Het blijft een vreemde gewoonte, een film opzetten waarvan je weet dat je straks met samengeknepen tenen op de bank zit. Toch doen mensen het massaal en noemen ze het gezellig of ontspannend. Horrorfilms zijn populair, zeker rond Halloween, maar waarom vinden mensen het leuk om zichzelf bang te maken? Finse onderzoekers besloten dat eens goed uit te zoeken. Ze wilden weten of je hersenen eigenlijk wel snappen dat het nep is, of dat ze reageren alsof er écht gevaar dreigt.
Het experiment
Om dit te onderzoeken werd een lijst samengesteld met de honderd engste horrorfilms van de afgelopen eeuw. Denk aan klassiekers waarbij de spanning langzaam wordt opgebouwd, maar ook aan moderne films vol onverwachte schrikmomenten. Vijftig proefpersonen kregen een aantal fragmenten te zien. Terwijl ze keken, werd hun hersenactiviteit nauwkeurig gemeten. Daarna vulden ze vragenlijsten in over hoe ze de films hadden ervaren. De aanpak klinkt simpel, maar de resultaten waren behoorlijk interessant. Want hoewel de proefpersonen veilig in een lab zaten, lieten hun hersenen heel iets anders zien.
Hersenen die zich laten foppen
De scans toonden aan dat het brein reageert alsof er echt gevaar dreigt. Of je nu in een donker bos staat waar elk moment iets kan gebeuren of gewoon met een kop thee op de bank zit, voor je hersenen maakt dat verrassend weinig uit. Ze bereiden zich constant voor op onverwachte gebeurtenissen. Juist daarom werkt horror zo goed, het speelt in op dat ingebouwde alarmsysteem. Het is eigenlijk hetzelfde mechanisme dat ervoor zorgt dat je thuis maatregelen neemt om je veilig te voelen. Denk bijvoorbeeld aan sloten vervangen wanneer je net in een nieuw huis trekt. Waarschijnlijk verwacht je niet direct inbraak, maar je slaapt toch een stuk rustiger als je weet dat de oude sleutels niet meer gebruikt kunnen worden. Zo proberen je hersenen je ook te beschermen tijdens een film, zelfs al weet je verstand dat er niks aan de hand is.
Twee soorten angst
Wat de onderzoekers verder opmerkten, is dat mensen niet maar één soort angst ervaren tijdens het kijken van een horrorfilm, maar twee. De eerste is een sluipende spanning. Dat is dat gevoel dat er iets mis is, ook al gebeurt er nog niks. Je hartslag gaat wat omhoog en je zit al bijna op het puntje van je stoel. De tweede soort is de beruchte schrikreactie. Dat is het moment dat je helemaal niets verwacht en er plotseling iets voor je neus staat. Het klassieke voorbeeld is iemand die uit het niets achter een deur verschijnt. Je lichaam reageert dan direct, alsof het zichzelf wil redden uit een echte bedreigende situatie. Die afwisseling van spanning en schrikmomenten zorgt ervoor dat horrorfilms je zo bezig blijven houden.
Stress in plaats van ontspanning
De conclusie van het onderzoek is duidelijk. Je hersenen maken geen onderscheid tussen een film en echt gevaar. Je lichaam reageert dus alsof er werkelijk iets aan de hand is, compleet met verhoogde hartslag, zwetende handen en een flinke dosis stresshormonen. En dat terwijl je eigenlijk dacht een ontspannen filmavond te hebben. Het is een beetje dubbel. Aan de ene kant kies je er zelf voor, want het geeft een soort kick. Aan de andere kant is je lijf hard aan het werk alsof je moet vluchten of vechten. Het lijkt een beetje op de zekerheid die je hebt na het sloten vervangen in je huis. Het is misschien niet per se nodig, maar het geeft rust. Alleen tijdens een horrorfilm nemen je hersenen het nét wat te serieus en sturen ze je hele lichaam in de stressmodus.
Waarom kijken mensen dan toch?
Als horror zo’n lichamelijke uitputtingsslag is, waarom kijken zoveel mensen dan toch? Het antwoord zit waarschijnlijk in de spanning zelf. Voor sommigen voelt het bijna als een sport. Je stelt jezelf bloot aan angst, maar wel in een veilige omgeving. Net zoals een achtbaanrit eng is, maar je toch weet dat er eigenlijk niets kan gebeuren. Daarnaast speelt groepsgevoel een rol. Met vrienden of familie griezelen kan zorgen voor een band, zeker als iedereen tegelijk schrikt of achter een kussen wegduikt. Achteraf kun je er samen om lachen, ook al heb je tijdens de film een halve marathon aan stress gelopen zonder dat je het doorhad.
Reageren op dit artikel is niet mogelijk.