Zwart als Roet (2014)

Nou, die grote groep die het eens is valt in dit geval erg tegen hoor.

Het gros van de users hier heeft deze doc. al op voorhand beoordeeld naar aanleiding van hun eigen mening over Zwarte Piet, en hebben slechts tot na de uitzending gewacht tot ze eindelijk die 0.5* kunnen uitdelen, en te kunnen roepen: "propaganda, suggestief!"

Ik hou niet van propaganda, zie dat hier ook niet in. Natuurlijk heeft Sunny Bergman dit met een bepaald doel gemaakt, daarvoor maken mensen documentaires, en daar mag ook best een mening in verwerkt zijn. Als je een documentaire over het prachtige landschap van Australië maakt ga je ook geen vuilnisbelt filmen.

Als je een documentaire maakt over domme blondjes en je filmt heel selectief alleen maar domme blondjes, wat heb je dan bereikt? Meer dan waarschijnlijk, heel veel polarisatie. Wie stereotype denkbeelden (latent aanwezig racisme of discriminatie) aan de kaakstelt, of nog complexer, wie vermeend racisme en/of het koloniale verleden koppelt aan het Sinterklaasfeest, zou er goed aandoen een zo'n objectief mogelijk verslag te tonen; moet er zeker geen subjectieve egomentaire van maken.

Vooroordelen ... *whoosh*

Verder zijn een doel en een (vooringenomen) mening twee erg verschillende zaken natuurlijk. Uiteraard is er niks mis met het hebben van een doel als je een docu maakt, dat lijkt me zelfs een vereiste. Maar ga niks "onderzoeken" wanneer je zelf toch al een mening gevormd hebt. En als je dat dan toch écht wil doen, besef dan dat je jezelf dubbel zal moeten bewijzen alvorens je sceptici kan overtuigen. En besef dan dat wanneer je dit niet doet je enkel extra argumentatie aandraagt om het probleem dat je zo graag in de kijker wil zetten te ondermijnen.

Dit is geen documentaire die een discussie op gang brengt, dit is een docu die twee kampen scherper tegenover elkaar zit. En mensen die gemengde gevoelens hebben dwingt om uiteindelijk toch een kamp te kiezen, terwij ze zich met geen van beide kampen vereenzelvigen.

Ik begrijp eerlijk waar niet hoe je een probleem als racisme serieus kan nemen en dan onzin als dit kan waarderen.

Net zo min als dat je dat landschap in een studio gaat nabouwen om het daar te filmen ...

Juist. En dat is meteen het goede wat mij betreft. Er moet eens stelling genomen worden.

Tja, dan moet je ook niet verontwaardigd reageren als mensen zeggen dat "zwarten maar moeten oprotten met hun pietluttige probleempjes". Da's uiteindelijk waar je zelf om vraagt.

Ik kan me nog herinneren dat Gerda op Sesamstraat een Pieten statement maakte. Toen dacht ik: best redelijk. Nu is zo'n stelling extreem verwerpelijk en polarisered.

Gerda moet nu oprotten als het haar hier niet Sint.

Precies. Dat mensen hun maskers afgooien en hun daawerkelijke mening blootgeven. Dat klopt.

En dat is toch triest, niet?

Het is trouwens een ideaal voorbeeld om aan te tonen hoe je wel/niet met een probleem als dit moet omgaan. In Sesamstraat wordt een probleem met respect aangekaart en gaat het om het naroepen en uitschelden(/de draak mee steken) van zwarte mensen als zwarte piet. Er wordt de blanke mens zelfs een troostkaart gegeven (want de meesten weten niet beter).

In de huidige discussie gaat het erover om zwarte pieten te verbieden en dat het hele feest zich maar moet aanpassen omdat er mensen gekwetst worden. Want tegenwoordig is het zo dat als mensen iets niet leuk vinden ze maar meteen eisen dat de wereld zich aan hen aanpast zodat ze zich niet meer gekwetst voelen, ongeacht hoe de ander het beleeft.

En dat die klojos die mensen uitschelden voor zwarte piet aangepakt moeten worden, daar zijn de meeste mensen het wel mee eens, maar da's heel wat anders dan een onschuldig iets ombouwen omdat een "paar" mensen zich niet kunnen gedragen en omdat de rest zich daaraan stoort. Da's gewoon een erg vervelende mentaliteit die over rassen heen merkbaar is.

Kmop kos, je weet toch wel beter. Als je grijs denkt maar je wordt gekozen wit of zwart te kiezen, dan worden er helemaal geen daadwerkelijke meningen blootgegeven. Dan wordt er enkel gepolariseerd en haat gezaaid. Daar wordt echt niemand beter van.

Wat verrassend genuanceerd, Onderhond. En je hebt ook helemaal gelijk.

Dit en eerdere stukken heb je prachtig neergezet. Chapeau.

