Met name de eerste helft van de film met z’n bizarre hallucinaties en geweldsuitbarstingen vond ik heerlijke cinema; de tweede helft waarin het delirium min of meer verdwijnt en de in zwart-wit-geschoten jeugdherinnering overheerst vond ik wat minder. Sowieso is de film erg lang. Maar al met al is de film een bijzondere, prachtige ervaring en wat mij betreft een hoogtepunt van het filmjaar.

Een verwarrende koortsdroom van een film, waarin we de zieke Petrov (en later ook zijn vrouw) zien die door Yekaterinburg zwerft, en zowel van alles meemaakt maar zich ook van alles inbeeldt. Van gesprekken van zijn medebuspassagiers die hij visualiseert, jeugdherinneringen, bizarre situaties die al dan niet echt gebeuren. En ook zeker niet in de volgorde waarin ze getoond worden. Maar Serebrennikov doet dit zeker in de eerste helft zeer knap - met fraaie overgangen, waarin heel duidelijk is dat er van alles niet klopt en er gezweefd wordt tussen droom en realiteit, maar ook met fraaie, bloederige en toch regelmatig hilarische scenes. Lang niet alles is helemaal goed te volgen, door de fragmentarische verhaalstijl, maar echt belangrijk was dat niet en het was duidelijk dat van alles in het verhaal weer linkte naar eerder of later vertelde episodes. De film was wel behoorlijk aan de lange kant, en ik moet zeggen dat het in de tweede helft ook een beetje inkakte als Petrov weer wat lijkt te herstellen. Als we op een gegeven momenten vrij lang naar een relatief lineaire flashback moeten kijken (ook deze weer van twee kanten verteld) over een kerstvoorstelling in z'n jeugd was de lol er wel een beetje vanaf. Alsnog over het algemeen genoten van deze schizofrene film met z'n visuele fraaiheid, explosieve twists en onvoorspelbaarheid, met een lekkere gitzwarte humor waar ik wel mee kan. Nog een beetje snoeien in de tweede helft, en dan was het echt een topper geweest, maar alsnog zit ik meer in team Filosoof dan team joolstein.

Leuk, vermakelijk, en ondanks de schijnbaar chaotische eerste helft is het (iets) rustiger tweede gedeelte noodzakelijk om de best inventieve mindfuck rond te maken...of eigenlijk niet; er blijven nog net zoveel vragen over als beantwoord. Losse flarden blijven hangen, en een verbindend thema (behalve Petrov's herhalende herinnering) blijft onvindbaar ten gunste van de lol. Dat is best geinig, en je zou hem nog eens moeten kijken om er nog meer kaas van te maken (als mogelijk) maar daar nodig ie nou ook weer niet toe uit. Blijft over een quirky, absurdistische film, goed gemaakt maar niet solide genoeg om indruk te maken.

Ik las onlangs in Focus Knack een artikel van Serebrennikov en zijn scheenschopperij tegen het Russische regime naar aanleiding van de oorlog in Oekraïne. Intussen na The student met deze Petrov's flu mijn tweede film van hem achter de kiezen.

Deze Petrov's flu is toch een minder toegankelijke film geworden dan aanvankelijk gedacht. Werkelijkheid en fantasie lopen in elkaar over en de droomsequenties waren me alles behalve duidelijk. Als er ook nog wordt gespeeld met heden en verleden, wordt het echt een moeilijke opgave, voor mij dan toch.

Het plot zijn schijnbaar losse scènes die het pad van de zieke Petrov kruisen. Chaos en anarchie staat centraal. Vrije meningsuiting wordt afgestraft. Zo ga je van een executie over tot een ruzie op een volgepakte bus tot naar robbertje vechten in een bibliotheek. Ongetwijfeld zit de film vol maatschappijkritiek van het uiteengevallen Sovjetrijk, maar ik miste als buitenstaander toch wat duiding of voeling met de film.

Absurd en vol symboliek ongetwijfeld, maar ik kon er onvoldoende een geheel van vormen. Technisch en visueel daarentegen wel knap. Camerawerk en montage bij deze wel prima verzorgd. Gelukkig maar.

Wat heb ik net gezien?