Foxtrot (2017)

Prachtig gefilmd, voortreffelijk geregisseerd en fantastisch geacteerd drama waarin Dafna [Sarah Adler] en Michael Feldman [Lior Ashkenazi] abusievelijk te horen krijgen dat hun zoon Jonathan [Yonaton Shirai] is omgekomen. Michael, zelf een ex-soldaat, besluit zijn contacten in het leger te gebruiken om ervoor te zorgen dat Jonathan zo snel mogelijk thuis komt. Jonathan bewaakt ondertussen, met een paar collega's, een afgelegen grenspost in de woestijn en probeert de ééntonigheid van het werk te doorbreken door het maken van tekeningen.

In het eerste deel filmt regisseur Samuel Maoz Ashkenazi vrijwel uitsluitend in frontale close-ups. Dat stelt Ashkenazi voor een grote uitdaging en hij geeft een indrukwekkende tour-de-force weg waarin hij op zeer beheerste wijze uiting geeft aan de complexe emoties die zijn karakter voelt. Het middelste deel, dat zich afspeelt bij de grenspost, zit vol visuele, vaak surrealistische juweeltjes en Maoz gebruikt deze om het absurdisme van het werk van de grensbewakers neer te zetten. In het laatste deel toont hij ook zijn kwaliteit als scenarist door ons op intrigerende wijze langzaam maar zeker deelgenoot te maken van een ironische wending die we pas in de briljante epiloog zien. Overigens, hoe goed de acteurs ook zijn, wat mij betreft wordt de show gestolen door... een dromedaris!

Zwaar symbolische film die de klassieke tragedie nieuw leven inblaast: Michael blijkt zijn lot c.q. straf niet te kunnen ontlopen en in een poging zijn lot/straf af te wenden realiseert hij haar juist (zijn zoon Jonathan is het ‘bewijs’ dat God hem zijn zonde heeft vergeven, maar juist door Jonathan terug naar huis te roepen drijft hij hem de dood in zoals hij eerder een medesoldaat de dood in dreef). De foxtrot symboliseert deze strijd nu hij de dans is waarbij men altijd weer op hetzelfde punt uitkomt, welke stappen men ook neemt. Er is aanvankelijk de dreiging dat Jonathan er niet komt (abortus) en later is gesneuveld, waarna de hoop wordt hersteld die toch tevergeefs blijkt. Er lijkt ook iets van een erfzonde te zijn die van Michael op diens zoon Jonathan is overgegaan in de vorm van de pin-upgirl (c.q. atheïsme) die door Michael in de plaats is gezet van de Bijbel (c.q. geloof). Het scheef hangen c.q. verzinken van het schilderij in het ouderlijk huis resp. de container van de soldaten symboliseren de onvermijdelijke ondergang van Michael resp. Jonathan. Et cetera.

De film is opgezet als een drieluik met een scherp contrast tussen de realistisch en grijs ogende eerste en laatste delen over Michael en het wat surrealistisch en kleurrijk ogende middendeel over diens zoon Jonathan. De pijn van de dood wordt breed uitgemeten in het eerste en laatste deel terwijl de dood in het tweede deel een bagatel is. In dat tweede deel ontwaarde ik mede om die reden ook een kritiek op Israëls optreden jegens de Palestijnen die me door zijn eenzijdige karikatuur van het Palestijns-Israëlisch conflict wat ergerde, al vond ik e.e.a. artistiek te billijken vanwege het genoemde surrealisme en contrastwerking (maar in Israël zou Maoz met deze film de woede van de Israëlische minister van Cultuur op de hals hebben gehaald: Foxtrot (film)) - Wikipedia - nl.wikipedia.org.

Op papier klopt de film helemaal, maar op het doek wist de film me maar matig te bekoren. Dat heeft ermee te maken dat de film traag is, je het grootste deel clueless bent over wat de film wil zeggen waarna in het slot de puzzelstukjes juist te opzichtig op hun plek worden gelegd met nogal wat dei ex machine (zoals het ongeloofwaardige schietincident door Jonathan alsmede de onwaarschijnlijke dood van Jonathan) om het verhaal rond te breien. De film is wel interessant en als tragedie wordt de film mogelijk boeiender naarmate je ‘m vaker ziet doordat je de puzzelstukjes dan steeds beter kunt leggen (een tragedie is als een muziekstuk dat mooier wordt naarmate je ‘m vaker hebt gehoord doordat je gaat aanvoelen of doorzien wat er moet gaan komen).