Ik denk dat het uberhaupt benoemen al een flinke eerste stap was in dit onderwerp. Kennelijk moest het op een wat directere manier dan destijds bij Sesamstraat want daar keer werkelijk niemand van op of om.

En juist wat jij zegt, dat van hogerhand verbiden lijkt mij uitermate dom, het gaat met name om discussie oproepen en mensen proberen in te laten zien. Daarvan is deze docu maar een klein deel.

Maar nét diegene die je het wil laten inzien heb je volledig de kast opgejaagd met dit soort onzin. Samen met mensen die wel sympathie hebben voor de problematiek maar zich storen aan de extreme standpunten. En dat is net de groep die je wél kan bereiken.

Als racisme het probleem is dat win je dat niet met een Sinterklaasfeest aan te passen. Zelfs als je daar in slaagt heb je enkel een symptoon overwonnen maar blijft het kernprobleem nog steeds bestaan, waardoor dat zich wel weer in andere dingen gaat uiten, vaak extremer dan eerst.

Echte racisten ga je sowieos nooit overtuigen, of je dat nu doet met een oproep in Sesamstraat of het verbieden van pieten. Een weldenkende mens daarentegen heeft veel meer aan het pleidooi van Gerda dan aan heel deze hetse.

Het is toch juist Sunny Bergman die haar eigen superieure morele besef aanwendt om via de rechter (hogerhand) een verbod op het Sinterklaasfeest af te dwingen. Niks dialoog, helemaal geen discussie. Mevrouw Bergman heeft gelijk, ... vindt zij zelve.

Maar ik ben het ook niet eens met zo'n rechtszaak. Aan de andere kant denk ik wel dat het in ieder geval aandacht oplevert.

Nee hoor, er zijn meer dan genoeg mensen die nu zoiets hebben van 'huh? daar heb ik werkelijk nog nooit bij stilgestaan bij Zwarte Piet, maar idd, nogal raar allemaal'.

Diezelfde mensen hadden net dezelfde reactie gehad als ze het pleidooi van Gerda gehoord hadden op TV (maar dan misschien niet een keer in Sesamstraat maar in een volwassen programma).

En iedereen die geconfronteerd wordt met z'n eigen culturele erfgoed door een externe bril zal zeggen "nogal raar allemaal", dat heeft niks met zwarte piet of racisme te maken. Diezelfde boom kan je opzetten over de paashaas. De hele discussie gaat over mensen die er onrechtstreeks door gekwetst worden en hoe daar mee om te gaan.

Als naast aandacht vooral wordt bereikt dat het gewone klootjesvolk het gevoel krijgt dat het met de vinger wordt nagewezen omdat het racisten zijn dan staan we precies waar we nu staan: in een gepolariseerd polderlandschap.

Ik eindig met de zalvende woorden: "Makkers staakt uw wild geraas."

Je moet het gewone klootjesvolk dan ook helemaal niet als racisten betitelen. Dat slaat nergens op.

Overigens ben ik er meer dan van overtuigd dat over 30 jaar iedereen met schaamte zal terugkijken op Zwarte Piet, maar dat terzijde.

Zo gek is het toch niet dat mensen van mening kunnen veranderen? Waarom zouden maatschappijkritische docu's anders nog gemaakt worden? Beetje vreemd om te stellen dat zij die vroeger "voor" zwarte Piet waren, moreel verplicht zijn dit nu nog steeds te zijn. Vroeger had ik inderdaad geen probleem met het fenomeen, maar vanwege de punten die Bergman o.a. aankaart ben ik gaan inzien dat er nogal wat haken en ogen aan zitten.

Ik ben niet zo van de overtuigingen, daarom spreek ik liever mijn hoop uit dat zowel blank als zwart in de toekomst kan lachen om de absurditeit van het Sinterklaasfeest, en zich schouder aan schouder staat te verbazen over de schoonheid van de kindertijd, waarin het mooiste van de mensheid nog bewaard is gebleven: onschuld.

Dan heb je het over kinderen onder de 4 jaar ofzo, want vanaf ze naar school gaan is het één en al pesterij en gekibbel

En alweer een aflevering in de serie sociaal-psychologische zelfportretten van Sunny Bergman, vermomd als documentaire over een actueel maatschappelijk-cultureel vraagstuk (op IMDb overigens gecategoriseerd als ‘drama’ ), wederom opgebouwd volgens het patroon ‘Er is een culturele werkelijkheid – ik ben daar tegen – maar, verhip, ik blijk zelf geconditioneerd te zijn door die culturele werkelijkheid’.

Dat levert soms vermakelijke televisie op, want Bergman is een innemende persoonlijkheid, heeft een neus voor actuele kwesties, en spaart zichzelf niet. Al zit daar misschien ook weer iets kokets in.

