The Princess and the Cobbler (1993)

The Princess and the Cobbler, eigenlijk beter bekend als The Thief and the Cobbler (de "originele" titel is geloof ik alleen gebruikt in Australië, waar de film wel als eerste werd uitgebracht) heeft een interessante geschiedenis. Zoals hier al geschreven werd begon de productie al in 1968, maar Richard Williams had al langer een project in de stijgers staan gebaseerd op Nasrudin, een oude legende uit het midden-oosten. Dit was in opdracht, maar toen de opdracht verviel en Williams de rechten verloor van Nasrudin veranderde hij het verhaal iets en begon dus met The Thief and the Cobbler. Daaraan werkte vele bekende animators mee, waaronder zelfs grootheid Ken Harris. In de jaren '70 werden er al stemmen opgenomen door Vincent Price, Anthony Quayle en Sean Connery (in een geestige cameo van één zin).

Het project verliep af en aan, terwijl Williams zijn inkomsten met onder andere animaties voor commercials verdiende en de verdere financiering van het project steeds wisselde (op een gegeven moment was het zelfs een sjeik die geld stak in The Thief and the Cobbler). Williams was geobsedeerd door deze film, waarvan hij overtuigd was dat het de beste animatiefilm ooit zou worden. Hierdoor werd hij perfectionistisch, waardoor hij eeuwen aan details werkte. Nadat Williams succes behaalde door zijn animatiewerk voor Who Framed Roger Rabbit leek hij eindelijk vaste steun te krijgen door Miramax, die hem een paar jaar gaven om de film af te maken. Het perfectionisme bleef Williams echter in de weg zitten, want hij bleef maar bijschaven en bijschaven aan bepaalde sequenties totdat de Midden-oosters getinte film ingehaald werd door Aladdin van Disney en Miramax het wel welletjes vond. Ze namen het project uit handen van Williams (hij werd het dus niet zat, zoals Pinky hierboven suggereert) en ze huurde Kevin Feige in om de overgebleven scènes af te maken, zo goedkoop en snel mogelijk. Er werden liedjes in gestopt om het meer Disney-achtig te maken en stemmenacteurs werden gevraagd voor de titelpersonages, die in Williams' versie zouden zwijgen. De bijrollen werden ook grotendeels van nieuwe stemmen voorzien, al werd Price behouden. Deze verbasterde versie van de film werd beperkt uitgebracht en flopte.

Niettemin bleef Williams oorspronkelijke visie een soort heilige graal onder animatiefans. Zijn animatiewerk wordt gezien als het beste dat wellicht ooit gedaan is met handgetekende animatie en intussen zijn er verschillende plannen geweest om de oorspronkelijke visie alsnog af te krijgen, zelfs van Disney die nota bene nauwelijks ontkennen dat ze veel ideeën van het project "geleend" hebben voor hun Aladdin. Tot nu toe is de meest complete versie van de film zoals Williams die bedoelt had een restauratieproject van Garrett Gilchrist, genaamd The Thief and the Cobbler - Recobbled Cut, die op YouTube te zien is. Voor meer informatie over de achtergrond en verschillende versies van deze film raad ik dit hele goede artikel aan, dat mijn aandacht naar Williams levenswerk trok.

Het is de Recobbled Cut die ik gezien heb, niet de Miramax-release. Wel heb ik erna nog wat fragmenten van die versie bekeken, inclusief de schaamteloos Disney-kopiërende musicalsequenties en enkele momenten met de voice-overs voor de Thief en Tack, die echter letterlijk zeggen wat je ziet. Geen idee wie dacht dat dit een goed idee was en waarom. Het is ook een vreemde mix: Williams eigen animatie die zo'n beetje het meest virtuoos en creatief is die je ziet samengevoegd met ongeïnspireerde, platte animatie die gewoon totaal niet matcht. Zelfs zonder deze versie compleet gekeken te hebben, raad ik hem ten zeerste af. Als je dit wilt zien, ga voor The Recobbled Cut.

Daarbij zeg ik meteen dat deze cut ook gewoon nog niet af is en grotendeels een zeer ruw beeld geeft van wat het had kunnen zijn. Ongeveer een kwartier van de animatie is niet af en daarvoor in de plaats zitten schetsen. Deze halen nogal de flow uit de film, waardoor het allemaal niet echt lekker loopt en vooral bij sequenties waar het ene shot wél en het volgende weer niet geanimeerd is wordt dit wat irritant. Ook is het duidelijk dat er nog flink wat geluidsbewerking nodig is. De film is nog vrij stil en de geluidseffecten en stemmen (wel weer met de originele cast en zonder voice-overs) klinken hol.

Niettemin, zelfs in deze ruwe staat is het meer dan makkelijk te zien waarom dit zo als een soort verdwenen meesterwerk gezien wordt. De animatie is inderdaad virtuoos en een verplichtertje voor mensen die interesse hebben in het medium. Het gebruik van diepte is spectaculair en van het type dat je verder eigenlijk alleen in CGI-animatie ziet. Daarbij zijn de designs van met name de omgevingen erg origineel, terwijl ze leentjebuur spelen van alles van oude oosterse kunst, via Dali tot aan Escher en wat nog meer. Het lijkt niet op andere animatiefilms qua stijl. Enkele sequenties zijn adembenemend. Zo is er een achtervolging tussen de twee titelpersonages waarbij het gebruik van ruimte en diepte de logica heeft van Escher. De climax is gróóts, een grote destructie van een oorlogsmachine waarin de Thief figureert in één van de beste slapstickscènes ooit, waardig aan het beste dat de Looney Tunes te bieden had. Animatie wordt niet beter dan dat.

Williams visie is in sommige kringen heilig, maar wordt ook vaak bekritiseerd vanwege het verhaal. De 35 jaar dat hij aan dit project gewerkt wordt hebben duidelijk niet gezeten in het verder ontwikkelen van het plot. Die is erg simplistisch zelfs voor een film van deze lengte en dan nog matig uitgewerkt. Persoonlijk kan ik me er niet te veel aan storen moet ik toegeven, omdat ik evengoed mijn ogen uitkeek, wat hier het doel leek te zijn. De personages zijn niet fantastisch over het algemeen, maar de dief heeft charme. Een vermakelijke loser in de stijl van Wile E. Coyote.

Het is misschien een meesterwerk zoals ie nu is, maar ik moet eerlijk toegeven dat mocht dit ooit nog helemaal afgemaakt worden (waarschijnlijk niet), dan zie ik het nog wel uitgroeien tot echt iets groots.
4*