Wad: Overleven op de Grens van Water en Land (2018)

Zou het kunnen? Een natuurfilm maken die niet het obligate stramien volgt, maar een natuurFILM? Ruben Smit is het in elk geval niet gelukt.

Zeker, prachtige natuurbeelden van grijze en gewone zeehonden, magnifieke zwermen spreeuwen, lepelaars, schelpdieren, etc. Natuurlijk de cyclus van vrouwtje winnen, paren, baren en overleven. De beelden zijn bekend, maar nu geschoten op onze eigen Wadden die we delen met Duitsland en Denemarken. Niks mis mee, met die natuur.

En nu de film. Waarom obligaat?

* De off screen-stem die in de tegenwoordige tijd vertelt wat wij zien of wat wij dienen te zien ("Opnieuw een kans voor de slechtvalk om een prooi te bemachtigen" - we zien een slechtvalk).

* Een montage die verhalende verbanden legt, wat de off screen-stem versterkt: "Mannetje loert op zijn concurrent" - we zien zeehond naar rechts kijken en in volgende shot zeehond die naar links kijkt).

* Muziek die dan weer rust uitstraalt en dan weer actie of spanning, vooral het 'verhaal' benadrukkend, opdat we meeleven.

* Slow motion-beelden, en natuurlijk de time lapse-techniek die de natuur versnelt.

Tja, er is niks mis met deze film, maar ook weinig voor.

Alle ingrediënten voor een geslaagde documentaire zijn aanwezig: prachtige beelden van flora en fauna in de Waddenzee, een prima soundtrack, een mooie score en de vertelstem van niemand minder dan Gijs Scholten van Asschat. Maar schrijver/regisseur Ruben Smit verprutst het in de montage en de stemregie. Scholten van Asschat heeft een prachtige stem, maar zijn vertolking hier is erg vlak. Het is mij bovendien een raadsel waarom Smit de prachtige geluidopnames juist gebruikt bij de (overdadige) slow-motion en time-lapse beelden en de authentieke beelden voorziet van muziek?! De kijker is intelligent genoeg om te weten dat een natuurfilmmaker montagetrucs gebruikt om de film meer dramatisch impact te geven, maar Smit doet dat veel te opzichtig. Er is nauwelijks sprake van structuur, veel van de mooiste beelden komen en gaan zonder enige verdieping (het commentaar is sowieso inhoudelijk oppervlakkig). Het einde is bovendien ronduit afgeraffeld. Bijzonder jammer, want er is niets mis met het bronmateriaal!

Deze documentaire heeft twee minpunten: De voice-over en de muziek. Voegen helemaal niets toe aan deze docu, integendeel zelfs. Ze zorgen meer voor afbreuk. Waarom moet het gedrag van de dieren zo nodig verklaard worden? Dieren in de natuur falen nooit in hun gedrag zo lang de mens er zich niet mee bemoeit. Gewoon laten zoals het is. Waar is die muziek voor nodig? De vogels en de zeehonden maken toch al genoeg muziek.

De beelden van de natuur zijn verder best gaaf, zonder meer. Dit had dus zonder de door mij genoemde minpunten best een goede documentaire kunnen worden.

3.0*

Nu is er op zichzelf weinig mis met het stemgeluid van Gijs Scholten van Aschat en natuurfilmer Ruben Smit weet ongelofelijk mooie sfeerplaatjes te schieten. Maar in 'Wad: Overleven op de Grens van Water en Land' (2018) lijken voice-over en mooifilmerij nooit een harmonieus geheel te vormen. Of de commentator signaleert dingen die zonder toelichting ook wel duidelijk waren, of hij geeft net te weinig informatie wanneer het getoonde nu net wel mijn interesse prikkelt. Sowieso lijken pathos en dramatiek (á la Planet Earth met David Attenborough) een doel op zich, met veel aandacht voor lief en leed van individuele dieren en op de achtergrond een bombastisch aanzwellende soundtrack. Het is jammer dat een begaafde natuurfilmer als Ruben Smit niet meer ruimte krijgt (of neemt!?) om zijn imposante sfeerbeelden voor zichzelf te laten spreken. Al vind ik het ergens een beetje vals hoe de mooie plaatjes de fantasie bestendigen van het Waddengebied als ongerept natuurschoon. Net als bij Smit's eerdere documentaire 'De Nieuwe Wildernis' (2013) - over de Oostvaardersplassen - blijft de interactie tussen mens en milieu volledig buiten beschouwing. Pas bij de aftiteling valt er vluchtig iets te lezen over milieuproblematiek, maar deze terzijde vormt niet het zwaartepunt. Als educatieve film had er meer in deze productie gezeten en als kunstzinnige film richt het zich te vaak op goedkoop sentiment.

Ik heb hier de vierdelige televisieversie van gezien, die twee keer zo lang is als de bioscoopversie. Wad is een bijzonder fraai gefilmde documentaire over het Waddengebied, die laat zien hoe ongelooflijk bijzonder maar ook kwetsbaar dit unieke gebied is. Niet alle onderdelen van de documentaire zijn even interessant en de voice-over van Gijs Scholten van Aschat is weinig meer dan adequaat, maar de beeldenpracht is dermate indrukwekkend dat de documentaire toch de moeite waard is.