Wie danst er nu als hij eigenlijk nooit vooruit komt? De Foxtrot uit de filmtitel kun je lezen als een metafoor voor oorlog: het strijden tegen een onbekende vijand, het lijden dat nooit stopt. Soldaten zijn pionnen in een spel zonder console. En dus slaan toeval en willekeur om de haverklap toe. In Samuel Maoz’ debuutfilm Lebanon (2009) en des te meer in het ontstellende Foxtrot. De dans met leven en dood krijgt in dit Israëlische drama een uniek filmisch karakter.

In de openingsscène van de film krijgt Daphna Feldmann (Sarah Adler) te horen dat haar zoon Jonathan tijdens zijn militaire dienst het leven heeft gelaten. Het nieuws bereikt ook Daphna’s man (Lior Ashkanazi), waarna een instabiele fase van rouw en procedure ingaat. Het emotionele botst openlijk met het formele; terwijl de muren van Michaels wereld instorten, probeert een militair hem plechtig in te lichten over de aankomende begrafenis.

Toch is Foxtrot geen film over rouwverwerking. Juist wanneer het verstikkende perspectief op de vader haar tol begint te eisen, betreden we een ander verhaal. Uiteraard is dat verhaal onlosmakelijk met het leed van de Feldmanns verbonden, maar er schijnt al iets door van de genadeloze Foxtrot-techniek: vermoedelijk zullen we nog wel even over door blijven dansen. De plotontwikkelingen van Maoz zijn niet gekozen om een publiek te bevredigen. Ze zijn er omdat ze de thema’s van de film weerspiegelen. Uitzichtloosheid, zinloosheid. Herhaling, kans en toeval.

Maoz communiceert in Foxtrot op twee niveaus. Enerzijds vallen zijn personages ten prooi aan de thema’s die ze niet kunnen aanraken, beïnvloeden: ze zitten gevangen in een frustrerend surreële wereld. We volgen een viertal soldaten bij een grenspost. Hoe ze daar terecht gekomen zijn, lijken ze niet te weten. Tegen wie ze vechten ook niet. Waar het tankpersoneel in het claustrofobische Lebanon leed onder het beklemmende perspectief van een enkel vizier, is het verval in Foxtrot nog een stuk tastbaarder. De container waarin de soldaten verblijven, zakt letterlijk weg in de grond.

Zo zijn er meer manieren waarop Maoz en zijn cinematograaf (Giora Bejach) leegte en uitzichtloosheid verbeelden. Soms gebeurt dat door elementen van de art direction te accentueren, soms door sprekende camerastandpunten. In het appartement van de Feldmanns hangt een kunstwerk dat nog het meest wegheeft van een zwart gat; in een later shot zien we een cirkelvorm op een stellage staan. Als Michael het verlies van zijn zoon moet verwerken, representeert het desoriënterende getol van de camera (in overhead shot-positie) de intredende gekte en het begin van de Foxtrot-dans.

inclusief afsluiting recensie (ivm passend beeld)

Een erg mooie film, vooral visueel. Bijzonder en kunstzinnig in beeld gebracht. Wist mij redelijk te raken. Ik ben erg verrast. Ik had niet verwacht 'm zo goed te vinden en het was een heel ander soort film dan ik dacht. Naar het eind toe vond ik het ietwat langdradig worden en verloor het wat kracht, voor mij in ieder geval. Goed camera- en acteerwerk en een treurig verhaal, in schoonheid verpakt. 4*

