Britain's Greatest Codebreaker (2011)

Gevoelige en intieme, voor een deel gedramatiseerde (televisie)documentaire over het tragische en eenzame leven van een van Groot Brittannië's grootste wiskundigen: de ook wel excentrieke Alan Turing. Onder meer brak hij de belangrijkste geheime code van de nazi's. Omdat hij homoseksueel was werd hij chemisch gecastreerd en dat heeft geleid tot zijn zelfdoding op 41-jarige leeftijd. Er zijn indrukwekkende interviews met onder meer een neef en collega's. En met familie van zijn vriend, de psychiater Franz Greenbaum.

Degelijke documentaire van Channel 4. Ed Stoppard en Henry Goodman spelen beiden goed en de nagespeelde scènes worden vrij vloeiend afgewisseld met de interviews en archiefbeelden. knap camerawerk en goede muziekkeuze.

Wat het verhaal betreft, het is erg deprimerend. Een ontzettende nare realisatie dat een genie als Turing na alles wat hij bereikt heeft, zulks is aangedaan door de maatschappij die hij heeft helpen beschermen tegen de nazi's. Puur en alleen vanwege zijn homoseksualiteit. Misselijkmakend.

Interessante documentaire over Turing.

Vooral over zijn leven, over zijn werk niet meer dan het tipje van de sluier - ik had graag meer willen weten over de manier waarop hij zijn code breaking heeft gedaan. Maar de film maakt daar toch wel de juiste keuze in, het meest schokkende in het leven van Turing is de respectloze en ondankbare manier waarop er met hem werd omgegaan. Nog los van dat voor wat we nu vinden dat hem vanwege zijn geaardheid niets verweten had kunnen of mogen worden, de dankbaarheid die het Verenigd Koninkrijk hem verschuldigd is is toch wel erg ver te zoeken. Een 'sorry' na vijftig jaar, dat is het beste dat er vanaf kan, kennelijk. Erg goedkoop. Erg triest.

Hoewel de documentaire best wat feitelijkheden boven water brengt, blijft de persoon van Turing toch mysterieus. Niet alleen in zijn werk, maar ook in zijn leven, en in zijn beslissing om daar een einde aan te maken. Intrigerend, maar wellicht is dit ook het soort intrigerende zaken waarvan het antwoord voor altijd verborgen zal blijven. En misschien is dat ook maar beter zo.

Te waarderen in de film is dat er - kennelijk - niet wordt gespeculeerd, maar alleen wordt uitgegaan van de gedocumenteerde of in eerste hand bevestigde feiten. Speculatie daarmee aan de kijker, en daar is zat ruimte voor - hoe had de wereld er nu uitgezien als Turing zijn werk ongestoord en gesteund had kunnen voortzetten. Ik durf er niet over te denken.

Natuurlijk kende ik het trieste verhaal van Alan Turing. Maar het blijft zo'n aangrijpend, zo'n overweldigend en onbegrijpelijk onrecht en dan nog van zo'n man ook. (Het gold toen voor elke man, ik weet het.) Ik werd heel boos en verdrietig, met een groot gevoel van onmacht, van deze documentaire, hij overleed toen ik werd geboren.

Gelukkig hebben de Engelsen deze documentaire gemaakt en hebben ze ook hun excuses aangeboden. Maar dat maakt het niet minder triest.