Torenhoge score voor confronterende dramafilm: 'Je voelt de seconden wegtikken'

Je kunt zeggen wat je wil, zolang het maar in lijn is met wat de Partij verkondigt. Het moet de basis zijn van een angstwekkend bestaan, zelfs wanneer de bevolking zich begint te roeren en er een gigantische opstand op til is. Anul Nou Care N-a Fost – beter bekend als The New Year That Never Came – toont ons de opmars naar de Roemeense Revolutie door de ogen van gewone mensen.

Politieke onrust houdt de gemoederen flink bezig; in de stad Timisoara, geheel ten westen van het land, hebben protesten tegen de regering geleid tot represailles en zijn er flink wat slachtoffers gevallen. Een televisieregisseur (Mihai Calin) moet een vervangster vinden voor een actrice (Victoria Raileanu) die een socialistische groet moet brengen in een belangrijke special, aangezien de vrouw in de oorspronkelijke opname het land verliet en als verraadster wordt beschouwd.

Lees ook: Gigapopulair op Netflix: deze tien films worden nu compleet grijs gestreamd

De nieuwe kandidate (Nicoleta Hâncu) heeft geen keuze, maar kan haar nieuwe taak niet verkroppen. Bij een doodgewone arbeider (Adrian Vancica) slaat de paniek volledig toe wanneer z'n zevenjarige koter zijn anarchistische uitspraken citeert in een brief die reeds verstuurd is. Een student (Andrei Miercure), zoon van de televisieregisseur, neemt gigantische risico's in zijn pogingen de grens over te steken. Een agent van de geheime politie (Iulian Postelnicu) moet dissidenten opsporen en overziet tevens de gedwongen verhuizing van zijn moeder (Emilia Dobrin). Die weigert echter haar woning zomaar op te geven.

Magnifiek mozaïek

Goh, wat hebben ze dat slim gedaan, is vaak het effect dat een film met meerdere verhaallijnen door elkaar op kijkers heeft. Soms lijkt deze manier van visuele storytelling de grootste of enige troef van de cineast te zijn. Maar schrijver/regisseur Bogdan Muresanu weet de lotgevallen van zijn diverse personages op een heel natuurlijke manier met elkaar te verweven. De toepassing van de mozaïekvertelling voelt dan ook niet aan als een gimmick, maar bijna als noodzakelijk. 

Achteraf heb je natuurlijk makkelijk praten. De gebeurtenissen in The New Year That Never Came vinden plaats vlak voor de algehele revolutie die Roemenië zou overspoelen, die zou eindigen met de afzetting, berechting en executie van Ceausescu. Maar dat wisten de hoofdpersonen van deze film niet. En ook al ben je daar als kijker wel van op de hoogte, de spanning is alsnog te snijden vanwege de staat van paraatheid waarin de centrale figuren leven. Een behoorlijk knappe prestatie, die naast het fenomenale acteerwerk mede te danken is aan de 4:3 beeldverhouding, wat zorgt voor een benauwend kader.

Dunne draadjes

Ook al zijn de personages met elkaar verbonden, het zijn voornamelijk de individuele levens die worden uitgelicht. De connecties tussen de uitgebeelde mensen zijn verrassend subtiel, hoewel het gebruik van een ingewikkelde kettingreactie misschien niet zo eerbiedig zou zijn aan het onderwerp. Die onnodige complexiteit zou alleen maar afleiden van de kern, namelijk wat voor weerslag de politieke spanningen van december 1989 op gewone Roemenen had.

Door te kiezen voor toegankelijkheid, is Muresanu's film ontzettend oprecht geworden. Dat komt mede door de afschuwelijke keuzes waaraan de protagonisten worden onderworpen. Vechten of vluchten? Erkennen dat je tijd gekomen is of je vastklampen aan wat je liefhebt? Protesteren of doen wat er van je verlangd wordt uit zelfbescherming? Het ene dilemma is nog schrijnender dan het andere en het smalle beeldformaat houdt je extra aan het doek gekluisterd.

The New Year That Never Came

Zowel fysiek als in tijd gemeten zijn de gebeurtenissen in The New Year That Never Came misschien een behoorlijke ver-van-je-bed-show. Maar Muresanu is erin geslaagd om de tumultueuze laatste dagen van 1989 op effectieve wijze terug te brengen naar het heden. Het is absoluut niet moeilijk om te begrijpen hoe heet de vuren zijn waar de hoofdpersonen voor staan, maar hun uiteindelijke keuzes zijn minder goed te voorspellen.

En daar zit hem de kracht van deze film. Je laat automatisch eventuele kennis van de geschiedenis los en leeft van minuut tot minuut met de gebeurtenissen mee. Bovendien, zelfs met de omwenteling in je achterhoofd is het lastig om uit te stippelen wat voor gevolgen woorden en daden hebben. Ondanks het vaak rustige ritme van The New Year That Never Came, voel je wel die seconden steeds meer wegtikken. Dit historische drama is ons inziens dan ook makkelijk een 4,5/5 waard.

Bekeken tijdens de persvoorstelling in Slieker Film te Leeuwarden. Daar en elders in het land draait deze mozaïkvormige blik op de Roemeense Revolutie nu in de zalen. Bekijk de trailer hieronder.