Als een hedendaagse Luis Buñuel of Franz Kafka bespot de Israëlische regisseur Samuel Moaz de absurditeit van militarisme als een nationale identiteit op basis van geloof of afkomst. De foxtrot uit de titel zit vernuftig verweven in een narratief waarin ook tijd en ruimte (gelijk de klassieke dans) stappen zet om weer op dezelfde plek terug te komen. Flashbacks, flashforwards, droomsequenties en verschillende genre-elementen verstoren de contiguïteit, met een plot dat hierdoor steeds net niet loopt zoals verwacht en andere accenten legt. Of het een fel realistisch rouwverwerkingsdrama is waarin Michael Feldman (Lior Ashkenazi) net te horen krijgt dat zijn zoon is gestorven in militaire dienst. Hij ondergaat gelaten de geritualiseerde procedés waarmee het militaire bedrijf probeert om de scherpe kantjes af te vlakken van zijn verlies. Elke keer dat tergende piepje als zijn mobiele telefoon aangeeft dat er een slok water moet worden gedronken. Onderhuids borrelt en broeit het, terwijl hij als een levende dode ronddwaalt door de architectonisch kale ruimtes die hij zelf heeft ontworpen. Alleen in de geslotenheid van zijn toilet kan hij die rigide mannelijkheid loslaten en zijn tranen de vrije loop laten. Al moet hun gezinshond af en toe de klappen opvangen van zijn temperament.

Alleen al hoe een fantastische karakteracteur als Lior Ashkenazi deze larmoyante, tragische figuur neerzet - in gevecht met zijn eigen verdriet - had een prima film opgeleverd. Maar 'Foxtrot' (2017) zet een stapje terug in het verleden en werpt licht op een onrecht dat de toekomst zal bepalen. De toon en sfeer verandert van onderhuidse tristesse naar surrealistische oorlogstaferelen. Iets te jonge mannen die vooral bezig zijn om hun alledaagse monotonie van verveling en seksuele frustratie te doorbreken. Slagboompje open, slagboompje dicht, mevrouw door de scanner, meneer door de scanner, etc. Ook Jonathan Feldman (Yonaton Shiray) is begeesterd met de creativiteit van zijn vader, maar moet zich beperken tot de grenspost waar hij met enkele leeftijdsgenoten is gestationeerd. Overal heeft hij rondborstige pin-upgirls geschilderd op het wachtpostje of een busje dat steeds iets verder wegzakt in de modder. Zelfs de beste vertellingen die een kritisch statement maken tegen de ideologie van oorlogsvoering- zoals 'Apocalypse Now' (1979) of 'Full Metal Jacket' (1987) - weten niet helemaal weg te komen van het spektakel van wapens en geweld. 'Foxtrot' (2017) fileert haarscherp de combinatie van elementen (machismo, valse nostalgie, rigide natiestaat-denken) waar legerregimes op drijven. Elke oorlogsdans komt in zijn absurde zinloosheid weer terug bij hetzelfde beginpunt: menselijk lijden moet worden verdoezeld.

Bijzondere film, die zeker een keer gezien moet worden. Creatief en slim maar ook pretentieus, is te merken dat Maoz iets gedenkwaardigs wil afleveren, en dat lukt bij vlagen. Er zitten een aantal briljante scènes in(de dansende soldaat, de schietpartij aan de grenspost, de uiting van het verborgen verdriet van pa ), die alleen al een kijkbeurt rechtvaardigen. Van de andere kant kent deze Foxtrot enkele trage momenten die niet altijd effectief zijn, en de wending aan het slot vond ik onnodig sarcastisch.
Bedoeld als aanklacht tegen een ieder elke oorlog denk ik, en in dat kader heb ik al veel betere en evenwichtigere films gezien, maar bovengemiddeld is dit zeker.

Prima film over de waanzin van militaire dienst. Vier jongens bemannen een grenspost bij een weg, waar nauwelijks verkeer is. Ze vervelen zich dood, hun omgeving is lelijk en vies. Ze trachten de moed er in te houden zolang ze daar moeten zijn. Jonathan Feldman houdt een soort dagboek bij, met tekeningen. Als er op een nacht een auto voor de hefboom stopt met feestvierders op weg naar huis, maakt alertheid plaats voor paranoia. Na Lebanon alweer een prima film van Samuel Maoz.

Nogal wat symboliek, die zoals steeds in dergelijke films, dreigt onopgemerkt of onbegrepen te passeren...
Rode draad in deze film lijkt mij toch de hekeling (soms meer bespotting) van oorlog en leger dat zich in het eerste luik uit in een miskleun van jewelste ( ze hadden zich van dode vergist ) en de manier waarop het leger het afscheid wil organiseren, in het tweede luik door de illustratie van de "leegheid" van de wachtpost en het letterlijk "toedekken" van een falen en in het derde luik, dat heel wat opheldert aangaande het karakter, frustaties , woede en gebeurtenissen uit het verleden van de vader, liggen oorzaken ook bij oorlog en leger te zoeken.
Moeilijke film van een bekwame cineast. Er zit heel wat in. Kunst is het er uit te halen.

