Schwarzer Kies (1961)

Hoe deze bijzonder sterke Duitse noir onder mijn radar is gebleven tot voor kort is mij een raadsel.

Terwijl ik toch een groot liefhebber ben van oudere Duitse films.

Waarschijnlijk heeft het te maken met het verdomhoekje waarin de film vanaf het begin al in geplaatst werd.

Destijds neergesabeld door critici, en aangeklaagd door de joodse gemeenschap in Duitsland.

Dat laatste vanwege enkele vermeende antisemitische passages.

Onterecht m.i.

Meteen na de première in 1961volgde er al een aanklacht van ene H.G. van Dam.

Het zou gaan om een openlijke belediging van de joodse gemeenschap.

Dat de man e.e.a. niet in de juiste context zag was niet alleen het verweer van de filmmakers, maar ook het gerecht wees de aanklacht af.

Dat er alsnog, en zonder opgelegde dwang van hogerhand, toch geknipt werd in de film was een besluit van productiemaatschappij UFA en regisseur Käutner.

Tevens werd de film na de première ook verder nog aangepast en van een alternatief einde voorzien.

Veel kritiek was er destijds ook op de wijze waarop de Amerikaanse militaire macht, gelegerd in Duitsland, het te verduren kreeg.

Käutner schuwde niet de minder fraaie kanten van "het vrije Westen" aan de kaak te stellen.

Hij was er behoorlijk scherp in.

Daar was destijds durf voor nodig, en het werd hem niet in dank afgenomen.

Anti-Amerikanisme was not-done in het land dat nog volop in de "Wiederaufbau"fase verkeerde.

Na al die jaren lijkt de film nu een herwaardering te ondergaan, en dat is m.i. volledig terecht, want het is een van de beste Duitse films die ik gezien heb.

De cast speelt zeer geloofwaardig, vooral Helmut Wildt en de prachtige Ingmar Zeisberg zijn sterk in hun rollen, en filmisch klopt het ook helemaal.

Over het einde heb ik mijn bedenkingen, al ben ik er nog niet helemaal uit voor mijzelf.

De premièreversie is melodramatisch, de bioscoopversie heeft een open einde.

De Blu-ray van Concorde (in samenwerking met de F W Murnau stichting bevat de verdoemde premièreversie en de gekuiste bioscoopversie.

Goed geacteerde, film noir-achtige rolprent die me qua sfeer erg deed denken aan "Hell Drivers" met Stanley Baker uit 1957. Naar aanleiding van het nieuwgierig makende bericht van Brix d.d. 21-08-2021 14:21 uur kocht ik de blu-ray van www.concorde-home.de (geen ondertitels) en heb ik bijzonder genoten van deze ijzersterke, obscure film. Bedankt Brix!!!

Noirvember 18

Werkelijk meesterlijke euro-noir en de beste die ik deze maand gezien heb. De film ademt Antonioni met prachtige fotografie en sterk naturel spel. Sfeervol, origineel en meeslepend.

Dit pareltje is te vinden in de World Noir box volume 2 van Radiance.

Gaat dat zien!

4,5

Helmut Käutners "Schwarzer Kies" is een donkere film noir die de morele chaos in het naoorlogse Duitsland blootlegt. De film draait om Robert Neidhardt, een oorlogsveteraan die als vrachtwagenchauffeur werkt te midden van zwarte handel en corruptie rond een Amerikaanse luchtmachtbasis. Wat deze prent uniek maakt, is de zwart-wit cinematografie en de compromisloze sfeer. Käutner toont een wereld waarin goed en kwaad vervagen en overleven boven moraliteit staat. “Schwarzer Kies” is ook een van de eerste films die realistisch antisemitisme in het naoorlogse Duitsland weergeeft, wat zorgde voor controverses. Deze goede film is aanbevolen voor liefhebbers van film noir en Duitse cinema, dankzij zijn sterk script, de acteerprestaties en beklemmende sfeer.

Teleurstellend. Althans in mijn beleving. Want de film is thematisch en visueel best interessant. Een Duitsland nog onder de schaduw van de holocaust, de locale bevolking zonder toekomst waar iedereen weg wil. Het verhaal speelt zich af in een klein dorpje waar een Amerikaanse legerbasis is gestationeerd. Voor de dorpelingen is dit de enige geldbron waardoor prostitutie en zwarte markt goed floreren.

Zwart wit fotografie met locaties die er steeds troosteloos uitzien, koude industrialiseerde landschappen met het zwarte kiezel als een metalen deken dat alle misdaden bedekt (cf het begint met de hond).

Het is echter zo sec verteld, ik hou er niet zo van. Personages zijn op voorhand verloren, de liefdesaffaire raakte me niet. Ik zag geen climax maar zeer rechtlijnig verteld zonder een hoogtepunt (het ongeval, het onderzoek zijn bijna fait divers). Het is een noir natuurlijk. De toon is doem en noodlot maar ik kon nooit meeleven met de personages, de naturalistische stijl zat in de weg, denk ik.

Schwarzer kies is wel belangrijk voor de geschiedenis van Duitse film. Zowel een sociaal als een politieke analyse van een naoorlogse Duitsland, de film is een pionier voor de new wave Duitse cinema met Fassbinder op kop die met Die Ehe der maria Braun aansluiting vindt (gaat ook over de opbouw na WO II) en die ik vreemd genoeg wel een schitterende film vind. Dus moet ik Black gravel wel een tweede kans gunnen.