Racing Extinction (2015)

Hoe mooier iets is, hoe treuriger de teloorgang.

Enerzijds ben ik in de loop der jaren waarschijnlijk gevoeliger geworden voor dit soort documentaires. Anderzijds wordt de schaamte om tot het menselijk ras te behoren je er ook steeds vakkundiger in opgedrongen. Het Antropoceen heet het geologisch tijdvak vanaf wanneer de atmosferische invloed van menselijke activiteit aantoonbaar is. En die invloed is - om met een litotes van wal te steken - niet bepaald positief.

Eerdergenoemde vakkundigheid speelt tegenwoordig leentjebuur bij veel werken van fictie: Laat eerst zien wat er zo mooi is aan hetgeen je verstoort, voor je het verstoort. Hier wordt een natuurwetenschapper en audiofiel ten tonele gevoerd, die zowat ieder diertje op cassette heeft staan. Een paar fragmenten afspelend wordt al snel duidelijk: de aarde staat bol van (het geluid van) het leven. Het vervolgens laten wegsterven van deze bruisende geluidsband staat symbool voor de rest van de documentaire, en daarmee voor de gebeurtenissen in de wereld waar het over verhaalt. Racing Extinction volgt veelvuldig dezelfde formule: wissel beelden van de schoonheid op aarde af met beelden van de destructie die de mensheid het toebrengt. Hoe groter het contrast tussen schoonheid en destructie, hoe groter de urgentie.

(De casual manier waarop walvis in een restaurant geserveerd wordt, wordt aangezet met beelden waarop het machtige zoogdier in vrijheid zijn - voor mensen onhoorbare - lied zingt. De prachtige elegantie van zwierig voortbewegende manta ray-roggen staat in schril contrast met de louche warenhuizen volgepakt met zakken gedroogde manta-kieuwen. Haaien stammen uit een tijdperk van vóór de dinosauriërs, dus als er even later één in beeld komt die, beroofd van zijn vinnen, vergeefs probeert door te zwemmen, komt dat dubbel zo machteloos over.)

Toch geldt: ook al is hun werkwijze doorzichtig; ook al klinken de snikken van maker Louie Psihoyos en consorten bijtijds aangemeten en gecalculeerd; ook al weet je dat ieder wonderlijk wezen in beeld slechts de functie heeft om jou een kutgevoel te geven als het vertrapt wordt: het werkt wel. Ik voelde me kut. En ik wist hoe ik bewerkt werd. Het verschil met fictie is, dat fictie fictie is. Daar vervalt de werking als de methode ontbloot wordt. Hier niet. Dit is echt. Deze wezens worden gedood. En dit is de schaal waarop het gebeurt.

Het contrast tussen schoonheid en destructie was voor mij ook groot genoeg om geen energie te willen steken in het aanvechten van statistieken en deadlines die (vanuit eenzijdig perspectief) op je afgevuurd worden. "50% van alle diersoorten op aarde binnen 100 jaar"? Ik weet het niet. Al was het 5%, ik zou er nog om kunnen janken. Veel ruimte voor het aanvechten van argumenten, voor tegengeluiden is er niet in Racing Extinction maar zo'n soort documentaire is dit natuurlijk niet. Dit is geen sociaal probleem waar we beide kanten van de medaille zo eerlijk en evenredig mogelijk moeten belichten. We moeten zoveel mogelijk shit zo effectief mogelijk in beeld brengen zodat zoveel mogelijk mensen zoveel mogelijk mensen laten zien dat het niet alleen een beetje in de soep aan het lopen is. Dramaturgisch benaderd misschien, maar niet minder waar.

Hoe mooier iets is, hoe treuriger de teloorgang. Maar die teloorgang wordt nog schrijnender, naarmate ons aandeel erin toeneemt.

Een beetje belerend en prekerig. Zeker als het dan ondernemers (zoals Elon Musk) aan het woord laat om de kijker het belang van groene energie en andere milieuoplossingen bij te spijkeren. En toch raakt het een gevoelige snaar. De schitterende onderzeese beelden van haaien, walvissen, reuzenmanta's, plankton en dolfijnen. Het optimistische activisme van geheime opnames op plekken waar de producten van illegale visvangst worden verkocht. De laatste video-opnames van dieren die met uitsterven bedreigd worden. Soms ook wonderschone en afstotelijke UV-filters om de CO2-uitstoot in het dagelijks leven in beeld te brengen. Ook het verschil in aanpak tussen milieuproblemen in het westen en in andere regio's krijgt de aandacht. Door de prekerige toon en de veelheid aan verschillende onderwerpen, kun je het moeilijk een echt goede documentaire noemen. Maar ik ben minder cynisch dan andere gebruikers: het weet in vogelvlucht de milieuproblemen van onze tijd inzichtelijk te maken voor de niet geïnformeerde leek.