Foxtrot is een film die uiteen valt in drie grote stukken. Het was toch vooral het eerste gedeelte van de film die het meest indruk op me maakte wanneer het onbehaaglijke gevoel van onmacht en verdriet te beurt viel aan de ouders toen hen werd verteld dat hun zoon Jonathan is gesneuveld voor het vaderland. Zeer knappe en intense scènes die me raakten tot het bot. Ook de stuntelige afstandelijke manier om de dienst te regelen was boeiend om volgen. Het doet je wat denken aan de filmscènes van de vermetele bezoekjes van militairen die ze brachten aan vrouw- of moederlief tijdens WOII.

Technisch prima film waarbij ook de montage top is om het plot vatbaar te houden met de tijdswisselingen. Ook het zware thema en ongelukkige gebeurtenissen zorgen bij de kijker voor een onbehaaglijk gevoel en houden hem bij de les. Een ongeluk of misverstand is gauw gebeurd. En ook geluk en toeval spelen vaak een rol, in het dagelijkse leven, maar ook tijdens een oorlog.

Ook de tekeningen hebben een meerwaarde, knappe designs en verwijzend naar de band tussen vader en zoon en de alledaagse dingen in het leven ongeacht de omstandigheden van oorlog of social distance. Mooi, zeer de moeite!

Deze zat ook in de box, dus ook maar eens geprobeerd. Ik kende de film niet, maar ben toch wel aangenaam verrast. De film bestond eigenlijk uit drie delen, waarvan het derde deel in het begin wat verwarrend was, maar uiteindelijk wel alles duidelijk wordt. De cast deed het prima en visueel zat het ook wel goed. De langere speelduur stoorde eigenlijk niet. Prima film.

Foxtrot.
De foxtrot.
Een pas naar voren, en nog een. Een voet opzij, de ander volgt. Een pas achterwaarts, en nog een. Een pas contralateraal, en alweer voet erbij. En we zijn waar we begonnen.
De foxtrot – in een rechthoek cirkels draaien.
De foxtrot – al dansend gewoonweg stilstaan.

Een vader danst de foxtrot, achtervolgd door het verleden van zijn moeder (de kampen) en een trauma uit zijn oorlogstijd. Hij had dood moeten zijn! Hij leeft!

Mijlenver van hem vandaag, danst ook zijn zoon de foxtrot. Ergens aan een grensovergang die hier van ginder scheidt, een checkpoint tussen ergens en nergens, op een weg die door kamelen en hier en daar een verdwaalde personenwagen wordt gebruikt. Het onderkomen van vier soldaten in legerdienst zinkt langzaam weg in een almaar uitdijende brij – zal iemand het merken als zij niet langer deze route, deze grens, deze zinledige woestenij bewaken?

De vraag stelt zich niet, want er doet zich een noodlottig accident voor. De Israëlische legerleiding weet daar wel raad mee: het graaft een put en onttrekt alles wat aan het ongeval herinnert metersdiep onder de grond. Niets getuigt nog van de tragische feiten. En juist daardoor legt alles er getuigenis van af, toch zeker in de beleving van zoonlief.

Onderwijl dwaalt ook zijn moeder door een psychologisch niemandsland, ingehaald door oude demonen, schijnbaar voor het eerst in heuse confrontatie met haar echtgenoot, inmiddels haar ex. Ook zij danst de foxtrot – vlucht voor haar lijden in het exces van verdovende middelen, en staat dus stil.

Samuel Maoz laat dat allemaal ontzettend gestileerd zien, in een onaardse cinematografie waarin elk detail de sfeer onderstreept. En dat gespeend van bombarie, zodat niets de uitgepuurde handeling in de weg staat. Het levert hypnotiserende cinema op, die vandaag (misschien nog meer dan bij het verschijnen van de film?) alarmbellen doet rinkelen. Een legerleiding die zich hoegenaamd niet interesseert voor rechtvaardigheid, en die rouwenden manipuleert eerder dan ondersteunt: van wat voor soort staat is zij de beschermengel? Het antwoord staat dagelijks in de gazet, laat dat gezegd zijn.

3,25*