Le Dernier des Injustes (2013)

Bijzonder interessant document. Het is grotendeels een interview met de enige 'Judenalteste' die de shoah overleefde, Benjamin Murmelstein, in 1975. Deze man kende Eichmann persoonlijk, was betrokken bij allerlei Joodse emigratiekwesties voor de oorlog en bij het opzetten en leiden van Theresienstadt. Na de oorlog discussieerde hij met Hanna Arendt, die volgens hem Eichmann volkomen verkeerd heeft ingeschat. Hij vertelt gedetailleerd over zijn ervaringen. Je kan moeiteloos uren naar hem luisteren, omdat hij met veel intelligentie en zelfrelativering spreekt (in prachtig Duits). De onbeholpen interrupties van Lanzmann contrasteren hier wat mee. Het overige toegevoegde materiaal, vanuit het heden, is wel sterk en geeft het geheel extra diepte.

(De propaganda-film die werd gedraaid in Theresienstadt door Kurt Gerron is overigens op youtube terug te zien, hier. Verder is het boek waaraan de titel is ontleend een aanrader.)

De titel is overigens een verwijzing naar de klassieke roman van Schwarz-Bart (De laatste der rechtvaardigen), die zich weer baseert op een oude Joodse legende.

Zeker interessant. Heb Theresienstadt tweemaal bezocht en vond het erg indrukwekkend. Dat geldt toch iets minder voor dit relaas van dik drieënhalf uur, dat Lanzmann destijds zelf niet heeft uitgebracht. Met een goede reden: die Murmelstein was natuurlijk gewoon een sjacheraar van het zuiverste water die zichzelf graag hoorde praten en zichzelf erg belangrijk vond. Het is overigens niet zo dat hij dagelijks contact had met Eichmann. Daar was ook geen reden toe. Het kamp werd gerund vanuit Praag en dat liep prima. Eichmann had wel wat anders te doen. Ook niet zo vreemd dat ze Murmelstein niet gehoord hebben tijdens het proces tegen Eichmann. Storend inderdaad zijn de onbenullige vragen en correcties van Lanzmann tijdens het interview, dat historisch gezien natuurlijk wel van belang is, maar ook een hele zit.