Miles Davis: Birth of the Cool (2019)

Hoe is het mogelijk om zo'n keurige, braverige docu te maken over zo'n muzikale vernieuwer als Miles Davis? Hij verdient beter, de man die meende dat creativiteit alles van doen heeft met vernieuwing en verandering, die de (jazz)muziek minstens driemaal op zijn fundamenten heeft doen trillen met verregaande consequenties, voor wie passie alles was en die van zijn privéleven een complete puinhoop heeft gemaakt. Man, man, ieders vingers met een filmblik zouden moeten jeuken...

Nou, vergeet het maar. Lees de bespreking hierboven van Walter S. en besef dat het nog driemaal zo erg is. Weinig live-optredens , een soundtrack die we al kennen van zijn albums, weinig nog niets - laat ik zeggen: redelijk weggestopt - over zijn onstuimige leven en vele, zeer vele met name Amerikaanse talking heads van wie met name de vrouwen (sorry!) trots zelfingenomen hun verhaal doen.

Prettig en een vondst (daarom niet 1 ster) is de stem van acteur Carl Lumbly die off-screen als Miles Davis teksten uit diens autobiografie uitspreekt alsof hij Miles Davis is. En vooruit, Juliette Gréco en Jeanne Moreau komen ook kort in beeld. Meer kan ik er niet van maken, hoe graag ik dit ook had gewild. Luisteren naar zijn muziek resteert en geduldig wachten op trefzekere jeukende vingers.

De lijst van geïnterviewden in dit eerbetoon aan één van de meest invloedrijke muzikanten van de 20e eeuw is indrukwekkend en is voldoende om deze documentaire toch eens te bekijken. Het is ironisch dat een documentaire over een man die constant experimenteerde, de grenzen van jazz verlegde en zichzelf meerdere keren opnieuw uitvond, zo conventioneel en vrij kleurloos blijkt te zijn. Dat maakt "Birth of the Cool' weliswaar toegankelijk voor een publiek dat nog niet zo bekend is met de muziek van Miles Davis, maar dit is meer een introductie dan een diepgravend document. De fans van Miles Davis kunnen zich wellicht laven aan muzikale hoogtepunten uit zijn oeuvre, maar dan kun je beter "Kind of Blue' of 'Bitches Brew' nog eens opzetten.

Niet slecht maar ook niet bijzonder. Aan de ene kant wordt simpelweg het levensverhaal van Miles Davis verteld – een soort Wikipediapagina met plaatjes – maar dat verhaal is niet erg boeiend. Miles blijkt een rijkeluiskind dat al snel succes had als muzikant en daarna alsmaar succesvoller waarbij Miles geld en uiterlijk vertoon ook erg belangrijk vond. Hij heeft aan het conservatorium gestudeerd en net als de andere jazzartiesten uit het beboptijdperk wilde hij net zo’n serieus muzikant zijn als Stravinsky (en hij ontdekte dat jazz in Parijs na WO II die status ook had). In ieder geval lachten en dansten ze nooit om serieus te ogen. Wel zat het racisme in de VS hem dwars en had hij fysiek pijn waardoor hij een aantal keer verviel in overmatig drank en drugsgebruik, maar dat wist hij telkens ook weer te overwinnen.

Aan de andere kant is de film een hagiografie omdat het voornamelijk wordt verteld door medemuzikanten die Miles vereren als een god (ook al was Miles een asociale en paranoïde hufter als mens hetgeen hij echter zou compenseren met zijn prachtige muziek). Voortdurend wordt verteld hoe onvoorstelbaar geweldig Miles Davis als muzikant was: onder meer zou Miles een muzikale raketgeleerde, een meester chemie, een muziekvoodoopriester en een zwarte Superman zijn. Met elk album dat hij uitbracht zou Miles de muziekgeschiedenis hebben veranderd. Wel vreemd trouwens dat ze allemaal consequent het hese stemgeluid van Miles nadoen als ze hem citeren omdat Miles aan z’n strottenhoofd is geopereerd.

Het kernwoord om zijn talent te beschrijven moet afgaande op deze documentaire ‘het andere c.q. het veranderen’ zijn. Miles Davis was anders dan alle anderen en drukte zijn uniciteit uit in unieke muziek en hij veranderde voortdurend: hij gaf niets om het oude maar was altijd bezig iets totaal nieuws te doen waardoor hij relevant bleef en succes bleef hebben.

PS. Ik heb zelf weinig met jazz en zeker de muziek van Miles Davis heeft me nooit kunnen bekoren, ook al zou nota bene hij de jazz toegankelijk hebben gemaakt voor mensen die niet van jazz houden. Misschien is zijn muziek te gepolijst naar mijn smaak: zo’n beetje de enige jazzartiest die ik wel leuk vind is Thelonious Monk met z’n nogal horkige en dissonante spel. Anders dan ik had gehoopt heeft deze documentaire me ook niet enthousiast gemaakt voor de muziek van Miles Davis.

In chronologische volgorde wordt hier het leven en de muziek van Miles Davis belicht. Had dus geen makkelijk leventje en was ook geen makkelijke man die Miles Davis zoals we uit deze docu kunnen opmaken. Interessant vond ik vooral dat gedeelte uit de eindjaren 50 waarbij ter sprake kwam hoe Miles zonder voorbereiding de muziek uit zijn hoed toverde o.a. bij de soundtrack van "Ascenseur pour l’ échafaud" en zijn meest bekende album "Kind of Blue". Dit was helemaal nieuw voor mij wat wel bewijst dat Miles toch zonder meer een genie was.

Wat deze docu verder betreft; als je überhaupt niet van jazz houdt heeft het volgens mij geen zin om deze docu te bekijken want echt boeiend is deze docu niet. Daar had veel meer uit gehaald kunnen worden.

Waardering: nog net een 3,5*.

Tja, misschien ben ik wel net zo saai als deze documentaire, maar hoewel ik weinig met jazz heb en praktisch niets met (en van) Miles Davis, heb ik toch steeds geboeid gekeken. Het helpt misschien ook juist wel dat ik weinig specifieks over zijn carrière weet, dus bijvoorbeeld zijn manier om andere muzikanten de ruimte te geven en zijn samenwerking met Gil Evans vond ik heel boeiend. Zijn hautaine en afstandelijke persoonlijkheid en zijn losse handjes komen wel aan bod (mede dankzij zijn autobiografie waarin hij die zaken kennelijk niet wenste te verhullen), maar hadden wel wat meer aandacht mogen krijgen om de mens achter de trompet wat indringender in beeld te krijgen – of was zijn bezetenheid van muziek echt zo intens dat hij zijn hele psyche daaromheen vouwde?

Dat Miles Davis van grote invloed was in de muziekgeschiedenis, staat zonder twijfel. Deze documentaire zal mensen die hem niet kennen daar helaas niet van kunnen overtuigen. Het is een film voor de liefhebber. Weinig inspirerend met vooral interviews en een doorsnee chronologische opsomming van feiten. Als je van zijn muziek houdt, is het nog best genieten. Maar ik hoopte toch op wat meer pit bij een levensverhaal over een man als Davis.