Het probleem met Zwart als Roet is echter dat de ‘actuele kwestie’ in eh... kwestie nogal specifiek is, en juist over de botsing, de verwarring, van verschillende culturele entiteiten, of zelfs dimensies gaat, nl. enerzijds een feest – per definitie een imaginaire constructie met mythologische en religieuze wortels – dat zijn oorsprong heeft in een niet meer bestaande culturele werkelijkheid, en anderzijds de hedendaagse blik – met alle daarbij horende actuele preoccupaties – daarop.

Dat is best een interessant onderwerp, en als in de synopsis hierboven de vraag wordt gesteld of ‘Zwarte Piet, hulpje van de gulle kindervriend Sinterklaas, een beledigend stereotype [is] met wortels in het koloniale verleden, of een onschuldige traditie waaraan niet getornd mag worden’, dan neem je aan dat het daar dan ook over zal gáán.

Maar hier wreekt zich de ‘vermomming’ als serieuze maatschappelijke analyse van dit ego-document. Want Bergman is natuurlijk helemaal niet geïnteresseerd in het Sinterklaasfeest als historisch en cultureel fenomeen, maar alleen als opstapje naar haar werkelijke onderwerp: het veronderstelde hedendaagse, alomtegenwoordige, al dan niet onderhuidse, structurele blanke racisme in Nederland, inclusief dat van haarzelf.

Voornoemde ‘vraag’ over de figuur van Zwarte Piet als al dan niet racistische stereotypering is al beantwoord; sterker nog, het racisme van ZP is het uitgangspunt van deze documentaire. Bergman is niet te beroerd om dat nog even te illustreren door verkleed en geschminkt als Zwarte Piet in Engeland ‘spontane’ reacties te ontlokken aan de inboorlingen aldaar.

Dit Londense theater is erg leuk: opvallend is natuurlijk de gretigheid van de Britten waarmee ze de bal in het hemelsbreed door Sunny opgestelde, volkomen lege, politiek correcte doel jassen. Niemand die zegt: ‘Interessant dat er bij jullie een issue is over een lokale traditie, maar ik weet helemaal niets van die traditie, dus ik ga me er geen oordeel over aanmatigen; ik heb bovendien geen zin om mijzelf door jou – die blijkbaar partij hebt gekozen in dat conflict - voor je karretje te laten spannen’. Daarvoor is de ‘scoringskans’ kennelijk toch te aantrekkelijk...

Was het beter geweest als Bergman buitenlandse toeristen in Nederland had geconfronteerd met het Sinterklaasfeest, zoals hierboven ergens wordt gesuggereerd? Vast wel, als je er van uitgaat dat met name de ‘buitenlandse toerist’ een kundig beoordelaar is van inheemse tradities... Twijfels over uw feesten en rituelen? Vraag het de buitenlandse toerist.

Hilarisch is ook de vader met de mijter waarop het kruis is vervangen door een hamer & sikkel; verder best wel een liefhebber van het Sinterklaasfeest, hoewel hij Sunny heeft opgevoed met de gedachte dat het niet meer dan een kapitalistische truc is om het volk tot meer consumptie te verleiden. Onbedoeld misschien tekenend voor het niet erkende verborgen perspectief van deze hele onderneming: zoals de multiculturele (daar gaan we al) blik Zwarte Piet perst in zijn favoriete frame, zo doet de ‘communistische’ blik dat met het Sinterklaasfeest als geheel.

Al met al dus best wel gelachen hiermee; als deeltje in de reeks ‘De belevenissen van Sunny Bergman, en wat zij daarbij dacht en voelde’ zeer genietbaar; als serieuze analyse, of zelfs maar ponering, van een interessante culturele botsing, vind ik dit drie keer niks. Maar goed, zoals gezegd: als dat laatste was het blijkbaar ook niet bedoeld.

Hé, een vrij rake analyse Ferdydurke, kan ik me best in vinden. Behalve dan dat ik ‘De belevenissen van Sunny Bergman, en wat zij daarbij dacht en voelde’ niet bijster interessant vind

Maar even los van alle mogelijke achterliggende culturele/religieuze referenties/oorsprongen van het feest: Piet loskoppelen van blackface lukt me al een tijd niet meer, en maakt het voor mij persoonlijk een redelijke failliet volksvermaak. Dat stipt Sunny hier ook even aan.

Wat een hééérlijk stuk, Ferdydurke. Het is dat ik totaal geen behoefte heb om de docu te bekijken (alleen om dan inhoudelijk mee te kunnen praten), maar zag het allemaal al goed voor me zo

NYSe vroeg mij nog om verdere uitleg naar aanleiding van mijn berichtje, maar ik zie dat Onderhond en Ferdyduke het al perfect verwoord hebben.

Ik kan Ferdydurke's en jouw bericht niet echt met elkaar rijmen, though.

Ferdydurke benoemt alles wat er zou moeten worden benoemd aan deze ellende. Topbericht