Without (2011)

Tabula rasa is de naam voor het idee dat de mens wordt geboren als een onbeschreven blad – zonder kennis, vaardigheid en persoonlijkheid en volledig afhankelijk is van waarnemingen en ervaringen om zijn bewustzijn te vormen.

Joslyn heet het hoofdpersonage in deze film. In de eerste scène zien we haar zitten in een treincoupé op weg naar een afgelegen eiland om daar een gehandicapte man te verzorgen. Haar blik is afwezig en triest. Haar doel: het vuil van het verleden wegwassen en opnieuw beginnen. Achter haar zien we heel subtiel in een onscherpe waas hoe een man de coupétafel achter haar ontdoet van viezigheid en het tafeloppervlak poetst tot ie weer blinkend wit en schoon is. Tabula rasa.

In beginsel is Joslyn een hele normale jonge vrouw. Een studente die met de beste intenties het huishouden verzorgt van de gehandicapte Frank (gekluisterd aan een rolstoel en niet in staat te spreken). Ze worstelt met de vraag hoe ze met de lichamelijk en geestelijk levenloze Frank moet omgaan zonder hem zijn waardigheid te ontnemen. Het maakt haar onzeker. Joslyn lijkt een oprecht en integer meisje. Beetje saai ook wel. Misschien is ze wat merkwaardig in haar gedrag ten opzichte van derden, maar ze is ongetwijfeld betrouwbaar en plichtsgetrouw. In ieder geval is ze dat tot er scheurtjes in de façade ontstaan.

Waarom de filmtitel “Without” is, wordt pas laat in de film onthuld. Niet heel belangrijk. De weg ernaartoe, die van deze Coming of Age een goede film maakt, is dat veel meer. Het eenzame verblijf op het afgezonderde eiland staat symbool voor de innerlijke zelfontplooiing van Joslyn. Een vereenzaamde jonge vrouw die eerst door haar innerlijke schild moet breken om onverwerkte leed onder ogen te kunnen zien om eindelijk de worsteling met een traumatische ervaring af te kunnen sluiten.

Regisseur Jackson doorspekt het realistische drama heel verrassend met mysterieuze elementen. In haar gevecht om onverwerkte issues onder ogen te kunnen zien, speelt Joslyn's geest trucs met haar. Zo verdenkt zij de immobiele Frank ervan haar telefoon steeds op een andere plek neer te leggen. Een handeling waartoe hij fysiek niet in staat is. Of misschien toch? Misschien speelt haar geest geen trucs?

Door Frank regelmatig onscherp aan de rand van het beeld te positioneren zodat eventuele lijfelijke reacties bij hem onzichtbaar blijven, creëert Jackson ondanks Frank’s onmogelijkheid om zich te bewegen toch ook twijfel bij de kijker.

Voor verontrusting en nog meer voeding voor het gevoel van mysterie, zorgt de camera, die zich op momenten heimelijk voortbeweegt en Joslyn als het ware met steelsheid op voyeuristische wijze bekijkt. Denk daar voorts nog een klanktapijt met veel ruis onder, die de schimmige mysterieuze sfeer versterkt en de verontrusting is compleet.

De psychische strijd die Joslyn levert is soms pijnlijk om te zien. Joslyn slaat soms behoorlijk door en de camera registreert dat gedrag feilloos en zonder commentaar. Dat werkt in eerste instantie vooral verontrustend maar wekt daarna ook begrip op voor de ernst van haar psychische verval. Aan het eind van de film zorgt de camera eveneens commentaarloos voor ontroering in een mooie scène die louterend werkt. Voor Joslyn en voor de kijker.

Boeiende film die ondanks de korte speelduur slepende momenten kent die je het gevoel geven dat het best nog wel iets korter had gemogen. Boeiend en slepend. Klinkt nogal dubbel. Zo heb ik de film nochthans ervaren.

Een pijnlijk filmpje over een studente, die voor de verwerking van een traumatische gebeurtenis de bewoonde wereld ontvlucht. Verstoken van moderne communicatiemiddelen als mobiele telefoon en internet neemt zij in een afgelegen oord de zorg op zich voor een gehandicapte oude man met wie zij ook al geen contact kan maken. Verveling en eenzaamheid beginnen langzaam maar zeker hun tol te eisen.

Een somber psychodrama met een indrukmakende, ongegeneerde vertolking van Joslyn Jensen.